പുത്രാദനവമഃ ശിഷ്യ ഇതി ധര്മവിദോ വിദുഃ। ഏതേനാപി നിമിത്തേന പ്രിയോ ദ്രോണസ്യ പാണ്ഡവഃ
ധർമ്മം അറിയുന്നവർ പറയുന്നു, ഒരു ശിഷ്യൻ പുത്രന്മാരിൽ ഒമ്പതാമനെയാണ്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ദ്രോണർ പാണ്ഡവനെ ഏറെ സ്നേഹിക്കുന്നു.
യഥാ ത്വമകരോര്ദ്യൂതമിന്ദ്രപ്രസ്ഥം യഥാഽഹരഃ । യഥാഽനൈഷീഃ സഭാം കൃഷ്ണാം തഥാ യുധ്യസ്വ പാണ്ഡവം
നീ ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥത്തിൽ പന്ത് കളിച്ചതുപോലെയും, അവിടെ പിടിച്ചെടുത്തതുപോലെയും, കൃഷ്ണയെ സഭയിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നതുപോലെയും, അങ്ങനെ തന്നെ പാണ്ഡവനോടും യുദ്ധം ചെയ്യണം.
അയം തേ മാതുലഃ പ്രാജ്ഞഃ ക്ഷത്രധര്മസ്യ കോവിദഃ । ദുര്ദ്യൂതദേവീ ഗാന്ധാരഃ ശകുനിര്യുദ്ധ്യതാമിഹ
ഇവിടെ നിന്റെ അമ്മാവൻ ശകുനി ഉണ്ട്; ധീരനും, ക്ഷത്രധർമ്മത്തിൽ പ്രാവീണ്യവും, ദുർദൈവം കൊണ്ടുവന്ന പന്ത് കളിയിൽ പ്രശസ്തനും. അവൻ ഇവിടെ യുദ്ധം ചെയ്യട്ടെ.
നാക്ഷാന്ക്ഷിപതി ഗാണ്ഡീവം ന കൃതം ദ്വാപരം ന ച। ജ്വലതോ നിശിതാന്ബാണാംസ്താംസ്താന്ക്ഷിപതി ഗാണ്ഡിവം
അവൻ പന്ത് കളിയിലോ, ഗാണ്ഡീവം എറിയലോ, ദ്വാപര പാശം കളിയിലോ ഏർപ്പെടുന്നില്ല; പക്ഷേ, ഗാണ്ഡീവത്തിൽ നിന്ന് തീപിടിച്ച കൂരിരുണ്ട അമ്പുകൾ വീണ്ടും വീണ്ടും എറിഞ്ഞുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
ന ഹി ഗാണ്ഡീവനിര്മുക്താ ഗൃധ്രപക്ഷാഃ സുതേജനാഃ । നാന്തരേഷ്വവതിഷ്ഠന്തേ ഗിരീണാമപി ദാരണാഃ
ഗാണ്ഡീവത്തിൽ നിന്ന് വിട്ടുപോകുന്ന കഴുകിന്റെ ചിറകുള്ള ഉഗ്രമായ അമ്പുകൾ, പാറക്കിടയിലും ഒളിച്ചുനിൽക്കാറില്ല; പർവ്വതങ്ങൾ പോലും തുളച്ച് കടക്കുന്നു.
അന്തകഃ പവനോ മൃത്യുസ്തഥാഽഗ്നിര്ബഡവാമുഖഃ । കുര്യുരേതേ ക്വചിച്ഛേഷം ന തു ക്രുദ്ധോ ധനഞ്ജയഃ
കാലൻ, കാറ്റ്, മരണൻ, തീ, സമുദ്രത്തിലെ അഗ്നി ഇവിടെയൊക്കെ ചിലപ്പോൾ ചിലരെ രക്ഷിക്കാം; പക്ഷേ, കോപത്തോടെ ഉള്ള ധനഞ്ജയൻ ആരെയും രക്ഷിക്കില്ല.
യഥാ സഭായാം ദ്യൂതം ത്വം മാതുലേന മഹാകരോഃ । തഥാ യുദ്ധസ്വ സംഗ്രാമേ സൌബലേന സുരക്ഷിതഃ
നീ സഭയിൽ അമ്മാവനോടൊപ്പം പന്ത് കളിച്ചതുപോലെ, യുദ്ധത്തിൽ സൗബലനോടൊപ്പം ഉറപ്പോടെ യുദ്ധം ചെയ്യണം.
