അലുബ്ധാശ്ചൈവ കൌന്തേയാഃ കൃതവന്തശ്ച ദുഷ്കരമ്। ന ചാപി കേവലം രാജ്യമിച്ഛേയുസ്തേ ഹ്യധര്മതഃ
കുന്തിദേവിയുടെ മക്കൾ ലോഭികളല്ല, അവർ ദുഷ്കരമായത് ചെയ്തവരാണ്; അവർ അന്യായമായി മാത്രം രാജ്യം ആഗ്രഹിക്കുകയുമില്ല.
തദൈവ തേ ഹി വിക്രാന്തുമീഷുഃ കൌരവനന്ദനാഃ । ധര്മപാശനിബദ്ധാസ്തു ന ചേലുഃ ക്ഷത്രിയവ്രതാത്
അന്നത്തെ തന്നെ സമയം കുരുകുലപുത്രന്മാർ വീരതയോടെ പ്രവർത്തിക്കാൻ തയ്യാറായിരുന്നു; പക്ഷേ, ധർമ്മത്തിന്റെ ബന്ധനത്തിൽ പെട്ട്, അവർ ക്ഷത്രിയന്റെ വ്രതം വിട്ടില്ല.
യശ്ചാനൃത ഇതി ഖ്യാതഃ സ ച ഗച്ഛേത്പരാഭവമ് । വൃണുയുര്മാണം പാര്ഥാ നാനൃതത്വം കഥംചന
അസത്യവാദി എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നവൻ നിർഭാഗ്യത്തേയ്ക്ക് പോകും; പാണ്ഡവന്മാർ മരണം തിരഞ്ഞെടുക്കും, എപ്പോഴും അസത്യം പറയില്ല.
പ്രാപ്തേ തു കാലേ സ്വാനര്ഥാന്നോത്സൃജേയുര്നരര്ഷഭാഃ । അപി വജ്രഭൃതാ ഗുപ്താംസ്തഥാവീര്യാ ഹി പാണ്ഡവാഃ
സമയമെത്തുമ്പോൾ, സ്വന്തം കാര്യങ്ങൾക്കായി, ആ മഹാപുരുഷന്മാർ, വജ്രം കൈവശമുള്ളവൻ പോലും രക്ഷിച്ചാലും, അവയെ ഉപേക്ഷിക്കില്ല; പാണ്ഡവന്മാരുടെ വീര്യം അങ്ങനെത്തന്നെയാണ്.
പ്രതിയുദ്ധ്യേമ സമരേ സര്വശസ്ത്രഭൃതാംവരമ്
നാം യുദ്ധത്തിൽ ആയുധധാരികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനോടൊപ്പം പോരാടാം.
തസ്മാദ്യദത്ര കല്യാണം ലോകേ സദ്ഭിരനുഷ്ഠിതമ്। തത്സംവിധീയതാം ശീഘ്രം മാ വോ ഹ്യര്ഥോഽഭ്യഗാത്പരമ്
അതിനാൽ, ലോകത്തിൽ നല്ലവരാൽ അനുഷ്ഠിച്ച നല്ലതെന്താണോ, അതു വേഗത്തിൽ നടത്തണം; അതിനുമപ്പുറം വലിയ ദോഷം നിങ്ങളെ ബാധിക്കാതിരിക്കാൻ.
ന ഹി പശ്യാമി സംഗ്രാമേ കദാചിദപി കൌരവ । ഏകാന്തസിദ്ധിം രാജേന്ദ്ര സംപ്രാപ്തശ്ച ധനഞ്ജയഃ
കൗരവ, യുദ്ധത്തിൽ ഒരിക്കലും ഉറപ്പായ വിജയം ഞാൻ കാണുന്നില്ല; ധനഞ്ജയൻ ഇപ്പോൾ എത്തിയിരിക്കുന്നു, മഹാരാജാവേ.
സംപ്രവൃത്തേ തു സംഗ്രാമേ ഭാവാഭാവൌ ജയാജയൌ । അവശ്യമേകം സ്പൃശതോ ദൃഷ്ടമേതദസംശയമ്
യുദ്ധം ആരംഭിച്ചാൽ, വിജയവും പരാജയവും, ലാഭവും നഷ്ടവും, ഇതിൽ ഒന്നെങ്കിലും സംഭവിക്കാതെ വയ്യ; ഇതിൽ സംശയമില്ല.
തസ്മാദ്യുദ്ധോപചരിതം കര്മ വാ ധര്മസംഹിതമ് । ക്രിയതാമാശു രാജേന്ദ്ര സംപ്രാപ്തശ്ച ധനഞ്ജയഃ
അതിനാൽ, മഹാരാജാവേ, യുദ്ധത്തിൽ വേണ്ടതോ, അല്ലെങ്കിൽ ധർമ്മത്തിന് അനുസരിച്ചുള്ളതോ, അതെന്തായാലും വേഗത്തിൽ ചെയ്യണം; ധനഞ്ജയൻ എത്തിയിരിക്കുന്നു.
