ന ഹ്യതോ ദുഷ്കരതരം മന്യേ ലോകേഷ്വപി ത്രിഷു। യഃ സപത്നശ്രിയം ദീപ്താം ഹീനശ്രീഃ പര്യുപാസതേ
മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും, സമ്പത്ത് ഇല്ലാത്തവൻ ശത്രുവിന്റെ തിളങ്ങുന്ന ഐശ്വര്യത്തിന് അടിമയാകേണ്ടിവരുന്നത് പോലെ ദുഷ്കരം ഒന്നുമില്ലെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നില്ല.
മരണം ശോഭനം തസ്യ ഇതി വിദ്വജ്ജനാ വിദുഃ। `അവമാനമവാപ്നോതി ശനൈര്നീചസമാഗമാത്
അങ്ങനെയുള്ളവർക്കു മരണമാണ് നല്ലത് എന്നു ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു; താഴ്ന്നവരോടൊപ്പം കൂടിയാൽ, അവൻ ക്രമേണ അപമാനം അനുഭവിക്കും.
അതിവാദാ വക്ത്രതോ നിഃസരന്തി യൈരാഹതഃ ശോചതി രാത്ര്യഹാനി। പരസ്യ വൈ മര്മസു തേ പതന്തി തസ്മാദ്ധീരോ നൈവ മുച്യേത്പരേഷു
കഠിനമായ വാക്കുകള് വായില് നിന്നു പുറത്ത് വരുമ്പോള്, അവ കൊണ്ട് ബാധിക്കപ്പെട്ടവന് പകലും രാത്രിയും ദുഃഖിക്കുന്നു. അവ വേദനയുടെ ഇടങ്ങളില് തൊടുന്നു. അതുകൊണ്ടാണ് ബുദ്ധിമാന്മാര് അത്തരം വാക്കുകള് മറ്റുള്ളവരോട് പറയാറില്ല.
നിരോഹേദായുധൈശ്ഛിന്നം സംരോഹേദ്ദഗ്ധമാഗ്നിനാ। വാക്ക്ഷതം ച ന സംരോഹേദാശരീരം ശരീരിണാമ്
ആയുധങ്ങള് കൊണ്ട് കുത്തിയ മുറിവ് ഭേദമാകാം, അഗ്നിയില് കത്തിയ മുറിവ് കൂടി ഭേദമാകാം. പക്ഷേ, വാക്കുകള് കൊണ്ട് വരുത്തിയ മുറിവ് ജീവികള്ക്ക് ശരീരത്തില് ഒരിക്കലും ഭേദമാവില്ല.
സംരോഹിത ശരൈര്വിദ്ധം നവം പരശുനാ ഹതമ്। വാചാ ദുരുക്തം ബീഭത്സം ന സംരോഹേത വാക്ക്ഷതമ്
അമ്പുകൊണ്ട് കുത്തിയ മുറിവ് കൂടി ഭേദമാകാം, പുതിയ പാറയാല് കുത്തിയ മുറിവ് കൂടി ഭേദമാകാം. പക്ഷേ, വാക്കുകള് കൊണ്ട് പറയുന്ന ഭയങ്കരമായ ദുർവചനത്തിന്റെ മുറിവ് ഒരിക്കലും ഭേദമാവില്ല.
തതഃ കാവ്യോ ഭൃഗുശ്രേഷ്ഠഃ സമന്യുരുപഗമ്യ ഹ। വൃഷപര്വാണമാസീനമിത്യുവാചാവിചാരയന്
അതിനുശേഷം ഭൃഗുക്കളില് ശ്രേഷ്ഠനായ കവി, ക്രോധത്തോടെ, ആലോചിച്ച് ഇരുന്ന് വൃഷപർവ്വാനെ സമീപിച്ചു.
നാധര്മശ്ചരിതോ രാജന്സദ്യഃ ഫലതി ഗൌരിവ। ശനൈരാവര്ത്യമാനോ ഹി കര്തുര്മൂലാനി കൃന്തതി
രാജാവേ, അധർമ്മം ഉടൻ ഫലം കാണിക്കുന്നില്ല, പശുവിനെപ്പോലെ. പതിയെ അത് തിരിഞ്ഞു തിരിഞ്ഞു, ചെയ്യുന്നവന്റെ വേരുകള് മുറിക്കുന്നു.
പുത്രേഷു വാ നപ്തൃഷു വാ ന ചേദാത്മനി പശ്യതി। ഫലത്യേവ ധ്രുവം പായം ഗുരുഭുക്തമിവോദരേ
മകനില് അല്ലെങ്കില് മുമ്മക്കളില് അല്ലെങ്കില് തന്നെ തന്നില് തന്നെ, പാപഫലം ഉറപ്പായും കാണാം. ഗുരു കഴിച്ച ഭക്ഷണം വയറ്റില് ഫലം കാണുന്നതുപോലെ.