യുദ്ധ്യതാം കാമമാചാര്യോ നാഹം യോത്സ്യേ ധനഞ്ജയമ് । മത്സ്യോ ഹ്യസ്മാഭിരായോധ്യോ യദ്യാഗച്ഛേദ്ഗവാംപദമ്
ആചാര്യൻക്ക് ഇഷ്ടംപോലെ യുദ്ധം ചെയ്യാം; ഞാൻ ധനഞ്ജയനോടു യുദ്ധം ചെയ്യില്ല. പക്ഷേ, മത്സ്യരാജാവ് പശുക്കളെ തിരിച്ചു വാങ്ങാൻ വരുമെങ്കിൽ, അവനോടാണ് ഞങ്ങൾ യുദ്ധം ചെയ്യുക.
തതഃ ശാന്തനവസ്തത്ര ധര്മാര്ഥകുശലം ഹിതമ് । ദുര്യോധനമിദം വാക്യമബ്രവീത്കുരുസംസദി
അപ്പോൾ ശാന്തനുവിന്റെ വംശജനായ, ധർമ്മത്തിലും അർത്ഥത്തിലും നിപുണനായവൻ, ദുര്യോധനനോട് ഗുണകരമായ ഈ വാക്കുകൾ കുറു സഭയിൽ പറഞ്ഞു.
സാധു പശ്യതി വൈ ദ്രോണഃ കൃപഃ സാധ്വനുപശ്യതി । ആചാര്യപുത്രഃ സഹജം നിശ്ചിതം സാധു ഭാഷതേ
ദ്രോണനും കൃപനും ശരിയായതാണെന്ന് കാണുന്നു; ആചാര്യപുത്രൻ സ്വാഭാവികമായും ഉറപ്പായും സത്യം സംസാരിക്കുന്നു.
കര്ണസ്തു ക്ഷത്രധര്മേണ കേവലം യോദ്ധുമിച്ഛതി। ആചാര്യോ നാവമന്തവ്യഃ പുരുഷേണ വിജാനതാ। ദേശകാലൌ തു സംപ്രേക്ഷ്യ യോദ്ധവ്യമിതി മേ മതിഃ
കർണ്ണൻ ക്ഷത്രധർമ്മം പാലിച്ച് യുദ്ധം ചെയ്യാൻ മാത്രം ആഗ്രഹിക്കുന്നു; എന്നാൽ, ജ്ഞാനമുള്ളവൻ ആചാര്യനെ അവഹേളിക്കരുത്. സ്ഥലം സമയങ്ങൾ കണക്കാക്കി യുദ്ധം ചെയ്യണം എന്നതാണ് എന്റെ അഭിപ്രായം.
യസ്യ സൂര്യസമാഃ പ़ഞ്ച സപത്നാഃ സ്യുഃ പ്രഹാരിണഃ। കഥമഭ്യുദയേ തേഷാം ന പ്രമുഹ്യേത പണ്ഡിതഃ
ആയുധശക്തിയിൽ സൂര്യനോടു തുല്യമായ അഞ്ചു ശത്രുക്കളുണ്ടെങ്കിൽ, അവർ ഉയിർക്കുമ്പോൾ ഒരു ജ്ഞാനിയ്ക്ക് ആശ്ചര്യപ്പെടാതെ ഇരിക്കാൻ കഴിയുമോ?
സ്വാര്ഥേ സര്വേ വിമുഹ്യന്തി യേഽപി ധര്മവിദോ ജനാഃ । തസ്മാത്തത്വം ന ജാനാതി യത്തു കാര്യം നരാധിപഃ
സ്വാർത്ഥതയിൽ എല്ലാവരും, ധർമ്മം അറിയുന്നവരും പോലും, ആശയക്കുഴപ്പത്തിൽ ആകുന്നു; അതുകൊണ്ട് രാജാവിന് എന്ത് ചെയ്യണമെന്ന് വ്യക്തമല്ല.
ധാര്തരാഷ്ട്രോപി ദുര്ബുദ്ധിഃ പശ്യന്നപി ധനഞ്ജയമ് । നൈവ പശ്യതി നാഘ്രാതി മന്ദഃ ക്രോധവശം ഗതഃ
ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രൻ ദുഷ്ടബുദ്ധിയോടെ ധനഞ്ജയനെ കാണുമ്പോഴും, യഥാർത്ഥത്തിൽ കാണുകയോ മനസ്സിലാക്കുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല; കോപത്തിൽ ആകൃതി മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
ഏവമുക്ത്വാ തു രാജാനം പുനര്ദ്രൌണിമുവാച ഹ। പ്രാഞ്ജലിര്ഭരതശ്രേഷ്ഠഃ സാമ്നാ ബുദ്ധിമതാംവരഃ
ഇങ്ങനെ രാജാവിനോട് പറഞ്ഞശേഷം, ഭാരതശ്രേഷ്ഠനായ അവൻ വീണ്ടും ദ്രോണപുത്രനോട് കൈകൂപ്പി വിനയപൂർവ്വം, സാവധാനം പറഞ്ഞു.
