ബ്രഹ്മാസ്ത്രം ചൈവ വേദാശ്ച നൈതദന്യത്ര ദൃശ്യതേ
ബ്രഹ്മാസ്ത്രവും വേദങ്ങളും മറ്റൊരിടത്തും കാണാനില്ല.
ആചാര്യപുത്രഃ ക്ഷമതാം നായം കാലോ വിഭേദനേ । സര്വേ സംഹത്യ യുദ്ധ്യാമഃ പാകശാസനിമാഗതമ്
ആചാര്യപുത്രാ, നമ്മൾ ക്ഷമിക്കണം; ഇപ്പോൾ ഭിന്നതയ്ക്ക് സമയമല്ല. എല്ലാവരും ഒന്നിച്ച് ചേർന്ന് യുദ്ധം ചെയ്യാം; ഇടിമുഴക്കമുള്ളവൻ എത്തിയിരിക്കുന്നു.
ബലസ്യ വ്യസനാനീഹ യാന്യുക്താനി മനീഷിഭിഃ । മുഖ്യോ ഭേദോഹി തേഷാം തു പാപിഷ്ഠോ വിദുഷാം മതഃ
സൈന്യത്തിന് സംഭവിക്കാവുന്ന ദുരന്തങ്ങളിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനവും, ഏറ്റവും ദുഷ്ടവും ഭിന്നതയാണെന്ന് പണ്ഡിതന്മാർ പറയുന്നു.
നൈവം ന്യായ്യമിദം വാച്യമസ്മാകം പുരുഷര്ഷഭ । കിംതു രോഷപരീതേന ഗുരുണാ ഭാഷിതാ ഗുണാഃ
നമുക്ക് ഇങ്ങനെ പറയുന്നത് ശരിയല്ല, പുരുഷശ്രേഷ്ഠാ; എന്നാൽ ഗുരു കോപത്തിൽ പറഞ്ഞത് ഗുണങ്ങളാണ്.
ശത്രോരപി ഗുണാ ഗ്രാഹ്യാ ദോഷാ വാച്യാ ഗുരോരപി । സര്വഥാ സര്വയത്നേന പുത്രേ ശിഷ്യേ ഹിതം വദേത്
ശത്രുവിന്റെ ഗുണങ്ങൾ പോലും സ്വീകരിക്കണം, ഗുരുവിന്റെ ദോഷങ്ങൾ പറയേണ്ടതുമാണ്. എല്ലായ്പ്പോഴും, എല്ലാ ശ്രമത്തോടും കൂടി, മകനോ ശിഷ്യനോ ആർക്കും ഉപകാരമുള്ളത് പറയണം.
ആചാര്യ ഏഷ ക്ഷമതാം ശാന്തിരത്ര വിധീയതാമ് । അഭിദ്യമാനേ തു ഗുരൌ നിവൃത്തം രോഷകാരിതമ്
ഇവൻ ആചാര്യനാണ്; നമ്മൾ ക്ഷമിക്കണം, ഇവിടെ സമാധാനം നിലനിര്ത്തണം. ഗുരുവിനെ ആക്രമിക്കുമ്പോൾ കോപത്തിൽ നിന്നുള്ള പ്രവൃത്തികൾ നിർത്തണം.
തതോ ദുര്യോധനോ ദ്രോണം ക്ഷമയാമാസ ഭാരത। സഹ കര്ണേന ഭീഷ്മേണ കൃപം ചൈവ മഹാബലമ്
അതിനുശേഷം ദുര്യോധനൻ ദ്രോണനെ ക്ഷമിച്ചു; കര്ണനും ഭീഷ്മനും മഹാബലനായ കൃപനും കൂടെ.
യദേതത്പ്രഥമം വാക്യം ഭീഷ്മഃ ശാന്തനവോഽബ്രവീത്। തേനൈവാഹം പ്രസന്നോ വൈ പരമത്ര വിധീയതാമ്
ഭീഷ്മൻ, ശാന്തനുവിന്റെ മകൻ, ആദ്യം പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ കൊണ്ടുതന്നെ ഞാൻ സന്തുഷ്ടനാണ്; അതുപോലെ ഏറ്റവും ഉത്തമമായ മാർഗം സ്വീകരിക്കണം.
