ഹരിശ്ചന്ദ്രശ്ച തേജസ്വീ രഘുര്ദശരഥസ്തഥാ। ഭഗീരഥശ്ച രാജര്ഷിഃ സര്വേ ച ജനമേജയ
തേജസ്സുള്ള ഹരിശ്ചന്ദ്രൻ, രഘു, ദശരഥൻ, രാജർഷിയായ ഭാഗീരഥൻ, ഇവരും ജനമേജയ, അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
പാണ്ഡുശ്ചൈവ മഹാരാജശ്ചാമരവ്യജനോജ്ജ്വലഃ। ഛത്രേണ ധ്രിയമാണേന രാജസൂയശ്രിയാ വൃതഃ
പാണ്ഡു മഹാരാജാവും അവിടെ വെളുത്ത ചാമരം, കുട, രാജസൂയയാഗത്തിന്റെ മഹിമയോടെ ഭാസുരനായി നിലകൊണ്ടിരുന്നു.
ഏതേ ചാന്യേ ച ബഹവഃ പുണ്യശീലാഃ ശുചിവ്രതാഃ । കീര്തിമന്തോ മഹാവീര്യാസ്തത്രൈവാസന്ദിവി സ്ഥിതാഃ
ഇവരോടൊപ്പം ധാരാളം പുണ്യശീലരും ശുദ്ധവ്രതികളും, പ്രശസ്തരും മഹാവീര്യശാലികളും സ്വർഗ്ഗത്തിൽ ഇരുന്നു.
ഗണാശ്ചാപ്സരസാം സര്വേ ഗന്ധര്വാശ്ചാപി സര്വശഃ । ദൈത്യരാക്ഷസയക്ഷാശ്ച സുപര്ണാഃ പന്നഗാസ്തഥാ
അപ്സരസുകളുടെ കൂട്ടങ്ങൾ മുഴുവനും, ഗാന്ധർവന്മാരും, ദൈത്യന്മാർ, രാക്ഷസന്മാർ, യക്ഷന്മാർ, സൂപർണ്ണന്മാർ, പന്നഗന്മാർ ഇവരും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
വാസവപ്രമുഖാഃ സര്വേ ദേവാശ്ച സഗണേശ്വരാഃ । ആസംസ്തത്ര സമാരൂഢാഃ സംഗ്രാമം തം ദിദൃക്ഷവഃ
വാസവൻ മുഖ്യനായ ദേവന്മാരും അവരുടെ നേതാക്കളും ആ സമരത്തെ കാണാൻ അവിടെ ഒന്നിച്ചു കൂടിയിരുന്നു.
ഇത്യമ്ബരേ വ്യവസ്ഥായ പ്രാസാദസ്ഥാ ദിവൌകസഃ । ഏകസ്യ ച ബഹൂനാം ച യുദ്ധം ദ്രുഷ്ടും വ്യവസ്ഥിതാഃ ।। സര്വഥാ ഹി മയാ ശ്രേയോ വക്തവ്യം കുരുനന്ദന
ഇങ്ങനെ ആകാശത്തിൽ പ്രാസാദത്തിൽ നിലകൊണ്ട ദേവന്മാർ ഒരാളും പലരുമായി നടത്തുന്ന യുദ്ധം കാണാൻ ഒന്നിച്ചു നിന്നു. കുരുനന്ദന, എപ്പോഴും ഞാൻ നന്മ മാത്രം പറയേണ്ടതാണു.
തഥാ വ്യൂഢേഷ്വനീകേഷു കൌരവേയൈര്മഹാരഥൈഃ । ഉപായാദര്ജുനംസ്തൂര്ണം രഥഘോഷേണ നാദയന്
അങ്ങനെ കൗരവരുടെ മഹാരഥന്മാർ സൈന്യം നിരത്തി ഒരുക്കിയപ്പോൾ, അർജുനൻ തന്റെ രഥത്തിന്റെ ഗർജ്ജനത്തോടെ വേഗത്തിൽ സമീപിച്ചു.
ദദൃശുസ്തേ ധ്വജാഗ്രം വൈ ശുശ്രുവുശ്ച രഥസ്വനമ് । ദോധൂയമാനസ്യ ഭൃശം ഗാണ്ഡീവസ്യ ച നിസ്വനമ്
അവർ അവന്റെ പതാകയുടെ അഗ്രം കണ്ടു, രഥത്തിന്റെ ശബ്ദവും ശക്തമായി കുലുങ്ങുന്ന ഗാണ്ഡീവത്തിന്റെ നാദവും കേട്ടു.