കര്ണോ ഹി യദവോചത്ത്വാം തേജസ്സംജനനായ തത്। ആചാര്യപുത്രഃ ക്ഷമതാം മഹത്കാര്യമുപസ്ഥിതമ്
കർണ്ണൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞത്, നിന്നിൽ ധൈര്യം ഉണർത്താനാണ്. ആചാര്യപുത്രൻ ക്ഷമിക്കണം; വലിയൊരു ജോലി മുന്നിൽ കാത്തിരിക്കുന്നു.
നായം കാലോ വിരോധസ്യ കൌന്തേയേ സമുപസ്ഥിതേ । ക്ഷന്തവ്യം ഭവതാ സര്വമാചാര്യേണ കൃപേണ ച
കൗന്തേയൻ ഇവിടെ ഉള്ളപ്പോൾ, ഇതൊരു വൈരത്തിന്റെ സമയമല്ല; നീയും ആചാര്യനും കൃപനും എല്ലാം സഹിക്കണം.
ഭവതാം ഹി കൃതാസ്ത്രത്വം യഥാഽഽദിത്യേ പ്രഭാ തഥാ । യഥാ ചന്ദ്രമസോ ലക്ഷ്മീഃ സര്വഥാ നാപകൃഷ്യതേ । ഏവം ഭവത്സു ബ്രാഹ്മണ്യം ബ്രഹ്മാസ്ത്രം ച പ്രതിഷ്ഠിതമ്
നിങ്ങളുടെ ആയുധവിദ്യ സൂര്യപ്രകാശംപോലെയാണ്; ചന്ദ്രന്റെ സൗന്ദര്യം എപ്പോഴും നിലനില്ക്കുന്നതുപോലെ, നിങ്ങളുടെ ഇടയിൽ ബ്രാഹ്മണത്വവും ബ്രഹ്മാസ്ത്രവും ഉറപ്പുള്ളതാണ്.
ചത്വാര ഏകതോ വേദാഃ ക്ഷാത്രമേകത്ര ദൃശ്യതേ। നൈതത്സമസ്തമുഭയം കസ്മിംശ്ചിദനുശുശ്രുമ। അന്യത്ര ഭാരതാചാര്യാത്സുപുത്രാദിതി മേ മതിഃ
ഒരു വശത്ത് നാലു വേദങ്ങളും, മറുവശത്ത് ആയുധവിദ്യയും കാണാം. ഈ രണ്ടും ഒരാളിൽ ഒരുമിച്ച് കാണുന്നവരെ ഞാൻ ഒരിക്കലും കേട്ടിട്ടില്ല, ഭാരതാചാര്യരുടെ മകനൊഴികെ. അതാണ് എന്റെ വിശ്വാസം.
വേദാന്താശ്ച പുരാണാനി ഇതിഹാസം പുരാതനമ് । ജാമദഗ്ന്യമൃതേ രാജന്കോ ദ്രോണാദധികോ ഭവേത്
വേദാന്തങ്ങൾ, പുരാണങ്ങൾ, പഴയ ചരിത്രങ്ങൾ — ജാമദഗ്നിയുടെ മകനൊഴികെ, ഈ വിഷയങ്ങളിൽ ദ്രോണനേക്കാൾ മേലുള്ള രാജാവൊന്നും ഇല്ല.
ബ്രഹ്മാസ്ത്രം ചൈവ വേദാശ്ച നൈതദന്യത്ര ദൃശ്യതേ
ബ്രഹ്മാസ്ത്രവും വേദങ്ങളും മറ്റൊരിടത്തും കാണാനില്ല.
ആചാര്യപുത്രഃ ക്ഷമതാം നായം കാലോ വിഭേദനേ । സര്വേ സംഹത്യ യുദ്ധ്യാമഃ പാകശാസനിമാഗതമ്
ആചാര്യപുത്രാ, നമ്മൾ ക്ഷമിക്കണം; ഇപ്പോൾ ഭിന്നതയ്ക്ക് സമയമല്ല. എല്ലാവരും ഒന്നിച്ച് ചേർന്ന് യുദ്ധം ചെയ്യാം; ഇടിമുഴക്കമുള്ളവൻ എത്തിയിരിക്കുന്നു.