അധീയാനം ഹിതം രാജന്ക്ഷമാവന്തം ജിതേന്ദ്രിയമ്।' യദഘാതയഥാ വിപ്രം കചമാങ്ഗിരസം തദാ। അപാപശീലം ധര്മജ്ഞം ശുശ്രൂഷും മദ്ഗൃഹേ രതമ്
രാജാവേ, പഠനത്തില് ഏര്പ്പെട്ട, ക്ഷമയുള്ള, ഇന്ദ്രിയങ്ങള് ജയിച്ച, പാപമില്ലാത്ത, ധർമ്മം അറിയുന്ന, സേവനത്തിന് ആഗ്രഹമുള്ള, എന്റെ വീട്ടില് സ്നേഹത്തോടെ ഇരിക്കുന്ന അംഗിരസിന്റെ മകനായ കചനെ, നീ എന്തുകൊണ്ട് കൊല്ലിച്ചു?
ശര്മിഷ്ഠയാ ദേവയാനീ ക്രൂരമുക്താ ബഹു പ്രഭോ। വിപ്രകൃത്യ ച സംരമ്ഭാത്കൂപേ ക്ഷിപ്താ മനസ്വിനീ
പ്രഭുവേ, ശർമിഷ്ഠ ദേവയാനിയെ അന്യായമായി പല കഠിനവാക്കുകളും പറഞ്ഞ് അപമാനിച്ചു. കോപത്തോടെ ആ മനസ്സുള്ള പെണ്കുട്ടിയെ കിണറ്റില് തള്ളിക്കളഞ്ഞു.
സാ ന കല്പേത വാസായ തയാഹം രഹിതഃ കഥമ്। വസേയമിഹ തസ്മാത്തേ ത്യജാമി വിഷയം നൃപ
അവളോടൊപ്പം താമസിക്കാന് അവള് യോഗ്യയല്ല. അവളെ വിട്ട് എനിക്ക് ഇവിടെ കഴിയാന് കഴിയില്ല. അതിനാല്, രാജാവേ, ഞാന് നിന്റെ രാജ്യത്തെ വിട്ട് പോകുന്നു.
വധാദനര്ഹതസ്തസ്യ വധാച്ച ദുഹിതുര്മമ। വഷപര്വന്നിബോധേയം ത്യക്ഷ്യാമി ത്വാം സബാന്ധവമ്। സ്ഥാതും ത്വദ്വിഷയേ രാജന്ന ശക്ഷ്യാമി ത്വയാ സഹ
അന്യായമായി അവനെ കൊല്ലുകയും, എന്റെ മകളെ ദുഃഖിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തതുകൊണ്ട്, വൃഷപർവ്വാ, ഇതു മനസ്സിലാക്കുക: ഞാന് നിന്നെയും നിന്റെ ബന്ധുക്കളെയും ഉപേക്ഷിക്കുന്നു. നിന്റെ രാജ്യത്ത് നിന്നോടൊപ്പം എനിക്ക് കഴിയാന് കഴിയില്ല.
മാ ശോച വൃഷപര്വംസ്ത്വം മാ ക്രുധ്യസ്വ വിശാംപതേ। സ്ഥാതും തേ വിഷയേ രാജന്ന ശക്ഷ്യാമി തയാ വിനാ। അസ്യാ ഗതിര്ഗതിര്മഹ്യം പ്രിയമസ്യാഃ പ്രിയം മമ
വൃഷപർവ്വാ, നീ ദുഃഖിക്കേണ്ട, കോപിക്കേണ്ട. അവളില്ലാതെ നിന്റെ രാജ്യത്ത് എനിക്ക് കഴിയാന് കഴിയില്ല. അവളുടെ ഭാഗ്യമാണ് എന്റെ ഭാഗ്യം; അവളെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നതെന്തും എനിക്കും പ്രിയമാണ്.
യദി ബ്രഹ്മന്ഘാതയാമി യദി വാ ക്രോശയാമ്യഹമ്। ശര്മിഷ്ഠയാ ദേവയാനീം തേന ഗച്ഛാമ്യസദ്ഗതിമ്
ഞാന് ബ്രാഹ്മണനെ കൊല്ലുകയോ, ദുഃഖത്തില് കരയുകയോ ചെയ്താലും, ശർമിഷ്ഠ ദേവയാനിയെ അപമാനിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കില്, അതുകൊണ്ട് ഞാന് ദുർഗതിയിലാകും.
അഹോ മാമഭിജാനാസി ദൈത്യ മിഥ്യാപ്രലാപിനമ്। യഥേമമാത്മനോ ദോഷം ന നിയച്ഛസ്പുപേക്ഷസേ
അയ്യോ, ദൈത്യാ, നീ എന്നെ കള്ളം പറയുന്നവനായി കരുതുന്നു. കാരണം, നിന്റെ ഈ തെറ്റിനെ നീ തടയുകയോ തിരുത്തുകയോ ചെയ്യാതെ അവഗണിക്കുന്നു.