ത്രികോശമാത്രം ഗത്വാ തു പാണ്ഡവഃ ശ്വേതവാഹനഃ । സംനാമുഖമഭിപ്രേക്ഷ്യ പാര്ഥോ വൈരാടിമബ്രവീത്
മൂന്ന് ക്രോഷം ദൂരം കടന്ന്, വെള്ള കുതിരകളോടുകൂടിയ പാണ്ഡവൻ ശത്രുസൈന്യം നേരെ കണ്ടപ്പോൾ, വീരാടരാജാവിനോട് പറഞ്ഞു.
രാജാനം നാത്ര പശ്യാമി രഥാനീകേ വ്യവസ്ഥിതമ്। ദക്ഷിണം പക്ഷമാദായ കുരുവോ യാന്ത്യുദങ്ഭുംഖാഃ
ഇവിടെ രഥസൈന്യത്തിൽ രാജാവിനെ ഞാൻ കാണുന്നില്ല; കൗരവർ ദക്ഷിണഭാഗം പിടിച്ച് വടക്കോട്ടു നേരെ മുന്നേറുകയാണ്.
ഉത്സൃജ്യൈതദ്രഥാനീകം മഹേഷ്വാസാഭിരക്ഷിതമ്। ഗവാഗ്രമഭിതോ യാഹി യാവത്പശ്യാമി മേ രിപുമ്
ഈ രഥസേനയെ ശക്തരായ വില്ലാളികൾ കാവൽനിൽക്കുന്നുവെങ്കിലും, അതിനെ വിട്ട് നീ പശുക്കളുടെ മുന്നിലേക്ക് എല്ലാ ദിശകളിലും ചെന്നു നോക്കൂ. ഞാൻ എന്റെ ശത്രുവിനെ കാണുംവരെ നീ അവിടേക്ക് പോവണം.
ഗവാഗ്രമഭിതോ ഗത്വാ ഗാശ്ചൈവാശു നിവര്തയ । യാവദേതേ നിവര്തന്തേ കുരവോ ജവമാസ്ഥിതാഃ । താവദേവ പശൂന്സര്വാന്നിവര്തിഷ്യേ തവാഭിഭോ
നീ വേഗത്തിൽ പശുക്കളുടെ മുന്നിലേക്ക് ചെന്നു അവയെ ഉടൻ തിരികെ കൊണ്ടുവരിക. ഈ കുരുക്കൾ വേഗത്തിൽ തിരികെ വരുന്നതിന് മുമ്പ്, മഹാബലശാലിയായ നീയെന്നോട് പറഞ്ഞതുപോലെ, ഞാൻ എല്ലാ പശുക്കളെയും തിരികെ കൊണ്ടുവരാം.
ഇത്യുക്ത്വാ സമരേ പാര്ഥോ വൈരാടിമപരാജിതഃ । സവ്യം പക്ഷമനുപ്രാപ്യ ജവേനാശ്വാനചോദയത്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, അജേയനായ പാർഥൻ യുദ്ധഭൂമിയിൽ വിരാടന്റെ ഇടതുവശത്തേക്ക് ചെന്നു, കുതിരകളെ വേഗത്തിൽ ഓടിച്ചു.
തതോഽഭ്യവാദയത്പാര്ഥോ ഭീഷ്മം ശാന്തനവം കൃപമ്। ദ്വാഭ്യാംദ്വാഭ്യാം തഥാഽഽചാര്യം ദ്രോണം പ്രഥമതഃ ക്രമാത്
അതിനുശേഷം പാർഥൻ ശാന്തനുവിന്റെ പുത്രനായ ഭീഷ്മനെയും കൃപാചാര്യനെയും അഭിവാദ്യം ചെയ്തു. അങ്ങനെ തന്നെ, ആദ്യമായി ഗുരുവായ ദ്രോണാചാര്യനെയും മറ്റുള്ളവരെയും രണ്ടുപേരായി അനുസരിച്ച് ആദരിക്കുകയും ചെയ്തു.
ദ്രോണം കൃപം ച ഭീഷ്മം ച പൃഷത്കൈരഭ്യവാദയത്। തതസ്തത്സര്വമാലോക്യ ദ്രോണോ വചനമബ്രവീത്
ദ്രോണനും കൃപനും ഭീഷ്മനും പാർഥൻ അമ്പുകൾകൊണ്ട് അഭിവാദ്യം ചെയ്തു. ഇതെല്ലാം കണ്ട ദ്രോണാചാര്യൻ അങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
മഹാരഥമനുപ്രാപ്തം ദൃഷ്ട്വാ ഗാണ്ഡീവധന്വിനമ് । ന കശ്ചിദ്യോദ്ഭിമിച്ഛേത ന ച ഗുപ്തം സ്വജീവിതമ് । അയം വീരശ്ച ശൂരശ്ച ദുര്ധര്ഷശ്ചൈവ സംയുഗേ
ഗാണ്ഡീവം കൈവശമുള്ള മഹാരഥൻ സമീപത്തേക്ക് വരുന്നത് കണ്ടാൽ, ആരും യുദ്ധം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിക്കേണ്ടതില്ല, ജീവൻ രക്ഷിക്കാമെന്ന പ്രതീക്ഷയും വേണ്ട. കാരണം, ഈ വീരൻ യുദ്ധത്തിൽ അതിജീവിക്കാൻ കഴിയാത്തവനാണ്.