യഥാ ദുര്യോധനം പാര്ഥോ നോപസര്പതി സംഗരേ। സാഹസാദ്യദി വാ മോഹാത്തഥാ നീതിര്വിധീയതാമ്
പാർഥൻ ദുര്യോധനനെ യുദ്ധത്തിൽ സമീപിക്കാതിരിക്കുന്നതുവരെ, ധൈര്യത്താലോ മോഹത്താലോ ആയാലും, അതനുസരിച്ച് നയം നിശ്ചയിക്കണം.
വനവാസേ ഹ്യനിര്വൃത്തേ ദര്ശയേന്ന ധനഞ്ജയഃ । ധനം ചാലഭമാനോഽത്ര നാദ്യ തത്ക്ഷന്തുമര്ഹതി
കാടിൽ വാസം പൂർത്തിയായിട്ടില്ലെങ്കിൽ, ധനഞ്ജയൻ കാണിക്കരുത്; ഇവിടെ ധനം ലഭിക്കാത്തപക്ഷം, ഇന്ന് ക്ഷമിക്കേണ്ടതുമില്ല.
യഥാ നായം സമായുഞ്ജ്യാദ്ധാര്തരാഷ്ട്രം കഥംചന । ന ച സേനാം പരാജയ്യാത്തഥാ നീതിര്വിധീയതാമ്
അവൻ എങ്ങനെയും ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരോട് ചേരാതിരിക്കുകയും, സൈന്യത്തെ തോൽപ്പിക്കാതിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതിന് നയം നിശ്ചയിക്കണം.
ഉക്തം ദുര്യോധനേനാപി പുരസ്താദ്വാക്യമീദൃശമ് । തദനുസ്മൃത്യ ഗാങ്ഗേയ യഥാവദ്വക്തുമര്ഹസി
ഇതുപോലെയുള്ള വാക്കുകൾ ദുര്യോധനനും മുമ്പ് പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്; അതു ഓർത്ത്, ഗംഗാപുത്രാ, യുക്തമായതുപോലെ സംസാരിക്കണം.
കലാഃ കാഷ്ഠാശ്ച യുജ്യന്തേ മുഹൂര്താശ്ച ദിനാനി ച। അര്ധമാസാശ്ച മാസാശ്ച നക്ഷത്രാണി ഗ്രഹാസ്തഥാ
കലകളും കഷ്ടകളും മുഹൂർത്തങ്ങളും ദിവസങ്ങളും, അരമാസങ്ങളും മാസങ്ങളും നക്ഷത്രങ്ങളും ഗ്രഹങ്ങളും എല്ലാം തമ്മിൽ ബന്ധപ്പെട്ടു നിലകൊള്ളുന്നു.
ഋതവശ്ചാപി യുജ്യന്തേ തഥാ സംവത്സരാ അപി। ഏവം കാലവിഭാഗേന കാലചക്രം പ്രവര്തതേ
ഋതുക്കളും വർഷങ്ങളും കൂടി ചേർന്ന്, ഇങ്ങനെ കാലത്തിന്റെ വിഭജനം കൊണ്ട് കാലചക്രം സഞ്ചരിക്കുന്നു.
തേഷാം കാലാതിരേകേണ ജ്യോതിഷാം ച വ്യതിക്രമാത്। പഞ്ചമേ പഞ്ചമേ വര്ഷേ ദ്വൌ മാസാവധിമാസകൌ
കാലത്തിന്റെ അധികവും നക്ഷത്രങ്ങളുടെ വ്യതിയാനവും കാരണം, ഓരോ അഞ്ചാം വർഷത്തിലും രണ്ട് അധികമാസങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു.
ഏഷാമഭ്യധികാ മാസാഃ പഞ്ച ച ദ്വാദശ ക്ഷപാഃ । ത്രയോദശാനാം വര്ഷാണാമിതി മേ വര്തതേ മതിഃ
ഇവയിൽ, പതിമൂന്ന് വർഷത്തിൽ അഞ്ചു അധികമാസങ്ങളും പന്ത്രണ്ടു രാത്രികളും ഉണ്ടെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു.