നാധര്മം ന മൃഷാവാദം ത്വയി ജാനാമി ഭാര്ഗവ। ത്വയി ധര്മശ്ച സത്യം ച തത്പ്രസീദതു നോ ഭവാന്
ഭാർഗവാ, നിനക്കുള്ളിൽ അധർമ്മമോ കള്ളവാക്കോ ഉണ്ടെന്ന് ഞാന് അറിയുന്നില്ല. നിനക്കുള്ളിൽ ധർമ്മവും സത്യവും ഉണ്ട്. അതിനാൽ ദയവായി ഞങ്ങളോട് ദയ കാണിക്കണം.
യദ്യസ്മാനപഹായ ത്വമിതോ ഗച്ഛസി ഭാര്ഗവ। സമുദ്രം സംപ്രവേക്ഷ്യാമി പൂര്വം മദ്ബാന്ധവൈഃ സഹ
ഭാർഗവാ, നീ ഞങ്ങളെയൊന്നും നോക്കാതെ ഇവിടെ നിന്ന് പോകുകയാണെങ്കില്, ഞാനും എന്റെ ബന്ധുക്കളും ആദ്യം സമുദ്രത്തിലേക്ക് ചാടും.
പാതാലമഥവാ ചാഗ്നിം നാന്യദസ്തി പരായണമ്। യദ്യേവ ദേവാന്ഗച്ഛേസ്ത്വം മാം ച ത്യക്ത്വാ ഗ്രഹാധിപ। സര്വത്യാഗം തതഃ കൃത്വാ പ്രവിശാമി ഹുതാശനമ്
അല്ലെങ്കില് ഞാന് പാതാളത്തിലോ അഗ്നിയിലോ കടക്കും; വേറൊരു ആശ്രയം ഇല്ല. ഗ്രഹാധിപാ, നീ ദേവന്മാരുടെ അടുക്കല് പോയി എന്നെ ഉപേക്ഷിച്ചാല്, എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച് ഞാന് ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിയിലേക്കു കടക്കും.
സമുദ്രം പ്രവിശധ്വം വാ ദിശോ വാ ദ്രവതാസുരാഃ। ദുഹിതുര്നാപ്രിയം സോഹും ശക്തോഽഹം ദയിതാ ഹി മേ
അസുരന്മാരേ, സമുദ്രത്തിലേക്ക് ചാടുകയോ, ദിശകളിലേക്കു ഓടിപ്പോകുകയോ ചെയ്യൂ. എന്റെ മകളെ ദുഃഖിപ്പിക്കുന്നതെനിക്ക് സഹിക്കാനാവില്ല, കാരണം അവള് എനിക്ക് അത്യന്തം പ്രിയമാണ്.
പ്രസാദ്യതാം ദേവയാനീ ജീവിതം യത്ര മേ സ്ഥിതമ്। യോഗക്ഷേമകരസ്തേഽഹമിന്ദ്രസ്യേവ ബൃഹസ്പതിഃ
ദേവയാനിയെ സന്തോഷിപ്പിക്കണം, കാരണം എന്റെ ജീവന് അവളില് ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു. ഞാന് നിന്റെ ക്ഷേമം നോക്കുന്നവനാണ്, ഇന്ദ്രനു ബ്രഹസ്പതി എങ്ങനെയോ അതുപോലെ.
യത്കിംചിദസുരേന്ദ്രാണാം വിദ്യതേ വസു ഭാര്ഗവ। ഭുവി ഹസ്തിഗവാശ്വം ച തസ്യ ത്വം മമ ചേശ്ചരഃ
ഭാർഗവാ, ഭൂമിയിൽ അസുരരാജാക്കന്മാരുടെ എത്ര സമ്പത്തുണ്ടോ, ആനകൾ, പശുക്കൾ, കുതിരകൾ എന്നിവയൊക്കെയും നീയും ഞാനും അതിന്റെ ഉടമകളാണ്.
യത്കിംചിദസ്തി ദ്രവിണം ദൈത്യേന്ദ്രാണാം മഹാസുര। തസ്യേശ്വരോസ്മി യദ്യേഷാ ദേവയാനീ പ്രസാദ്യതാമ്
മഹാസുരാ, ദൈത്യരാജാക്കന്മാരുടെ എത്ര സമ്പത്തുണ്ടോ, ദേവയാനി സന്തോഷപ്പെടുന്നുവെങ്കിൽ അതിന്റെ ഉടമ ഞാൻ തന്നെയാണ്.
