യുധിഷ്ഠിരോ ജിതഃ കസ്മിന്ഭീമശ്ച ബലിനാംവരഃ । ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥം ത്വയാ കസ്മിന്സംഗ്രാമേ നിര്ജിതം പുരാ
ഏത് മത്സരത്തിലാണ് യുദ്ധിഷ്ഠിരനും, ശക്തന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ഭീമനും നീ ജയിച്ചത്? ഏത് യുദ്ധത്തിലാണ് നീ ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥം കീഴടക്കിയത്?
തഥൈവ കതമദ്യുദ്ധം യസ്മിന്കൃഷ്ണാ ജിതാ ത്വയാ । ഏകവസ്ത്രാ സഭാം നീതാ ക്ഷുദ്രകര്മന്രജസ്വലാ
അതുപോലെ, ഏത് യുദ്ധത്തിലാണ് നീ കൃഷ്ണയെ ജയിച്ചത്, ഒരൊറ്റ വസ്ത്രത്തിൽ സഭയിൽ കൊണ്ടു വന്നതും, അപമാനകരമായ പ്രവൃത്തി ചെയ്തതും?
മൂലമേഷാം മഹത്കൃത്തം സാരാര്ഥീ ചന്ദനം യഥാ। ക്ഷുദ്രം കര്മ സമാസ്ഥായ തത്ര കിം വിദുരോഽബ്രവീത്
ഇവയുടെ വലിയ മൂല്യം, ഒരു നന്നായി പരിശീലിച്ച സാരഥി ചന്ദനം മുറിക്കുന്നതുപോലെ, മുറിച്ചുകളഞ്ഞു; അപ്രമാണം ചെയ്തപ്പോൾ, അവിടെ വിദുരൻ എന്ത് പറഞ്ഞു?
യഥാശക്തി മനുഷ്യാണാമമര്ഷം ലക്ഷയാമഹേ। അന്യേഷാമപി സത്വാനാമപി കീടപിപീലികൈഃ
നമ്മുടെ കഴിവിനനുസരിച്ച് മനുഷ്യരിൽ ക്രോധം കാണാം; മറ്റ് ജീവികളിലും, കീടങ്ങളിലും ഉറുമ്പുകളിലും പോലും അത് കാണാം.
ദ്രൌപദ്യാഃ സംപരിക്ലേശം ന ക്ഷന്തും പാണ്ഡവോഽര്ഹതി। ക്ഷയായ ധാര്തരാഷ്ട്രാണാം പ്രാദുര്ഭൂതോ ധനഞ്ജയഃ
ദ്രൗപദിയുടെ വലിയ ദുരിതം ഒരു പാണ്ഡവനും ക്ഷമിക്കേണ്ടതില്ല; ധനഞ്ജയൻ ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരുടെ നാശത്തിനായി ഉയർന്നിരിക്കുന്നു.
ത്വം പുനഃ പണ്ഡിതോ ഭൂത്വാ ഹ്യാചാര്യം ക്ഷേപ്തുമിച്ഛസി। വൈരാന്തകരണോ ജിഷ്ണുര്ന നഃ ശേഷം കരിഷ്യതി
നീ പണ്ഡിതനായിട്ടും, ഗുരുവിനെ അപമാനിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; വൈരത്തിന്റെ അന്തം വരുത്തുന്ന ജിഷ്ണു നമ്മിൽ ആരെയും ശേഷിപ്പിക്കില്ല.
നൈവ ദേവാ ന ഗന്ധര്വാ നാസുരാ ന ച രാക്ഷസാഃ। ഭയാദിഹ ന യുദ്ധ്യേരന്പാണ്ഡുപുത്രേണ ധീമതാ
ദേവന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും അസുരന്മാരും രാക്ഷസന്മാരും പോലും ഭയന്ന് ധീരനായ പാണ്ഡുപുത്രനോട് ഇവിടെ യുദ്ധം ചെയ്യില്ല.
യം യമേകോപി സംക്രുദ്ധഃ സംഗ്രാമേ നിപതിഷ്യതി । വൃക്ഷം ഗരുഡവദ്വേഗാദ്വിനിഹത്യാന്തമേഷ്യതി
അവൻ ഒരുവൻ മാത്രം കോപത്തോടെ യുദ്ധത്തിൽ ആരെയെങ്കിലും ആക്രമിച്ചാൽ, ഗരുഡൻ വൃക്ഷം തകർക്കുന്നതുപോലെ അവനെ സംഹരിക്കും.