ഏകോ ഹി സമരേ പാര്ഥഃ പൃഥിവീം നിര്ദഹേച്ഛരൈഃ । ഭ്രാതൃഭിഃ സഹിതോ ഭൂത്വാ കിം പുനഃ കൌരവാന്രണേ । തസ്മാത്സന്ധിം കുരുശ്രേഷ്ഠ കുരുഷ്വ യദി മന്യസേ
പാർഥൻ ഒറ്റയ്ക്കു തന്നെ യുദ്ധത്തിൽ ഭൂമി അഗ്നിപോലെ കത്തിക്കും; സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം ചേർന്നാൽ, കൗരവന്മാരെ എങ്ങനെ തോൽപ്പിക്കില്ല? അതിനാൽ, കൗരവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ, ശരിയെന്ന് തോന്നിയാൽ സമാധാനം ചെയ്യുക.
നാഹം രാജ്യം പ്രദാസ്യാമി പാണ്ഡവേഭ്യഃ പിതാമഹ। ഗ്രാമം സേനാം ച ദാസാംശ്ച സ്വല്പം ദ്രവ്യമപി പ്രഭോ । യുദ്ധോപചാരികം യത്തു തത്സര്വം സംവിധീയതാമ്
പിതാമഹാ, ഞാൻ പാണ്ഡവന്മാർക്ക് രാജ്യം കൊടുക്കില്ല; ഒരു ഗ്രാമം പോലും, സൈന്യം പോലും, ദാസന്മാരോ ചെറിയ സമ്പത്തോ ഒന്നും നൽകില്ല; എന്നാൽ യുദ്ധത്തിൽ വേണ്ടതെല്ലാം ഒരുക്കണം.
ഭീഷ്മസ്യോപരതേ വാക്യേ തഥാ ദുര്യോധനസ്യ ച। പ്രാപ്തമര്ഥ്യം ച യദ്വാക്യം ദ്രോണശ്വാഹ ദ്വിജോത്തമഃ
ഭീഷ്മനും ദുര്യോധനനും സംസാരിച്ച ശേഷം, അവസ്ഥയ്ക്ക് അനുയോജ്യമായ വാക്കുകൾ ദ്രോണാചാര്യൻ പറഞ്ഞു.
യത്തു യുദ്ധോപചരിതം ഭവേദ്വാ ധര്മസംഹിതമ്। കസ്ത്വയാ സദൃശോ ലോകേ ഭൂയസ്ത്വം വക്തുമര്ഹസി
യുദ്ധത്തിൽ വേണ്ടതോ, അല്ലെങ്കിൽ ധർമ്മത്തിന് അനുസരിച്ചുള്ളതോ, അതെന്തായാലും പറയാൻ, ഈ ലോകത്ത് നിന്നെപ്പോലുള്ളവൻ ആരുണ്ട്? നീ പറയാൻ ഏറ്റവും യോഗ്യനാണ്.
അത്ര യാ മാമികാ ബുദ്ധിഃ ശ്രൂയതാം യദി രോചതേ । സര്വഥാ ഹി മയാ ശ്രേയോ വക്തവ്യം കുരുനന്ദന
ഇവിടെ എന്റെ അഭിപ്രായം പറയാം, നിങ്ങൾക്ക് ഇഷ്ടമായാൽ കേൾക്കൂ; എങ്ങിനെയും ഞാൻ നല്ലതാണെങ്കിൽ പറയേണ്ടതുണ്ട്, കൗരവകുലത്തിലെ സന്തോഷമേ.
രാജാ ബലചതുര്ഭാഗം ക്ഷിപ്രമാദായ ഗച്ഛതു । തതോഽപരശ്ചതുര്ഭാഗോ ഗാഃ സമാദായ ഗച്ഛതു । വയം ചാര്ധേന സൈന്യസ്യ പ്രതിയോത്സ്യാമ പാണ്ഡവമ്
രാജാവു് സൈന്യത്തിന്റെ നാലിലൊന്ന് വേഗത്തിൽ എടുത്തു് പുറപ്പെടട്ടെ. പിന്നെ മറ്റൊരു നാലിലൊന്ന് പശുക്കളുമായി പോകട്ടെ. ശേഷിക്കുന്ന അരക്കൂട്ടം സൈന്യത്തോടെ നാം പാണ്ഡവനെ നേരിടാം.