പൂര്വേദ്യുരേവ നിര്വൃത്തസ്തതോ ബീഭത്സുരാഗതഃ
അന്നത്തെ തന്നെ ദിവസം കാര്യങ്ങൾ പൂർത്തിയായി, പിന്നെ ഭീമസേനൻ മടങ്ങി വന്നു.
സര്വം യഥാവച്ചരിതം യദ്യദേഭിഃ പ്രതിശ്രുതമ്। ഏവമേതദ്ഭ്രുവം ജ്ഞാത്വാ തതോ ബീഭത്സുരാഗതഃ
അവർ വാഗ്ദാനം ചെയ്തതൊക്കെയും, ചെയ്ത കാര്യങ്ങളൊക്കെയും ശരിയായി മനസ്സിലാക്കി, പിന്നെ ഭീമസേനൻ മടങ്ങി വന്നു.
സര്വേ പഞ്ച മഹാത്മാനഃ സര്വേ ധര്മാര്ഥകോവിദാഃ। യേഷാം യുധിഷ്ഠിരോ രാജാ കസ്മാദ്ധര്മേഽപരാധ്നുയുഃ
അവരൊക്കെയും മഹാന്മാരാണ്, ധർമ്മത്തിലും ഉദ്ദേശത്തിലും പാണ്ഡിത്യമുള്ളവരാണ്; അവരുടെ രാജാവായ യുദിഷ്ഠിരൻ ഉള്ളപ്പോൾ, അവർ എങ്ങനെ ധർമ്മം ലംഘിക്കും?
കാമാത്ക്രോധാച്ച ലോഭാച്ച കാമക്രോധഭയാദപി । സ്നേഹാദ്വാ യദി വാ മോഹാദ്ധര്മം നാത്യേതി ധര്മജഃ
ആഗ്രഹം, കോപം, ലാഭം, ഭയം, സ്നേഹം, മായ—ഇവയൊന്നിനാലും ധർമ്മത്തിൽ ജനിച്ചവൻ ധർമ്മം വിട്ടുപോകുന്നില്ല.
അലുബ്ധാശ്ചൈവ കൌന്തേയാഃ കൃതവന്തശ്ച ദുഷ്കരമ്। ന ചാപി കേവലം രാജ്യമിച്ഛേയുസ്തേ ഹ്യധര്മതഃ
കുന്തിദേവിയുടെ മക്കൾ ലോഭികളല്ല, അവർ ദുഷ്കരമായത് ചെയ്തവരാണ്; അവർ അന്യായമായി മാത്രം രാജ്യം ആഗ്രഹിക്കുകയുമില്ല.
തദൈവ തേ ഹി വിക്രാന്തുമീഷുഃ കൌരവനന്ദനാഃ । ധര്മപാശനിബദ്ധാസ്തു ന ചേലുഃ ക്ഷത്രിയവ്രതാത്
അന്നത്തെ തന്നെ സമയം കുരുകുലപുത്രന്മാർ വീരതയോടെ പ്രവർത്തിക്കാൻ തയ്യാറായിരുന്നു; പക്ഷേ, ധർമ്മത്തിന്റെ ബന്ധനത്തിൽ പെട്ട്, അവർ ക്ഷത്രിയന്റെ വ്രതം വിട്ടില്ല.
യശ്ചാനൃത ഇതി ഖ്യാതഃ സ ച ഗച്ഛേത്പരാഭവമ് । വൃണുയുര്മാണം പാര്ഥാ നാനൃതത്വം കഥംചന
അസത്യവാദി എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നവൻ നിർഭാഗ്യത്തേയ്ക്ക് പോകും; പാണ്ഡവന്മാർ മരണം തിരഞ്ഞെടുക്കും, എപ്പോഴും അസത്യം പറയില്ല.