ഏവമുക്തസ്തഥേത്യാഹ വൃഷപര്വാ മഹാകവിമ്। ദേവയാന്യന്തികം ഗത്വാ തമര്ഥം പ്രാഹ ഭാര്ഗവഃ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ വൃഷപർവൻ മഹാകവിയെ നോക്കി 'ശരി' എന്നു പറഞ്ഞു. പിന്നെ ഭാർഗവൻ ദേവയാനിയുടെ അടുത്ത് ചെന്നു ആ കാര്യം പറഞ്ഞു.
യദി ത്വമീശ്വരസ്താത രാജ്ഞോ വിത്തസ്യ ഭാര്ഗവ। നാഭിജാനാമി തത്തേഽഹം രാജാ തു വദതു സ്വയമ്
ഭാർഗവാ, രാജാവിന്റെ സമ്പത്തിന്റെ നീയാണെങ്കിൽ ഞാൻ അതറിയുന്നില്ല; രാജാവ് തന്നെയാണ് അതു പറയേണ്ടത്.
ശുക്രസ്യ വചനം ശ്രുത്വാ വൃഷപര്വാ സബാന്ധവഃ। ദേവയാനി പ്രസീദേതി പപാത ഭുവി പാദയോഃ
ശുക്രന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ വൃഷപർവനും ബന്ധുക്കളും ദേവയാനിയുടെ കാലിൽ വീണു, 'ദേവയാനി ദയവായി ക്ഷമിക്കണം' എന്നു പറഞ്ഞു.
സ്തുത്യോ വന്ദ്യശ്ച സതതം മയാ താതശ്ച തേ ശുഭേ।' യം കാമമഭികാമാഽസി ദേവയാനി ശുചിസ്മിതേ। തത്തേഽഹം സംപ്രദാസ്യാമി യദി വാപി ഹി ദുര്ലഭമ്
നീ എപ്പോഴും എന്റെ വന്ദനയും സ്തുതിയും അർഹിക്കുന്നവളാണ്, നീ എന്റെ പിതാവുപോലെയാണ്. ദേവയാനി, നീ എന്ത് ആഗ്രഹിച്ചാലും, അതു നേടാൻ എത്രയെങ്കിലും പ്രയാസം ഉണ്ടായാലും, ഞാൻ അതു നിനക്കു നൽകും.
ദാസീം കന്യാസഹസ്രേണ ശര്മിഷ്ഠാമഭികാമയേ। അനു മാം തത്ര ഗച്ഛേത്സാ യത്ര ദദ്യാച്ച മേ പിതാ
എനിക്ക് ശർമിഷ്ഠയും ആയിരം ദാസിമാരും ദാസിയായി വേണം; എന്റെ അച്ഛൻ എവിടെയെങ്കിലും എന്നെ കൊടുത്താൽ അവൾ എപ്പോഴും എന്നെ അനുഗമിക്കണം.
ഉത്തിഷ്ഠ ത്വം ഗച്ഛ ധാത്രി ശര്മിഷ്ഠാം ശീഘ്രമാനയ। യം ച കാമയതേ കാമം ദേവയാനീ കരോതു തമ്
നേഴേ, എഴുന്നേറ്റ് പോവു, ഉടൻ ശർമിഷ്ഠയെ കൊണ്ടുവരിക; ദേവയാനി എന്ത് ആഗ്രഹിച്ചാലും അവൾക്ക് ചെയ്യാൻ അനുവദിക്കണം.
ത്യജേദേകം കുലസ്യാര്ഥേ ഗ്രാമാര്ഥേ ച കുലം ത്യജേത്। ഗ്രാമം ജനപദസ്യാര്ഥേ ആത്മാര്ഥേ പൃഥിവീം ത്യജേത്
കുടുംബത്തിന്റെ خاطرക്ക് ഒരാളെ ഉപേക്ഷിക്കണം; ഗ്രാമത്തിന്റെ خاطرക്ക് കുടുംബം ഉപേക്ഷിക്കണം; ദേശത്തിന്റെ خاطرക്ക് ഗ്രാമം ഉപേക്ഷിക്കണം; സ്വാർത്ഥത്തിന് خاطرക്ക് ഭൂമി ഉപേക്ഷിക്കണം.
തതോ ധാത്രീ തത്ര ഗത്വാ ശര്മിഷ്ഠാം വാക്യമബ്രവീത്। ഉത്തിഷ്ഠ ഭദ്രേ ശര്മിഷ്ഠേ ജ്ഞാതീനാം സുഖമാവഹ
പിന്നെ നേഴെ അവിടെ ചെന്നു ശർമിഷ്ഠയോട് പറഞ്ഞു: 'ശർമിഷ്ഠേ, നല്ലവളേ, എഴുന്നേൽക്കു, നിന്റെ ബന്ധുക്കൾക്ക് സന്തോഷം നൽകണം.'