അഹം ഭീഷ്മശ്ച കര്ണശ്ച അശ്വത്ഥാമാ കൃപസ്തഥാ। പ്രതിയോത്സ്യാമ ബീഭത്സുമാഗതം കൃതനിശ്ചയമ്
ഞാനും ഭീഷ്മനും കർണ്ണനും അശ്വത്താമനും കൃപനും ചേർന്ന് ഉറച്ച മനസ്സോടെ വന്ന അർജുനനെ നേരിടും.
ഏവം രാജാ സുഗുപ്തഃ സ്യാന്ന ക്ലൈബ്യം ഗന്തുമര്ഹതി । മത്സ്യം വാ പുനരായാതമഥവാപി ശതക്രതുമ് । അഹമാവാരയിഷ്യാമി വേലേവ മകരാലയമ്
ഇങ്ങനെ രാജാവിന് നല്ല സംരക്ഷണം ലഭിക്കും; അവൻ നിരാശപ്പെടേണ്ടതില്ല. മത്സ്യരാജാവോ അല്ലെങ്കിൽ തന്നെ ഇന്ദ്രനോ തിരിച്ചുവന്നാലും, ഞാൻ കടൽത്തീരത്തെപ്പോലെ അവരെ തടഞ്ഞു നിർത്തും.
തദ്വാക്യം രുരുചേ തേഷാം ദ്രോണേനോക്തം മഹാത്മനാ । തഥാഹി കൃതവാന്രാജാ കൌരവാണാമനന്തരമ്
മഹാത്മാവായ ദ്രോണൻ പറഞ്ഞ ആ വാക്കുകൾ അവരെ സന്തോഷിപ്പിച്ചു. ഉടനെ കൗരവരാജാവ് അതുപോലെ തന്നെ ചെയ്തു.
ഭീഷ്മഃ പ്രസ്ഥാപ്യ രാജാനം ഗോധനം തദനന്തരമ് । സേനാമുഖ്യാന്വ്യവസ്ഥാപ്യ വ്യൂഹിതും സംപ്രചക്രമേ
ഭീഷ്മൻ രാജാവിനെയും പശുക്കളെയും അയച്ച ശേഷം സൈന്യത്തിലെ പ്രധാനവരെയൊക്കെ ക്രമീകരിച്ച് യുദ്ധക്രമം ഒരുക്കാൻ തുടങ്ങി.
ദ്രോണസ്യോപരതേ വാക്യേ ഭീഷ്മഃ പ്രോവാച ബുദ്ധിമാന്। ആചാര്യ മധ്യേ തിഷ്ഠ ത്വമശ്വത്ഥാമാ തു സവ്യതഃ। കൃപഃ ശാരദ്വതോ ധീമാന്പാര്ശ്വം രക്ഷതു ദക്ഷിണമ്
ദ്രോണൻ സംസാരിച്ച ശേഷം, ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു: 'ആചാര്യനേ, നീ നടുവിൽ നിൽക്കണം; അശ്വത്താമൻ ഇടതുവശത്ത് ഇരിക്കട്ടെ; ബുദ്ധിമാൻ കൃപൻ വലതുവശം കാത്തിരിക്കണം.'
വികര്ണശ്ച മഹാവീര്യോ ദുര്മുഖശ്ച പരന്തപഃ। ശകുനിഃ സൌബലശ്ചൈവ ദുഃസഹശ്ച മഹാബലഃ । ദ്രോണസ്യ പാര്ശ്വമജിതാഃ പാലയന്തു മഹാബലാഃ
വികർണ്ണൻ എന്ന മഹാശക്തനും, ശത്രുക്കളെ തോൽപ്പിക്കുന്ന ദുർമുഖനും, സൗബലപുത്രനായ ശകുനിയും, മഹാബലശാലിയായ ദുഃസഹനും — ഇവർ ദ്രോണന്റെ വശം കാത്തിരിക്കട്ടെ.
അഗ്രതഃ സൂതപുത്രസ്തു കര്ണസ്തിഷ്ഠതു ദംശിതഃ। അഹം സര്വസ്യ സൈന്യസ്യ പശ്ചാത്സ്ഥാസ്യാമി പാലയന്
സാരഥിപുത്രനായ കർണ്ണൻ ഉറച്ച മനസ്സോടെ മുന്നിൽ നിൽക്കട്ടെ; ഞാൻ തന്നെ മുഴുവൻ സൈന്യത്തിന്റെ പുറകിൽ നിന്ന് കാത്തിരിക്കും.
സര്വേ മഹാരഥാഃ ശൂരാ മഹേഷ്വാസാ മഹാബലാഃ । യുദ്ധ്യന്തു പാണ്ഡവശ്രേഷ്ഠമാഗതം യത്നതോ യുധി
എല്ലാ മഹാരഥികളും വീരന്മാരും മഹാബലശാലികളും ശക്തമായ വില്ലാളികളും യുദ്ധത്തിൽ പാണ്ഡവശ്രേഷ്ഠനെ നേരിടാൻ മുഴുവൻ ശ്രമവും കാണിക്കട്ടെ.