ത്വത്തോ വിശിഷ്ടം വീര്യേണ ധനുഷ്യമരരാട്സമമ് । വാസുദേവസമം യുദ്ധേ തം പാര്ഥം കോ ന പൂജയേത്
വീര്യത്തിൽ നിന്നേക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠനും, അമ്പെയ്യത്തിൽ ദേവേന്ദ്രനോടു തുല്യനും, യുദ്ധത്തിൽ വാസുദേവനോടു സമാനനുമായ പാർത്ഥനെ ആരാണ് ആദരിക്കാതിരിക്കുന്നത്?
ദേവം ദൈവേന യുദ്ധ്യേത മാനുപേണ ച മാനുപമ് । അസ്ത്രം ഹ്യസ്ത്രേണ യോ ഹന്യാത്കോഽര്ജുനേന സമഃ പുമാന്
ദൈവത്തോട് ദൈവശക്തിയാൽ, മനുഷ്യനോട് മനുഷ്യശക്തിയാൽ യുദ്ധം ചെയ്യണം; ആയുധം കൊണ്ട് ആയുധം തകർത്തവൻ, മനുഷ്യരിൽ അർജുനനോട് തുല്യൻ ആരാണ്?
പുത്രാദനവമഃ ശിഷ്യ ഇതി ധര്മവിദോ വിദുഃ। ഏതേനാപി നിമിത്തേന പ്രിയോ ദ്രോണസ്യ പാണ്ഡവഃ
ധർമ്മം അറിയുന്നവർ പറയുന്നു, ഒരു ശിഷ്യൻ പുത്രന്മാരിൽ ഒമ്പതാമനെയാണ്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ദ്രോണർ പാണ്ഡവനെ ഏറെ സ്നേഹിക്കുന്നു.
യഥാ ത്വമകരോര്ദ്യൂതമിന്ദ്രപ്രസ്ഥം യഥാഽഹരഃ । യഥാഽനൈഷീഃ സഭാം കൃഷ്ണാം തഥാ യുധ്യസ്വ പാണ്ഡവം
നീ ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥത്തിൽ പന്ത് കളിച്ചതുപോലെയും, അവിടെ പിടിച്ചെടുത്തതുപോലെയും, കൃഷ്ണയെ സഭയിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നതുപോലെയും, അങ്ങനെ തന്നെ പാണ്ഡവനോടും യുദ്ധം ചെയ്യണം.
അയം തേ മാതുലഃ പ്രാജ്ഞഃ ക്ഷത്രധര്മസ്യ കോവിദഃ । ദുര്ദ്യൂതദേവീ ഗാന്ധാരഃ ശകുനിര്യുദ്ധ്യതാമിഹ
ഇവിടെ നിന്റെ അമ്മാവൻ ശകുനി ഉണ്ട്; ധീരനും, ക്ഷത്രധർമ്മത്തിൽ പ്രാവീണ്യവും, ദുർദൈവം കൊണ്ടുവന്ന പന്ത് കളിയിൽ പ്രശസ്തനും. അവൻ ഇവിടെ യുദ്ധം ചെയ്യട്ടെ.
നാക്ഷാന്ക്ഷിപതി ഗാണ്ഡീവം ന കൃതം ദ്വാപരം ന ച। ജ്വലതോ നിശിതാന്ബാണാംസ്താംസ്താന്ക്ഷിപതി ഗാണ്ഡിവം
അവൻ പന്ത് കളിയിലോ, ഗാണ്ഡീവം എറിയലോ, ദ്വാപര പാശം കളിയിലോ ഏർപ്പെടുന്നില്ല; പക്ഷേ, ഗാണ്ഡീവത്തിൽ നിന്ന് തീപിടിച്ച കൂരിരുണ്ട അമ്പുകൾ വീണ്ടും വീണ്ടും എറിഞ്ഞുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
ന ഹി ഗാണ്ഡീവനിര്മുക്താ ഗൃധ്രപക്ഷാഃ സുതേജനാഃ । നാന്തരേഷ്വവതിഷ്ഠന്തേ ഗിരീണാമപി ദാരണാഃ
ഗാണ്ഡീവത്തിൽ നിന്ന് വിട്ടുപോകുന്ന കഴുകിന്റെ ചിറകുള്ള ഉഗ്രമായ അമ്പുകൾ, പാറക്കിടയിലും ഒളിച്ചുനിൽക്കാറില്ല; പർവ്വതങ്ങൾ പോലും തുളച്ച് കടക്കുന്നു.
