യഥാ നായം സമായുഞ്ജ്യാദ്ധാര്തരാഷ്ട്രം കഥംചന । ന ച സേനാം പരാജയ്യാത്തഥാ നീതിര്വിധീയതാമ്
അവൻ എങ്ങനെയും ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരോട് ചേരാതിരിക്കുകയും, സൈന്യത്തെ തോൽപ്പിക്കാതിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതിന് നയം നിശ്ചയിക്കണം.
ഉക്തം ദുര്യോധനേനാപി പുരസ്താദ്വാക്യമീദൃശമ് । തദനുസ്മൃത്യ ഗാങ്ഗേയ യഥാവദ്വക്തുമര്ഹസി
ഇതുപോലെയുള്ള വാക്കുകൾ ദുര്യോധനനും മുമ്പ് പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്; അതു ഓർത്ത്, ഗംഗാപുത്രാ, യുക്തമായതുപോലെ സംസാരിക്കണം.
കലാഃ കാഷ്ഠാശ്ച യുജ്യന്തേ മുഹൂര്താശ്ച ദിനാനി ച। അര്ധമാസാശ്ച മാസാശ്ച നക്ഷത്രാണി ഗ്രഹാസ്തഥാ
കലകളും കഷ്ടകളും മുഹൂർത്തങ്ങളും ദിവസങ്ങളും, അരമാസങ്ങളും മാസങ്ങളും നക്ഷത്രങ്ങളും ഗ്രഹങ്ങളും എല്ലാം തമ്മിൽ ബന്ധപ്പെട്ടു നിലകൊള്ളുന്നു.
ഋതവശ്ചാപി യുജ്യന്തേ തഥാ സംവത്സരാ അപി। ഏവം കാലവിഭാഗേന കാലചക്രം പ്രവര്തതേ
ഋതുക്കളും വർഷങ്ങളും കൂടി ചേർന്ന്, ഇങ്ങനെ കാലത്തിന്റെ വിഭജനം കൊണ്ട് കാലചക്രം സഞ്ചരിക്കുന്നു.
തേഷാം കാലാതിരേകേണ ജ്യോതിഷാം ച വ്യതിക്രമാത്। പഞ്ചമേ പഞ്ചമേ വര്ഷേ ദ്വൌ മാസാവധിമാസകൌ
കാലത്തിന്റെ അധികവും നക്ഷത്രങ്ങളുടെ വ്യതിയാനവും കാരണം, ഓരോ അഞ്ചാം വർഷത്തിലും രണ്ട് അധികമാസങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു.
ഏഷാമഭ്യധികാ മാസാഃ പഞ്ച ച ദ്വാദശ ക്ഷപാഃ । ത്രയോദശാനാം വര്ഷാണാമിതി മേ വര്തതേ മതിഃ
ഇവയിൽ, പതിമൂന്ന് വർഷത്തിൽ അഞ്ചു അധികമാസങ്ങളും പന്ത്രണ്ടു രാത്രികളും ഉണ്ടെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു.
പൂര്വേദ്യുരേവ നിര്വൃത്തസ്തതോ ബീഭത്സുരാഗതഃ
അന്നത്തെ തന്നെ ദിവസം കാര്യങ്ങൾ പൂർത്തിയായി, പിന്നെ ഭീമസേനൻ മടങ്ങി വന്നു.
സര്വം യഥാവച്ചരിതം യദ്യദേഭിഃ പ്രതിശ്രുതമ്। ഏവമേതദ്ഭ്രുവം ജ്ഞാത്വാ തതോ ബീഭത്സുരാഗതഃ
അവർ വാഗ്ദാനം ചെയ്തതൊക്കെയും, ചെയ്ത കാര്യങ്ങളൊക്കെയും ശരിയായി മനസ്സിലാക്കി, പിന്നെ ഭീമസേനൻ മടങ്ങി വന്നു.
സര്വേ പഞ്ച മഹാത്മാനഃ സര്വേ ധര്മാര്ഥകോവിദാഃ। യേഷാം യുധിഷ്ഠിരോ രാജാ കസ്മാദ്ധര്മേഽപരാധ്നുയുഃ
അവരൊക്കെയും മഹാന്മാരാണ്, ധർമ്മത്തിലും ഉദ്ദേശത്തിലും പാണ്ഡിത്യമുള്ളവരാണ്; അവരുടെ രാജാവായ യുദിഷ്ഠിരൻ ഉള്ളപ്പോൾ, അവർ എങ്ങനെ ധർമ്മം ലംഘിക്കും?