ബലസ്യ വ്യസനാനീഹ യാന്യുക്താനി മനീഷിഭിഃ । മുഖ്യോ ഭേദോഹി തേഷാം തു പാപിഷ്ഠോ വിദുഷാം മതഃ
സൈന്യത്തിന് സംഭവിക്കാവുന്ന ദുരന്തങ്ങളിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനവും, ഏറ്റവും ദുഷ്ടവും ഭിന്നതയാണെന്ന് പണ്ഡിതന്മാർ പറയുന്നു.
നൈവം ന്യായ്യമിദം വാച്യമസ്മാകം പുരുഷര്ഷഭ । കിംതു രോഷപരീതേന ഗുരുണാ ഭാഷിതാ ഗുണാഃ
നമുക്ക് ഇങ്ങനെ പറയുന്നത് ശരിയല്ല, പുരുഷശ്രേഷ്ഠാ; എന്നാൽ ഗുരു കോപത്തിൽ പറഞ്ഞത് ഗുണങ്ങളാണ്.
ശത്രോരപി ഗുണാ ഗ്രാഹ്യാ ദോഷാ വാച്യാ ഗുരോരപി । സര്വഥാ സര്വയത്നേന പുത്രേ ശിഷ്യേ ഹിതം വദേത്
ശത്രുവിന്റെ ഗുണങ്ങൾ പോലും സ്വീകരിക്കണം, ഗുരുവിന്റെ ദോഷങ്ങൾ പറയേണ്ടതുമാണ്. എല്ലായ്പ്പോഴും, എല്ലാ ശ്രമത്തോടും കൂടി, മകനോ ശിഷ്യനോ ആർക്കും ഉപകാരമുള്ളത് പറയണം.
ആചാര്യ ഏഷ ക്ഷമതാം ശാന്തിരത്ര വിധീയതാമ് । അഭിദ്യമാനേ തു ഗുരൌ നിവൃത്തം രോഷകാരിതമ്
ഇവൻ ആചാര്യനാണ്; നമ്മൾ ക്ഷമിക്കണം, ഇവിടെ സമാധാനം നിലനിര്ത്തണം. ഗുരുവിനെ ആക്രമിക്കുമ്പോൾ കോപത്തിൽ നിന്നുള്ള പ്രവൃത്തികൾ നിർത്തണം.
തതോ ദുര്യോധനോ ദ്രോണം ക്ഷമയാമാസ ഭാരത। സഹ കര്ണേന ഭീഷ്മേണ കൃപം ചൈവ മഹാബലമ്
അതിനുശേഷം ദുര്യോധനൻ ദ്രോണനെ ക്ഷമിച്ചു; കര്ണനും ഭീഷ്മനും മഹാബലനായ കൃപനും കൂടെ.
യദേതത്പ്രഥമം വാക്യം ഭീഷ്മഃ ശാന്തനവോഽബ്രവീത്। തേനൈവാഹം പ്രസന്നോ വൈ പരമത്ര വിധീയതാമ്
ഭീഷ്മൻ, ശാന്തനുവിന്റെ മകൻ, ആദ്യം പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ കൊണ്ടുതന്നെ ഞാൻ സന്തുഷ്ടനാണ്; അതുപോലെ ഏറ്റവും ഉത്തമമായ മാർഗം സ്വീകരിക്കണം.
യഥാ ദുര്യോധനം പാര്ഥോ നോപസര്പതി സംഗരേ। സാഹസാദ്യദി വാ മോഹാത്തഥാ നീതിര്വിധീയതാമ്
പാർഥൻ ദുര്യോധനനെ യുദ്ധത്തിൽ സമീപിക്കാതിരിക്കുന്നതുവരെ, ധൈര്യത്താലോ മോഹത്താലോ ആയാലും, അതനുസരിച്ച് നയം നിശ്ചയിക്കണം.
വനവാസേ ഹ്യനിര്വൃത്തേ ദര്ശയേന്ന ധനഞ്ജയഃ । ധനം ചാലഭമാനോഽത്ര നാദ്യ തത്ക്ഷന്തുമര്ഹതി
കാടിൽ വാസം പൂർത്തിയായിട്ടില്ലെങ്കിൽ, ധനഞ്ജയൻ കാണിക്കരുത്; ഇവിടെ ധനം ലഭിക്കാത്തപക്ഷം, ഇന്ന് ക്ഷമിക്കേണ്ടതുമില്ല.