അന്തകഃ പവനോ മൃത്യുസ്തഥാഽഗ്നിര്ബഡവാമുഖഃ । കുര്യുരേതേ ക്വചിച്ഛേഷം ന തു ക്രുദ്ധോ ധനഞ്ജയഃ
കാലൻ, കാറ്റ്, മരണൻ, തീ, സമുദ്രത്തിലെ അഗ്നി ഇവിടെയൊക്കെ ചിലപ്പോൾ ചിലരെ രക്ഷിക്കാം; പക്ഷേ, കോപത്തോടെ ഉള്ള ധനഞ്ജയൻ ആരെയും രക്ഷിക്കില്ല.
യഥാ സഭായാം ദ്യൂതം ത്വം മാതുലേന മഹാകരോഃ । തഥാ യുദ്ധസ്വ സംഗ്രാമേ സൌബലേന സുരക്ഷിതഃ
നീ സഭയിൽ അമ്മാവനോടൊപ്പം പന്ത് കളിച്ചതുപോലെ, യുദ്ധത്തിൽ സൗബലനോടൊപ്പം ഉറപ്പോടെ യുദ്ധം ചെയ്യണം.
യുദ്ധ്യതാം കാമമാചാര്യോ നാഹം യോത്സ്യേ ധനഞ്ജയമ് । മത്സ്യോ ഹ്യസ്മാഭിരായോധ്യോ യദ്യാഗച്ഛേദ്ഗവാംപദമ്
ആചാര്യൻക്ക് ഇഷ്ടംപോലെ യുദ്ധം ചെയ്യാം; ഞാൻ ധനഞ്ജയനോടു യുദ്ധം ചെയ്യില്ല. പക്ഷേ, മത്സ്യരാജാവ് പശുക്കളെ തിരിച്ചു വാങ്ങാൻ വരുമെങ്കിൽ, അവനോടാണ് ഞങ്ങൾ യുദ്ധം ചെയ്യുക.
തതഃ ശാന്തനവസ്തത്ര ധര്മാര്ഥകുശലം ഹിതമ് । ദുര്യോധനമിദം വാക്യമബ്രവീത്കുരുസംസദി
അപ്പോൾ ശാന്തനുവിന്റെ വംശജനായ, ധർമ്മത്തിലും അർത്ഥത്തിലും നിപുണനായവൻ, ദുര്യോധനനോട് ഗുണകരമായ ഈ വാക്കുകൾ കുറു സഭയിൽ പറഞ്ഞു.
സാധു പശ്യതി വൈ ദ്രോണഃ കൃപഃ സാധ്വനുപശ്യതി । ആചാര്യപുത്രഃ സഹജം നിശ്ചിതം സാധു ഭാഷതേ
ദ്രോണനും കൃപനും ശരിയായതാണെന്ന് കാണുന്നു; ആചാര്യപുത്രൻ സ്വാഭാവികമായും ഉറപ്പായും സത്യം സംസാരിക്കുന്നു.
കര്ണസ്തു ക്ഷത്രധര്മേണ കേവലം യോദ്ധുമിച്ഛതി। ആചാര്യോ നാവമന്തവ്യഃ പുരുഷേണ വിജാനതാ। ദേശകാലൌ തു സംപ്രേക്ഷ്യ യോദ്ധവ്യമിതി മേ മതിഃ
കർണ്ണൻ ക്ഷത്രധർമ്മം പാലിച്ച് യുദ്ധം ചെയ്യാൻ മാത്രം ആഗ്രഹിക്കുന്നു; എന്നാൽ, ജ്ഞാനമുള്ളവൻ ആചാര്യനെ അവഹേളിക്കരുത്. സ്ഥലം സമയങ്ങൾ കണക്കാക്കി യുദ്ധം ചെയ്യണം എന്നതാണ് എന്റെ അഭിപ്രായം.
യസ്യ സൂര്യസമാഃ പ़ഞ്ച സപത്നാഃ സ്യുഃ പ്രഹാരിണഃ। കഥമഭ്യുദയേ തേഷാം ന പ്രമുഹ്യേത പണ്ഡിതഃ
ആയുധശക്തിയിൽ സൂര്യനോടു തുല്യമായ അഞ്ചു ശത്രുക്കളുണ്ടെങ്കിൽ, അവർ ഉയിർക്കുമ്പോൾ ഒരു ജ്ഞാനിയ്ക്ക് ആശ്ചര്യപ്പെടാതെ ഇരിക്കാൻ കഴിയുമോ?
സ്വാര്ഥേ സര്വേ വിമുഹ്യന്തി യേഽപി ധര്മവിദോ ജനാഃ । തസ്മാത്തത്വം ന ജാനാതി യത്തു കാര്യം നരാധിപഃ
സ്വാർത്ഥതയിൽ എല്ലാവരും, ധർമ്മം അറിയുന്നവരും പോലും, ആശയക്കുഴപ്പത്തിൽ ആകുന്നു; അതുകൊണ്ട് രാജാവിന് എന്ത് ചെയ്യണമെന്ന് വ്യക്തമല്ല.
