മിത്രകാര്യം കൃതമിദം പിതാപുത്രൈര്മഹാരഥൈഃ । ഭര്തൃപിണ്ഡശ്ച നിര്വിഷ്ടോ യഥേഷ്ടം ഗന്തുമര്ഹഥ
സുഹൃത്തിനുവേണ്ടി പിതാവും പുത്രനും, മഹാരഥന്മാർ, ചെയ്യേണ്ടത് ചെയ്തു. ഭർത്താവിനോടുള്ള കടമ നിറവേറ്റിയിരിക്കുന്നു; ഇനി നിങ്ങൾക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളപോലെ പോകാം.
ഭിക്ഷാം ഹരസ്വ നിത്യം ത്വം യജ്ഞാനനുചരസ്വ ച। ആമന്ത്രണാനി ഭുങ്ക്ഷാദ്യ മാഽസ്മാന്യുദ്ധേന ഭീഷയ
നീ എപ്പോഴും ഭിക്ഷയെടുക്കുകയും യാഗങ്ങളിൽ പങ്കാളിയാവുകയും ചെയ്യുക. ഇന്ന് ക്ഷണിച്ചവിടങ്ങളിൽ ഭക്ഷണം കഴിക്കൂ; എന്നാൽ യുദ്ധത്തിന്റെ പേരിൽ ഞങ്ങളെ ഭയപ്പെടുത്തരുത്.
ഭാര്ഗവാസ്ത്രം മയാ മുക്തം നിര്ദഹേത്പൃഥിവീമിമാമ്। കിം പുനഃ പാണ്ഡുപുത്രാണാമേകമര്ജുനമാഹവേ
ഞാൻ ഭാർഗവാസ്ത്രം വിട്ടാൽ ഈ ഭൂമി മുഴുവൻ ദഹിക്കും; അങ്ങനെ ആയപ്പോൾ പാണ്ഡുപുത്രന്മാരിൽ ഒരാളായ അർജുനനെ യുദ്ധത്തിൽ ജയിക്കാൻ എനിക്ക് എളുപ്പമാണ്.
ആഗമിഷ്യന്തി പദവീം മാത്സ്യാഃ പാണ്ഡവമാശ്രിതാഃ । കീചകാനാം തു ബലിനാം ശത്രുസേനാവമര്ദിനാമ്
പാണ്ഡവന്മാരെ ആശ്രയിച്ച മത്സ്യന്മാർ ഈ വഴി വരും; പക്ഷേ, ശത്രുസൈന്യങ്ങളെ തകർക്കുന്ന ശക്തരായ കീചകർ—
താനഹം നിഹനിഷ്യാമി ഭവതാ ഗമ്യതാം ഗൃഹമ് । കിം വേദവാദിനാം കാര്യം പരസ്നേഹാനുഭാഷിണാമ്
അവരെ ഞാൻ കൊല്ലും; നീ വീട്ടിലേക്ക് പോകുക. മറ്റുള്ളവരോടുള്ള സ്നേഹത്താൽ വേദങ്ങൾ പറയുന്നവർക്കെന്ത് പ്രയോജനം?
തസ്യ തദ്വചനം ശ്രുത്വാ അശ്വത്ഥാമാ പ്രതാപവാന് । ഉവാച വദതാംശ്രേഷ്ഠോ ദുര്യോധനമവേക്ഷ്യ ച
അവന്റെ ആ വാക്കുകൾ കേട്ടശേഷം, ധൈര്യശാലിയായ അശ്വത്താമൻ, വാക്കുകളിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ, ദുര്യോധനനെ നോക്കി പറഞ്ഞു.
ന ച താവഞ്ജിതാ ഗാവോ ന ച സീമാന്തരം ഗതാഃ। ന ഹാസ്തിനപുരം പ്രാപ്താസ്ത്വം ച കര്ണ വികത്ഥസേ
ഇനിയും പശുക്കൾ ജയിച്ചിട്ടില്ല, അതിരു കടന്നിട്ടില്ല; ഹസ്തിനപുരത്തിലേക്കും എത്തിയിട്ടില്ല. എങ്കിലും നീ, കർണാ, അഭിമാനിക്കുന്നു.