കാമാത്ക്രോധാച്ച ലോഭാച്ച കാമക്രോധഭയാദപി । സ്നേഹാദ്വാ യദി വാ മോഹാദ്ധര്മം നാത്യേതി ധര്മജഃ
ആഗ്രഹം, കോപം, ലാഭം, ഭയം, സ്നേഹം, മായ—ഇവയൊന്നിനാലും ധർമ്മത്തിൽ ജനിച്ചവൻ ധർമ്മം വിട്ടുപോകുന്നില്ല.
അലുബ്ധാശ്ചൈവ കൌന്തേയാഃ കൃതവന്തശ്ച ദുഷ്കരമ്। ന ചാപി കേവലം രാജ്യമിച്ഛേയുസ്തേ ഹ്യധര്മതഃ
കുന്തിദേവിയുടെ മക്കൾ ലോഭികളല്ല, അവർ ദുഷ്കരമായത് ചെയ്തവരാണ്; അവർ അന്യായമായി മാത്രം രാജ്യം ആഗ്രഹിക്കുകയുമില്ല.
തദൈവ തേ ഹി വിക്രാന്തുമീഷുഃ കൌരവനന്ദനാഃ । ധര്മപാശനിബദ്ധാസ്തു ന ചേലുഃ ക്ഷത്രിയവ്രതാത്
അന്നത്തെ തന്നെ സമയം കുരുകുലപുത്രന്മാർ വീരതയോടെ പ്രവർത്തിക്കാൻ തയ്യാറായിരുന്നു; പക്ഷേ, ധർമ്മത്തിന്റെ ബന്ധനത്തിൽ പെട്ട്, അവർ ക്ഷത്രിയന്റെ വ്രതം വിട്ടില്ല.
യശ്ചാനൃത ഇതി ഖ്യാതഃ സ ച ഗച്ഛേത്പരാഭവമ് । വൃണുയുര്മാണം പാര്ഥാ നാനൃതത്വം കഥംചന
അസത്യവാദി എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നവൻ നിർഭാഗ്യത്തേയ്ക്ക് പോകും; പാണ്ഡവന്മാർ മരണം തിരഞ്ഞെടുക്കും, എപ്പോഴും അസത്യം പറയില്ല.
പ്രാപ്തേ തു കാലേ സ്വാനര്ഥാന്നോത്സൃജേയുര്നരര്ഷഭാഃ । അപി വജ്രഭൃതാ ഗുപ്താംസ്തഥാവീര്യാ ഹി പാണ്ഡവാഃ
സമയമെത്തുമ്പോൾ, സ്വന്തം കാര്യങ്ങൾക്കായി, ആ മഹാപുരുഷന്മാർ, വജ്രം കൈവശമുള്ളവൻ പോലും രക്ഷിച്ചാലും, അവയെ ഉപേക്ഷിക്കില്ല; പാണ്ഡവന്മാരുടെ വീര്യം അങ്ങനെത്തന്നെയാണ്.
പ്രതിയുദ്ധ്യേമ സമരേ സര്വശസ്ത്രഭൃതാംവരമ്
നാം യുദ്ധത്തിൽ ആയുധധാരികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനോടൊപ്പം പോരാടാം.
തസ്മാദ്യദത്ര കല്യാണം ലോകേ സദ്ഭിരനുഷ്ഠിതമ്। തത്സംവിധീയതാം ശീഘ്രം മാ വോ ഹ്യര്ഥോഽഭ്യഗാത്പരമ്
അതിനാൽ, ലോകത്തിൽ നല്ലവരാൽ അനുഷ്ഠിച്ച നല്ലതെന്താണോ, അതു വേഗത്തിൽ നടത്തണം; അതിനുമപ്പുറം വലിയ ദോഷം നിങ്ങളെ ബാധിക്കാതിരിക്കാൻ.
ന ഹി പശ്യാമി സംഗ്രാമേ കദാചിദപി കൌരവ । ഏകാന്തസിദ്ധിം രാജേന്ദ്ര സംപ്രാപ്തശ്ച ധനഞ്ജയഃ
കൗരവ, യുദ്ധത്തിൽ ഒരിക്കലും ഉറപ്പായ വിജയം ഞാൻ കാണുന്നില്ല; ധനഞ്ജയൻ ഇപ്പോൾ എത്തിയിരിക്കുന്നു, മഹാരാജാവേ.