അഭേദ്യം പരസൈന്യാനാം വ്യൂഹം വ്യൂഹ്യ കുരൂത്തമഃ । വജ്രഗര്ഭം വ്രീഹിമുഖം പദ്മചന്ദ്രാര്ധമണ്ഡലമ്
കുരുവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠൻ ശത്രുസൈന്യത്തിനെതിരെ തകർപ്പറ്റ formation ഒരുക്കി; അതിന്റെ നടുവിൽ വജ്രംപോലെയും മുന്നിൽ നെല്ലുമുട്ടുപോലെയും വശങ്ങളിൽ അർദ്ധചന്ദ്രവും താമരയിലപോലെയും ആകൃതി ഉണ്ടായിരുന്നു.
തസ്യ വ്യൂഹസ്യ പശ്ചാര്ധേ ഭീഷ്മശ്ചാഥോദ്യതായുധഃ । സൌവര്ണം താലമുച്ഛ്രിത്യ രഥേ തിഷ്ഠന്നശോഭത
ആ ക്രമത്തിന്റെ പുറകുവശത്ത് ഭീഷ്മൻ ആയുധം ഉയർത്തി, സ്വർണ്ണത്താൽ അലങ്കരിച്ച താളം പതാക പിടിച്ച് രഥത്തിൽ തിളങ്ങി നിന്നു.
തതഃ സുദര്ശനം നാമ പ്രാസാദം ഹരിവാഹനഃ । സര്വാന്ദേവാന്സമാരോഷ്യ പ്രയയോ യത്ര പാണ്ഡവഃ
അപ്പോൾ ഹരിയുടെ വാഹനനായ കൃഷ്ണൻ, ദേവന്മാരെ ഒറ്റക്കെട്ടായി കൂട്ടിക്കൊണ്ട്, സുദർശനം എന്ന മഹാലയത്തിലേക്ക് കോപത്തോടെ പാണ്ഡവൻ ഇരുന്നിടത്തേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.
സ്ഥൂണാരാജിസഹസ്രം തു യത്ര മധ്യേ പ്രതിഷ്ഠിതമ് । തത്ര സൂര്യപഥേഽതിഷ്ഠദ്വിമലാ മഹതീ സഭാ
അവിടെ, ആയിരം തൂണുകൾ നിൽക്കുന്ന ഇടയിൽ, സൂര്യന്റെ പാതയിൽ, വലുതും ശുദ്ധവുമായ ഒരു മഹാസഭ നിലകൊണ്ടിരുന്നു.
ആദിത്യാ വസവോ രുദ്രാ അശ്വിനൌ ച മരുദ്ഗണാഃ । തത്ര ശ്വേതാനി ചക്രാണി കാഞ്ചനസ്ഫാടികാനി ച
അവിടെ ആദിത്യന്മാർ, വസുക്കൾ, രുദ്രന്മാർ, അശ്വിനികൾ, മരുത്ഗണങ്ങൾ എന്നിവരുടെ വെള്ളയുള്ളതും സ്വർണ്ണവും സ്ഫടികവുമുള്ള രഥങ്ങൾ കാണാമായിരുന്നു.
തഥാ ചിത്രാണി ഛത്രാണി ദിവ്യരൂപാണി ഭാരത । മണിരത്നവിചിത്രാണി നാനാരൂപാണി ഭാഗശഃ । ആകാശേ സഹ ദൃശ്യന്തേ ഭാനുമന്തി ശുഭാനി ച
അവിടെ, ഭാരത, ദിവ്യരൂപമുള്ള അത്ഭുതകരമായ കുടകളും, വിവിധ മാണിക്യങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച പലതരത്തിലുള്ള, ആകാശത്ത് തിളങ്ങുന്ന, ഭംഗിയുള്ള കുടകളും കാണാമായിരുന്നു.
അഗ്നേരിന്ദ്രസ്യ സോമസ്യ യമസ്യ വരുണസ്യ ച। തഥാ ധാതുര്വിധാതുശ്ച മിത്രസ്യ ധനദസ്യ ച। രുദ്രസ്യ വിഷ്ണോ സവിതുസ്ത്രിദശാനാം തഥൈവ ച
അഗ്നി, ഇന്ദ്രൻ, സോമൻ, യമൻ, വരുണൻ, ധാതു, വിധാതാവ്, മിത്രൻ, കുബേരൻ, രുദ്രൻ, വിഷ്ണു, സവിതാവ്, മറ്റും ദേവന്മാരുടേയും അലങ്കാരങ്ങൾ അവിടെയുണ്ടായിരുന്നു.