ബഹൂനി ധര്മശാസ്ത്രാണി പഠന്തി ദ്വിജസത്തമാഃ । തേഷു കിംസ്വിദിദം ദൃഷ്ടം ദ്യൂതേ ജീയേത യന്നൃപഃ
അനവധി ധർമ്മശാസ്ത്രങ്ങൾ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠന്മാർ പഠിക്കുന്നു; അവയിൽ രാജാവ് ചതുര്ദിശയിലൂടെ ജയിക്കണം എന്നത് എവിടെയും കാണുന്നില്ല.
സംഗ്രാമാന്വിപുലാഞ്ജിത്വാ ലബ്ധാ ച വിപുലം ധനമ് । വിജിത്യ ച മഹീം കൃത്സ്നാം നേഹ കത്ഥന്തി പണ്ഡിതാഃ
വലിയ യുദ്ധങ്ങൾ ജയിച്ച്, ധനം സമ്പാദിച്ച്, ഭൂമി മുഴുവൻ കീഴടക്കി, പണ്ഡിതന്മാർ ഇവിടെ അഭിമാനിക്കാറില്ല.
പചത്യഗ്നിരവാക്യസ്തു തൂഷ്ണീം ഭാതി ദിവാകരഃ । തൂഷ്ണീം ധാരയതേ ലോകാന്വസുധാ സചരാചരാന്
അഗ്നി ഒന്നും പറയാതെ പാചകം ചെയ്യുന്നു; സൂര്യൻ മിണ്ടാതെ പ്രകാശിക്കുന്നു; ഭൂമി മൗനത്തിൽ സഞ്ചാരികളും അചഞ്ചലരും ഉൾപ്പെടെ ലോകങ്ങളെ ചുമക്കുന്നു.
ചാതുര്വര്ണ്യസ്യ കര്മാണി വിഹിതാനി മഹര്ഷിഭിഃ । ധനം യൈരധിഗന്തവ്യം യച്ച കുര്വന്ന ദുഷ്യതി
നാലു വർണ്ണങ്ങൾക്കുള്ള കര്മ്മങ്ങൾ മഹർഷിമാർ നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു; അവയിലൂടെ ധനം സമ്പാദിക്കാനും തെറ്റില്ലാതെ ജീവിക്കാനും കഴിയും.
അധീത്യ ബ്രാഹ്മണോ വേദാന്യാജയേത യജേത വാ । ക്ഷത്രിയോ ധനമാഹൃത്യ യജേതൈവ ന യാജയേത്
ബ്രാഹ്മണൻ വേദങ്ങൾ പഠിച്ചശേഷം യാഗങ്ങൾ നടത്തുകയോ, യാഗങ്ങൾക്ക് മുഖ്യനായിരികയോ വേണം; ക്ഷത്രിയൻ ധനം സമ്പാദിച്ചശേഷം യാഗം നടത്തണം, പക്ഷേ യാഗത്തിന് മുഖ്യനായിരിക്കരുത്.
വൈശ്യോഽധിഗമ്യ വിത്താനി വാര്താകര്മാണി കാരയേത്
വൈശ്യൻ സമ്പത്ത് സമ്പാദിച്ചാൽ, വ്യാപാരവും കൃഷിയും ചെയ്യുന്ന കാര്യങ്ങളിൽ ഏർപ്പെടണം.
ശൂദ്രഃ ശുശ്രൂഷണം കുര്യാത്രിഷു വര്ണേഷു നിത്യശഃ। വന്ദനായോഗവിധിഭിര്വൈതസീം വൃത്തിമാശ്രിതഃ
ശൂദ്രൻ എപ്പോഴും മൂന്നു ഉയർന്ന വർഗ്ഗങ്ങളെ സേവിക്കണം, മാന്യമായ രീതികളും ആചാരങ്ങളും പാലിച്ച്, സേവനത്തിലൂടെ ജീവിക്കണം.
വര്തമാനാ യഥാശാസ്ത്രം പ്രാപ്യ ചാപി മഹീമിമാമ് । പ്രകുര്വന്തി മഹാഭാഗാ യജ്ഞാന്സുവിപുലാനപി
ശാസ്ത്രാനുസൃതമായി ഈ ഭൂമി ലഭിച്ച മഹാന്മാർ വലിയ യാഗങ്ങൾ നടത്തുന്നു.