സംപ്രവൃത്തേ തു സംഗ്രാമേ ഭാവാഭാവൌ ജയാജയൌ । അവശ്യമേകം സ്പൃശതോ ദൃഷ്ടമേതദസംശയമ്
യുദ്ധം ആരംഭിച്ചാൽ, വിജയവും പരാജയവും, ലാഭവും നഷ്ടവും, ഇതിൽ ഒന്നെങ്കിലും സംഭവിക്കാതെ വയ്യ; ഇതിൽ സംശയമില്ല.
തസ്മാദ്യുദ്ധോപചരിതം കര്മ വാ ധര്മസംഹിതമ് । ക്രിയതാമാശു രാജേന്ദ്ര സംപ്രാപ്തശ്ച ധനഞ്ജയഃ
അതിനാൽ, മഹാരാജാവേ, യുദ്ധത്തിൽ വേണ്ടതോ, അല്ലെങ്കിൽ ധർമ്മത്തിന് അനുസരിച്ചുള്ളതോ, അതെന്തായാലും വേഗത്തിൽ ചെയ്യണം; ധനഞ്ജയൻ എത്തിയിരിക്കുന്നു.
ഏകോ ഹി സമരേ പാര്ഥഃ പൃഥിവീം നിര്ദഹേച്ഛരൈഃ । ഭ്രാതൃഭിഃ സഹിതോ ഭൂത്വാ കിം പുനഃ കൌരവാന്രണേ । തസ്മാത്സന്ധിം കുരുശ്രേഷ്ഠ കുരുഷ്വ യദി മന്യസേ
പാർഥൻ ഒറ്റയ്ക്കു തന്നെ യുദ്ധത്തിൽ ഭൂമി അഗ്നിപോലെ കത്തിക്കും; സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം ചേർന്നാൽ, കൗരവന്മാരെ എങ്ങനെ തോൽപ്പിക്കില്ല? അതിനാൽ, കൗരവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ, ശരിയെന്ന് തോന്നിയാൽ സമാധാനം ചെയ്യുക.
നാഹം രാജ്യം പ്രദാസ്യാമി പാണ്ഡവേഭ്യഃ പിതാമഹ। ഗ്രാമം സേനാം ച ദാസാംശ്ച സ്വല്പം ദ്രവ്യമപി പ്രഭോ । യുദ്ധോപചാരികം യത്തു തത്സര്വം സംവിധീയതാമ്
പിതാമഹാ, ഞാൻ പാണ്ഡവന്മാർക്ക് രാജ്യം കൊടുക്കില്ല; ഒരു ഗ്രാമം പോലും, സൈന്യം പോലും, ദാസന്മാരോ ചെറിയ സമ്പത്തോ ഒന്നും നൽകില്ല; എന്നാൽ യുദ്ധത്തിൽ വേണ്ടതെല്ലാം ഒരുക്കണം.
ഭീഷ്മസ്യോപരതേ വാക്യേ തഥാ ദുര്യോധനസ്യ ച। പ്രാപ്തമര്ഥ്യം ച യദ്വാക്യം ദ്രോണശ്വാഹ ദ്വിജോത്തമഃ
ഭീഷ്മനും ദുര്യോധനനും സംസാരിച്ച ശേഷം, അവസ്ഥയ്ക്ക് അനുയോജ്യമായ വാക്കുകൾ ദ്രോണാചാര്യൻ പറഞ്ഞു.
യത്തു യുദ്ധോപചരിതം ഭവേദ്വാ ധര്മസംഹിതമ്। കസ്ത്വയാ സദൃശോ ലോകേ ഭൂയസ്ത്വം വക്തുമര്ഹസി
യുദ്ധത്തിൽ വേണ്ടതോ, അല്ലെങ്കിൽ ധർമ്മത്തിന് അനുസരിച്ചുള്ളതോ, അതെന്തായാലും പറയാൻ, ഈ ലോകത്ത് നിന്നെപ്പോലുള്ളവൻ ആരുണ്ട്? നീ പറയാൻ ഏറ്റവും യോഗ്യനാണ്.