ധാര്തരാഷ്ട്രോപി ദുര്ബുദ്ധിഃ പശ്യന്നപി ധനഞ്ജയമ് । നൈവ പശ്യതി നാഘ്രാതി മന്ദഃ ക്രോധവശം ഗതഃ
ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രൻ ദുഷ്ടബുദ്ധിയോടെ ധനഞ്ജയനെ കാണുമ്പോഴും, യഥാർത്ഥത്തിൽ കാണുകയോ മനസ്സിലാക്കുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല; കോപത്തിൽ ആകൃതി മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
ഏവമുക്ത്വാ തു രാജാനം പുനര്ദ്രൌണിമുവാച ഹ। പ്രാഞ്ജലിര്ഭരതശ്രേഷ്ഠഃ സാമ്നാ ബുദ്ധിമതാംവരഃ
ഇങ്ങനെ രാജാവിനോട് പറഞ്ഞശേഷം, ഭാരതശ്രേഷ്ഠനായ അവൻ വീണ്ടും ദ്രോണപുത്രനോട് കൈകൂപ്പി വിനയപൂർവ്വം, സാവധാനം പറഞ്ഞു.
കര്ണോ ഹി യദവോചത്ത്വാം തേജസ്സംജനനായ തത്। ആചാര്യപുത്രഃ ക്ഷമതാം മഹത്കാര്യമുപസ്ഥിതമ്
കർണ്ണൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞത്, നിന്നിൽ ധൈര്യം ഉണർത്താനാണ്. ആചാര്യപുത്രൻ ക്ഷമിക്കണം; വലിയൊരു ജോലി മുന്നിൽ കാത്തിരിക്കുന്നു.
നായം കാലോ വിരോധസ്യ കൌന്തേയേ സമുപസ്ഥിതേ । ക്ഷന്തവ്യം ഭവതാ സര്വമാചാര്യേണ കൃപേണ ച
കൗന്തേയൻ ഇവിടെ ഉള്ളപ്പോൾ, ഇതൊരു വൈരത്തിന്റെ സമയമല്ല; നീയും ആചാര്യനും കൃപനും എല്ലാം സഹിക്കണം.
ഭവതാം ഹി കൃതാസ്ത്രത്വം യഥാഽഽദിത്യേ പ്രഭാ തഥാ । യഥാ ചന്ദ്രമസോ ലക്ഷ്മീഃ സര്വഥാ നാപകൃഷ്യതേ । ഏവം ഭവത്സു ബ്രാഹ്മണ്യം ബ്രഹ്മാസ്ത്രം ച പ്രതിഷ്ഠിതമ്
നിങ്ങളുടെ ആയുധവിദ്യ സൂര്യപ്രകാശംപോലെയാണ്; ചന്ദ്രന്റെ സൗന്ദര്യം എപ്പോഴും നിലനില്ക്കുന്നതുപോലെ, നിങ്ങളുടെ ഇടയിൽ ബ്രാഹ്മണത്വവും ബ്രഹ്മാസ്ത്രവും ഉറപ്പുള്ളതാണ്.
ചത്വാര ഏകതോ വേദാഃ ക്ഷാത്രമേകത്ര ദൃശ്യതേ। നൈതത്സമസ്തമുഭയം കസ്മിംശ്ചിദനുശുശ്രുമ। അന്യത്ര ഭാരതാചാര്യാത്സുപുത്രാദിതി മേ മതിഃ
ഒരു വശത്ത് നാലു വേദങ്ങളും, മറുവശത്ത് ആയുധവിദ്യയും കാണാം. ഈ രണ്ടും ഒരാളിൽ ഒരുമിച്ച് കാണുന്നവരെ ഞാൻ ഒരിക്കലും കേട്ടിട്ടില്ല, ഭാരതാചാര്യരുടെ മകനൊഴികെ. അതാണ് എന്റെ വിശ്വാസം.
വേദാന്താശ്ച പുരാണാനി ഇതിഹാസം പുരാതനമ് । ജാമദഗ്ന്യമൃതേ രാജന്കോ ദ്രോണാദധികോ ഭവേത്
വേദാന്തങ്ങൾ, പുരാണങ്ങൾ, പഴയ ചരിത്രങ്ങൾ — ജാമദഗ്നിയുടെ മകനൊഴികെ, ഈ വിഷയങ്ങളിൽ ദ്രോണനേക്കാൾ മേലുള്ള രാജാവൊന്നും ഇല്ല.