കാ ജാതിസ്തേഷു സൂതേയം കേഽപി മന്ത്രാഃ ക്രിയാശ്ച കാഃ । കേയം വര്ണേഷു യാ രാജ്ഞോ വക്തൃഭോക്തൃനിയന്തൃഷു
അവരിൽ ജന്മം എവിടെ നിന്നാണ്, മന്ത്രങ്ങൾ എന്തൊക്കെയാണ്, കർമ്മങ്ങൾ എന്താണ്? വർഗ്ഗങ്ങളിൽ, രാജാക്കന്മാരിലും സംസാരിക്കുന്നവരിലും അനുഭവിക്കുന്നവരിലും നിയന്ത്രിക്കുന്നവരിലും ഈ വ്യത്യാസം എന്താണ്?
ദുര്യോധനമഭിപ്രേക്ഷ്യ കര്ണം ച കുരുസംസാദ। അശ്വത്ഥാമാ ഭൃശം ക്രുദ്ധോ ദുര്യോധനമതര്ജയത്
ദുര്യോധനനെയും കർണ്ണനെയും കുറുസഭയിൽ നോക്കി, അശ്വത്താമൻ അത്യന്തം കോപത്തോടെ ദുര്യോധനനെ ശാസിച്ചു.
പ്രാപ്യ ദ്യൂതേന കോ രാജ്യം ക്ഷത്രിയഃ സ്തോഷ്ടുര്മഹതി । തഥാ നൃശംസരൂപോയം ധാര്തരാഷ്ട്രശ്ച നിര്ഘൃണഃ
ജൂയിലൂടെ രാജ്യം നേടിയക്ഷത്രിയൻ ആരാണ് സ്വയം വലിയവനെന്നു പ്രശംസിക്കുന്നത്? ഇങ്ങനെ ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രൻ ക്രൂരനും കരുണയില്ലാത്തവനുമാണ്.
തഥാഽധിഗമ്യ വിത്താനി കോ വികത്ഥേദ്വിചക്ഷണഃ । നികൃത്യാ വഞ്ചനായോഗൈശ്ചരന്വൈതംസികോ യഥാ
സമ്പത്ത് സമ്പാദിച്ച ശേഷം, ആരാണ് വഞ്ചനയും ചതിയും ഉപയോഗിച്ച് അതിനെക്കുറിച്ച് അഭിമാനം പ്രകടിപ്പിക്കുന്നത്, ഒരു കപടനെപ്പോലെ?
കതമദ്ദ്വൈരഥം യുദ്ധം യത്രാജൈഷീര്ധനഞ്ജയമ്। നകുലം സഹദേവം വാ ധനം യേഷാം ത്വയാ ഹൃതമ്
ഏത് രഥയുദ്ധത്തിലാണ് നീ ധനഞ്ജയനെയോ, നകുലനെയോ, സഹദേവനെയോ ജയിച്ചത്, അവരുടെ സമ്പത്ത് നീ എടുത്തത്?
യുധിഷ്ഠിരോ ജിതഃ കസ്മിന്ഭീമശ്ച ബലിനാംവരഃ । ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥം ത്വയാ കസ്മിന്സംഗ്രാമേ നിര്ജിതം പുരാ
ഏത് മത്സരത്തിലാണ് യുദ്ധിഷ്ഠിരനും, ശക്തന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ഭീമനും നീ ജയിച്ചത്? ഏത് യുദ്ധത്തിലാണ് നീ ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥം കീഴടക്കിയത്?
തഥൈവ കതമദ്യുദ്ധം യസ്മിന്കൃഷ്ണാ ജിതാ ത്വയാ । ഏകവസ്ത്രാ സഭാം നീതാ ക്ഷുദ്രകര്മന്രജസ്വലാ
അതുപോലെ, ഏത് യുദ്ധത്തിലാണ് നീ കൃഷ്ണയെ ജയിച്ചത്, ഒരൊറ്റ വസ്ത്രത്തിൽ സഭയിൽ കൊണ്ടു വന്നതും, അപമാനകരമായ പ്രവൃത്തി ചെയ്തതും?