അത്ര യാ മാമികാ ബുദ്ധിഃ ശ്രൂയതാം യദി രോചതേ । സര്വഥാ ഹി മയാ ശ്രേയോ വക്തവ്യം കുരുനന്ദന
ഇവിടെ എന്റെ അഭിപ്രായം പറയാം, നിങ്ങൾക്ക് ഇഷ്ടമായാൽ കേൾക്കൂ; എങ്ങിനെയും ഞാൻ നല്ലതാണെങ്കിൽ പറയേണ്ടതുണ്ട്, കൗരവകുലത്തിലെ സന്തോഷമേ.
രാജാ ബലചതുര്ഭാഗം ക്ഷിപ്രമാദായ ഗച്ഛതു । തതോഽപരശ്ചതുര്ഭാഗോ ഗാഃ സമാദായ ഗച്ഛതു । വയം ചാര്ധേന സൈന്യസ്യ പ്രതിയോത്സ്യാമ പാണ്ഡവമ്
രാജാവു് സൈന്യത്തിന്റെ നാലിലൊന്ന് വേഗത്തിൽ എടുത്തു് പുറപ്പെടട്ടെ. പിന്നെ മറ്റൊരു നാലിലൊന്ന് പശുക്കളുമായി പോകട്ടെ. ശേഷിക്കുന്ന അരക്കൂട്ടം സൈന്യത്തോടെ നാം പാണ്ഡവനെ നേരിടാം.
അഹം ഭീഷ്മശ്ച കര്ണശ്ച അശ്വത്ഥാമാ കൃപസ്തഥാ। പ്രതിയോത്സ്യാമ ബീഭത്സുമാഗതം കൃതനിശ്ചയമ്
ഞാനും ഭീഷ്മനും കർണ്ണനും അശ്വത്താമനും കൃപനും ചേർന്ന് ഉറച്ച മനസ്സോടെ വന്ന അർജുനനെ നേരിടും.
ഏവം രാജാ സുഗുപ്തഃ സ്യാന്ന ക്ലൈബ്യം ഗന്തുമര്ഹതി । മത്സ്യം വാ പുനരായാതമഥവാപി ശതക്രതുമ് । അഹമാവാരയിഷ്യാമി വേലേവ മകരാലയമ്
ഇങ്ങനെ രാജാവിന് നല്ല സംരക്ഷണം ലഭിക്കും; അവൻ നിരാശപ്പെടേണ്ടതില്ല. മത്സ്യരാജാവോ അല്ലെങ്കിൽ തന്നെ ഇന്ദ്രനോ തിരിച്ചുവന്നാലും, ഞാൻ കടൽത്തീരത്തെപ്പോലെ അവരെ തടഞ്ഞു നിർത്തും.
തദ്വാക്യം രുരുചേ തേഷാം ദ്രോണേനോക്തം മഹാത്മനാ । തഥാഹി കൃതവാന്രാജാ കൌരവാണാമനന്തരമ്
മഹാത്മാവായ ദ്രോണൻ പറഞ്ഞ ആ വാക്കുകൾ അവരെ സന്തോഷിപ്പിച്ചു. ഉടനെ കൗരവരാജാവ് അതുപോലെ തന്നെ ചെയ്തു.
ഭീഷ്മഃ പ്രസ്ഥാപ്യ രാജാനം ഗോധനം തദനന്തരമ് । സേനാമുഖ്യാന്വ്യവസ്ഥാപ്യ വ്യൂഹിതും സംപ്രചക്രമേ
ഭീഷ്മൻ രാജാവിനെയും പശുക്കളെയും അയച്ച ശേഷം സൈന്യത്തിലെ പ്രധാനവരെയൊക്കെ ക്രമീകരിച്ച് യുദ്ധക്രമം ഒരുക്കാൻ തുടങ്ങി.
ദ്രോണസ്യോപരതേ വാക്യേ ഭീഷ്മഃ പ്രോവാച ബുദ്ധിമാന്। ആചാര്യ മധ്യേ തിഷ്ഠ ത്വമശ്വത്ഥാമാ തു സവ്യതഃ। കൃപഃ ശാരദ്വതോ ധീമാന്പാര്ശ്വം രക്ഷതു ദക്ഷിണമ്
ദ്രോണൻ സംസാരിച്ച ശേഷം, ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു: 'ആചാര്യനേ, നീ നടുവിൽ നിൽക്കണം; അശ്വത്താമൻ ഇടതുവശത്ത് ഇരിക്കട്ടെ; ബുദ്ധിമാൻ കൃപൻ വലതുവശം കാത്തിരിക്കണം.'