പ്രാപ്തേ തു കാലേ സ്വാനര്ഥാന്നോത്സൃജേയുര്നരര്ഷഭാഃ । അപി വജ്രഭൃതാ ഗുപ്താംസ്തഥാവീര്യാ ഹി പാണ്ഡവാഃ
സമയമെത്തുമ്പോൾ, സ്വന്തം കാര്യങ്ങൾക്കായി, ആ മഹാപുരുഷന്മാർ, വജ്രം കൈവശമുള്ളവൻ പോലും രക്ഷിച്ചാലും, അവയെ ഉപേക്ഷിക്കില്ല; പാണ്ഡവന്മാരുടെ വീര്യം അങ്ങനെത്തന്നെയാണ്.
പ്രതിയുദ്ധ്യേമ സമരേ സര്വശസ്ത്രഭൃതാംവരമ്
നാം യുദ്ധത്തിൽ ആയുധധാരികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനോടൊപ്പം പോരാടാം.
തസ്മാദ്യദത്ര കല്യാണം ലോകേ സദ്ഭിരനുഷ്ഠിതമ്। തത്സംവിധീയതാം ശീഘ്രം മാ വോ ഹ്യര്ഥോഽഭ്യഗാത്പരമ്
അതിനാൽ, ലോകത്തിൽ നല്ലവരാൽ അനുഷ്ഠിച്ച നല്ലതെന്താണോ, അതു വേഗത്തിൽ നടത്തണം; അതിനുമപ്പുറം വലിയ ദോഷം നിങ്ങളെ ബാധിക്കാതിരിക്കാൻ.
ന ഹി പശ്യാമി സംഗ്രാമേ കദാചിദപി കൌരവ । ഏകാന്തസിദ്ധിം രാജേന്ദ്ര സംപ്രാപ്തശ്ച ധനഞ്ജയഃ
കൗരവ, യുദ്ധത്തിൽ ഒരിക്കലും ഉറപ്പായ വിജയം ഞാൻ കാണുന്നില്ല; ധനഞ്ജയൻ ഇപ്പോൾ എത്തിയിരിക്കുന്നു, മഹാരാജാവേ.
സംപ്രവൃത്തേ തു സംഗ്രാമേ ഭാവാഭാവൌ ജയാജയൌ । അവശ്യമേകം സ്പൃശതോ ദൃഷ്ടമേതദസംശയമ്
യുദ്ധം ആരംഭിച്ചാൽ, വിജയവും പരാജയവും, ലാഭവും നഷ്ടവും, ഇതിൽ ഒന്നെങ്കിലും സംഭവിക്കാതെ വയ്യ; ഇതിൽ സംശയമില്ല.
തസ്മാദ്യുദ്ധോപചരിതം കര്മ വാ ധര്മസംഹിതമ് । ക്രിയതാമാശു രാജേന്ദ്ര സംപ്രാപ്തശ്ച ധനഞ്ജയഃ
അതിനാൽ, മഹാരാജാവേ, യുദ്ധത്തിൽ വേണ്ടതോ, അല്ലെങ്കിൽ ധർമ്മത്തിന് അനുസരിച്ചുള്ളതോ, അതെന്തായാലും വേഗത്തിൽ ചെയ്യണം; ധനഞ്ജയൻ എത്തിയിരിക്കുന്നു.
ഏകോ ഹി സമരേ പാര്ഥഃ പൃഥിവീം നിര്ദഹേച്ഛരൈഃ । ഭ്രാതൃഭിഃ സഹിതോ ഭൂത്വാ കിം പുനഃ കൌരവാന്രണേ । തസ്മാത്സന്ധിം കുരുശ്രേഷ്ഠ കുരുഷ്വ യദി മന്യസേ
പാർഥൻ ഒറ്റയ്ക്കു തന്നെ യുദ്ധത്തിൽ ഭൂമി അഗ്നിപോലെ കത്തിക്കും; സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം ചേർന്നാൽ, കൗരവന്മാരെ എങ്ങനെ തോൽപ്പിക്കില്ല? അതിനാൽ, കൗരവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ, ശരിയെന്ന് തോന്നിയാൽ സമാധാനം ചെയ്യുക.