മൂലമേഷാം മഹത്കൃത്തം സാരാര്ഥീ ചന്ദനം യഥാ। ക്ഷുദ്രം കര്മ സമാസ്ഥായ തത്ര കിം വിദുരോഽബ്രവീത്
ഇവയുടെ വലിയ മൂല്യം, ഒരു നന്നായി പരിശീലിച്ച സാരഥി ചന്ദനം മുറിക്കുന്നതുപോലെ, മുറിച്ചുകളഞ്ഞു; അപ്രമാണം ചെയ്തപ്പോൾ, അവിടെ വിദുരൻ എന്ത് പറഞ്ഞു?
യഥാശക്തി മനുഷ്യാണാമമര്ഷം ലക്ഷയാമഹേ। അന്യേഷാമപി സത്വാനാമപി കീടപിപീലികൈഃ
നമ്മുടെ കഴിവിനനുസരിച്ച് മനുഷ്യരിൽ ക്രോധം കാണാം; മറ്റ് ജീവികളിലും, കീടങ്ങളിലും ഉറുമ്പുകളിലും പോലും അത് കാണാം.
ദ്രൌപദ്യാഃ സംപരിക്ലേശം ന ക്ഷന്തും പാണ്ഡവോഽര്ഹതി। ക്ഷയായ ധാര്തരാഷ്ട്രാണാം പ്രാദുര്ഭൂതോ ധനഞ്ജയഃ
ദ്രൗപദിയുടെ വലിയ ദുരിതം ഒരു പാണ്ഡവനും ക്ഷമിക്കേണ്ടതില്ല; ധനഞ്ജയൻ ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരുടെ നാശത്തിനായി ഉയർന്നിരിക്കുന്നു.
ത്വം പുനഃ പണ്ഡിതോ ഭൂത്വാ ഹ്യാചാര്യം ക്ഷേപ്തുമിച്ഛസി। വൈരാന്തകരണോ ജിഷ്ണുര്ന നഃ ശേഷം കരിഷ്യതി
നീ പണ്ഡിതനായിട്ടും, ഗുരുവിനെ അപമാനിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; വൈരത്തിന്റെ അന്തം വരുത്തുന്ന ജിഷ്ണു നമ്മിൽ ആരെയും ശേഷിപ്പിക്കില്ല.
നൈവ ദേവാ ന ഗന്ധര്വാ നാസുരാ ന ച രാക്ഷസാഃ। ഭയാദിഹ ന യുദ്ധ്യേരന്പാണ്ഡുപുത്രേണ ധീമതാ
ദേവന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും അസുരന്മാരും രാക്ഷസന്മാരും പോലും ഭയന്ന് ധീരനായ പാണ്ഡുപുത്രനോട് ഇവിടെ യുദ്ധം ചെയ്യില്ല.
യം യമേകോപി സംക്രുദ്ധഃ സംഗ്രാമേ നിപതിഷ്യതി । വൃക്ഷം ഗരുഡവദ്വേഗാദ്വിനിഹത്യാന്തമേഷ്യതി
അവൻ ഒരുവൻ മാത്രം കോപത്തോടെ യുദ്ധത്തിൽ ആരെയെങ്കിലും ആക്രമിച്ചാൽ, ഗരുഡൻ വൃക്ഷം തകർക്കുന്നതുപോലെ അവനെ സംഹരിക്കും.
ത്വത്തോ വിശിഷ്ടം വീര്യേണ ധനുഷ്യമരരാട്സമമ് । വാസുദേവസമം യുദ്ധേ തം പാര്ഥം കോ ന പൂജയേത്
വീര്യത്തിൽ നിന്നേക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠനും, അമ്പെയ്യത്തിൽ ദേവേന്ദ്രനോടു തുല്യനും, യുദ്ധത്തിൽ വാസുദേവനോടു സമാനനുമായ പാർത്ഥനെ ആരാണ് ആദരിക്കാതിരിക്കുന്നത്?
ദേവം ദൈവേന യുദ്ധ്യേത മാനുപേണ ച മാനുപമ് । അസ്ത്രം ഹ്യസ്ത്രേണ യോ ഹന്യാത്കോഽര്ജുനേന സമഃ പുമാന്
ദൈവത്തോട് ദൈവശക്തിയാൽ, മനുഷ്യനോട് മനുഷ്യശക്തിയാൽ യുദ്ധം ചെയ്യണം; ആയുധം കൊണ്ട് ആയുധം തകർത്തവൻ, മനുഷ്യരിൽ അർജുനനോട് തുല്യൻ ആരാണ്?