ഏതദ്ധ്വജാഗ്രം പാര്ഥസ്യ ദൂരതഃ പ്രതിദൃശ്യതേ। മേഘഃക സവിദ്യുത്സ്തനിതോ രോരവീതി ച വാനരഃ
പാർഥന്റെ പതാകയുടെ മുകളിലെ വാനരചിഹ്നം ദൂരത്തിൽ നിന്നു തന്നെ കാണാം; ആ കുരങ്ങൻ ഇടിമുഴക്കമുള്ള മേഘം പോലെ ഗർജിക്കുന്നു.
ആസ്ഥായ ച രഥം യാതി ഗാണ്ഡീവം വിക്ഷിപന്ധനുഃ
തന്റെ രഥത്തിൽ കയറി, ഗാണ്ഡീവം പിടിച്ച് അമ്പുകൾ വലിച്ച് മുന്നോട്ട് വരുന്നു.
അശ്വാനാം സ്തനതാം ശബ്ദോ വഹതാം പാകശാസനിമ്। രഥസ്യാമ്ബുധരസ്യേവ ശ്രൂയതേ ഭൃശദാരുണഃ
ഇന്ദ്രായുധധാരിയായവനെ കയറ്റിയ കുതിരകളുടെയും രഥത്തിന്റെയും ഗർജ്ജനശബ്ദം ശക്തമായ മഴമേഘം മുഴങ്ങുന്നതുപോലെ കേൾക്കുന്നു.
ദാരയന്നിവ തേജസ്വീ വസുധാം വാസവാത്മജഃ । ഏഷ ദൃഷ്ട്വാ രഥാനീകമസ്മാകമരിമര്ദനഃ
പ്രഭയാൽ ദീപ്തനായ വാസവപുത്രൻ ഭൂമിയെ കീറുന്നവനെന്നപോലെ തോന്നുന്നു; നമ്മുടെ രഥസേനയെ കണ്ടു, ശത്രുക്കളെ സംഹരിക്കാൻ അവൻ മുന്നോട്ട് വരുന്നു.
ശ്രീമാന്വദാന്യോ ധൃതിമാന്തത്കരോതി ച പാണ്ഡവഃ ।। ഇമൌ ബാണാവനുപ്രാപ്തൌ പാദയോഃ പ്രത്യുപസ്ഥിതൌ
മഹത്വവും ദാനശീലവും ധൈര്യവും ഉള്ള പാണ്ഡവൻ പ്രവർത്തിക്കുന്നു; അവന്റെ രണ്ട് അമ്പുകൾ എന്റെ കാലടിയിൽ എത്തി നിൽക്കുന്നു.
രഥസ്യാഗ്രേ നിഖാതൌ മേ ചിത്രപുങ്ഖാവജിഹ്മഗൌ ।। ഇമൌ ചാപ്യപരൌ ബാണാവഭിതഃ കര്ണമൂലയോഃ
എന്റെ രഥത്തിന്റെ മുന്നിൽ നേരായ പാറയുള്ള രണ്ട് അമ്പുകൾ ഉറപ്പായി കുത്തിയിരിക്കുന്നു; കൂടാതെ, എന്റെ ചെവിക്കരികിൽ ഇനിയും രണ്ട് അമ്പുകൾ ഉണ്ട്.
സംസ്പൃശന്താവതിക്രാന്തൌ പൃഷ്ട്വേവാനാമയം ഭൃശമ് ।। ചിരദൃഷ്ടോഽയമസ്മാഭിര്ധര്മജ്ഞോ ബാന്ധവപ്രിയഃ
അവ അമ്പുകൾ സ്പർശിച്ച് കടന്ന് പോകുന്നു, എന്റെ സുഖദുഃഖം ചോദിക്കുന്നതുപോലെ. ധർമ്മം അറിയുന്ന, ബന്ധുക്കളെ സ്നേഹിക്കുന്ന അവനെ നാം വളരെക്കാലമായി കണ്ടിട്ടില്ല.
അതീവ ജ്വലതേ ലക്ഷ്മ്യാ പാണ്ഡുപുത്രഃ പ്രതാപവാന് ।। നിരുഷ്യ ച വനേ വാമം കൃത്വാ കര്മ സുദുഷ്കരമ്
പ്രഭയാൽ ജ്വലിക്കുന്ന പാണ്ഡുപുത്രൻ, കാടിൽ കഷ്ടങ്ങൾ സഹിച്ച് അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്തശേഷം, ഇപ്പോൾ അതിശയമായി പ്രകാശിക്കുന്നു.
അഭിവാദയതേ പാര്ഥഃ പൂജയന്മാമരിംദമഃ ।। അമര്ഷേണ ഹി സംപൂര്ണോ ദുഃഖേന പ്രതിബോധിതഃ
പാർഥൻ എന്നെ ആദരപൂർവ്വം അഭിവാദ്യം ചെയ്യുന്നു; ശത്രുക്കളെ ജയിക്കുന്നവൻ, ദു:ഖത്തിൽ ഉണർന്ന ഉഗ്രകോപം നിറഞ്ഞവൻ.
അദ്യേമാം ഭാരതീം സേനാമേകോ നാശയതേ ധ്രുവമ് ।। ദ്വ്യധികം ദശമുഷ്യ വത്സരാണാം സ്വജനേനാവിദിതസ്ത്രയോദശം ച
ഇന്ന് ഈ ഭാരതസേനയെ അവൻ ഒറ്റയ്ക്ക് തന്നെ നശിപ്പിക്കുമെന്നത് ഉറപ്പാണ്; തന്റെ സ്വന്തം ആളുകൾക്ക് അറിയാതെയും, പതിമൂന്ന് വർഷം സഹിച്ചവനാണ് അവൻ.
ജ്വലതേ രഥമാസ്ഥിതഃ കിരീടീ തമ ഇവ രാത്രിജമഭ്യുദസ്യ സൂര്യഃ ।। രഥീ ശരീ ചാരുമാലീ നിഷങ്ഗീ ശങ്ഖീ പതാകീ കവചീ കിരീടീ
കിരീടം ധരിച്ചവൻ രഥത്തിൽ കയറി, രാത്രിയിലെ ഇരുണ്ടതിനെ മറികടന്ന് ഉദയസൂര്യൻ പോലെ ജ്വലിക്കുന്നു; രഥിയുമാണ്, അർച്ചറും, മനോഹരമായ മാലധാരിയും, വാൾ കൈവശമുള്ളവനും, ശംഖം പിടിച്ചവനും, പതാകയുമുള്ളവനും, കവചം ധരിച്ചവനും, കിരീടം ധരിച്ചവനുമാണ്.
ഖങ്ഗീ ച ധന്വീ ച വിരാജതേഽയം ശിഖീവ യജ്ഞേഷു ഘൃതേന സിക്തഃ
വാൾ കൈവശമുള്ളവനും വില്ലാളിയുമാണ് അവൻ; യജ്ഞത്തിൽ നെയ്യ് ഒഴിച്ച അഗ്നിപോലെ പ്രകാശിക്കുന്നു.
തമദൂരമുപായാന്തം ദൃഷ്ട്വാ പാണ്ഡവമര്ജുനമ് । നാരയഃ പ്രേക്ഷിതും ശേകുസ്തപന്തം ഹി യഥാ രവിമ്
പാണ്ഡുവിന്റെ മകനായ അർജുനൻ ദൂരത്തിൽ നിന്ന് സമീപിക്കുമ്പോൾ, അവനെ നോക്കാൻ ആ യോദ്ധാക്കൾക്ക് കഴിയില്ലായിരുന്നു; കത്തുന്ന സൂര്യനെ നേരിട്ട് നോക്കാൻ കഴിയാത്തതുപോലെ.
സ തം ദൃഷ്ട്വാ രഥാനീകം പാര്ഥഃ സാരഥിമബ്രവീത് । ഇഷുപാതമാത്രേ സേനായാഃ സ്ഥാപയാശ്വാനരിംദമ। യാവത്സമീക്ഷേ വ്യൂഹേഽസ്മിന്മമ ശത്രും സുയോധനമ്
അവിടെയുള്ള രഥങ്ങളുടെ നിര കണ്ടപ്പോൾ, പാർത്ഥൻ തന്റെ സാരഥിയോട് പറഞ്ഞു: 'ശത്രുക്കളെ ജയിക്കുന്നവനേ, എന്റെ അമ്പുകൾ എത്തുന്ന ദൂരത്ത് ഈ സൈന്യത്തിന് സമീപം കുതിരകൾ നിർത്തൂ. ഈ നിരയിൽ എന്റെ ശത്രുവായ സുയോധനനെ ഞാൻ കാണട്ടെ.'