ഇത്യേവം നിശ്ചയോഽസ്മാകം മന്ത്രോഽഭൂന്നാഗസാഹ്വയേ । പാണ്ഡവാനാം പരിജ്ഞാനേ സര്വേഷാം നഃ പരസ്പരമ്
ഇങ്ങനെ, പാണ്ഡവരെ തിരിച്ചറിയാൻ നാഗസാഹ്വയയിൽ നാം എല്ലാവരും ചേർന്ന് ഈ തീരുമാനം എടുത്തു.
തേ വാ ഗാശ്ച നയിഷ്യന്തി യദി വാ സ്യുഃ പരാജിതാഃ। അസ്മാന്വാഽപ്യതിസന്ധായ കുര്യുര്മാത്സ്യേന സംഗതിമ്
അവർ പശുക്കളെ കൊണ്ടുപോകും, അല്ലെങ്കിൽ തോറ്റുപോകും; അല്ലെങ്കിൽ നമ്മെ മറികടന്ന് മാത്സ്യനുമായി കൂട്ടുകൂടാം.
അഥവാ താനുപാദായ മാത്സ്യോ ജാനപദൈഃ സഹ । സര്വഥാ സേനയാ സാര്ധമസ്മാനേഷ യുയുത്സതി
അല്ലെങ്കിൽ, മത്സ്യരാജാവിനെയും നാട്ടിലെ ജനങ്ങളെയും കൂട്ടി, അവൻ മുഴുവൻ സൈന്യത്തോടും കൂടി നമ്മോടു യുദ്ധം ചെയ്യാനായി വരികയാണോ എന്ന് തോന്നുന്നു.
തേഷാമേകോ മഹാവീര്യഃ കശ്ചിദേവ പുനഃസരഃ। അസ്മാഞ്ജേതുമിഹായാതോ മാത്സ്യോ വാഽപി സ്വയം ഭവേത്
അവരിൽ ഒരാൾ വലിയ വീര്യശാലിയാണോ, അല്ലെങ്കിൽ ഒരാൾ വീണ്ടും തിരിച്ചുവന്നു നമ്മെ ജയിക്കാൻ ഇവിടെ എത്തിയിരിയ്ക്കുന്നവനോ, അതോ മത്സ്യരാജാവു തന്നെ ആകാമോ.
യദ്യേഷ രാജാ മാത്സ്യാനാം യദി ബീഭത്സുരാഗതഃ । സര്വൈര്യോദ്ധവ്യമസ്മാഭിരിതി നഃ സമയഃ കൃതഃ
ഇവൻ മത്സ്യരാജാവായാലോ, അല്ലെങ്കിൽ ഭീമസേനൻ എത്തിയാലോ, നമ്മൾ എല്ലാവരോടും യുദ്ധം ചെയ്യേണ്ടതാണെന്നതിൽ ഞങ്ങൾ ഒത്തുചേർന്നിട്ടുണ്ട്.
അഥ കസ്മാത്ഥിതാ ഹ്യേതേ രഥേഷു രഥിസത്തമാഃ । ഭീഷ്മദ്രോണകൃപാഃ കര്ണോ വികര്ണോ ദ്രൌണിരേവ ച। സംഭ്രാന്തമനസഃ സര്വേ പ്രാപ്തേ ഹ്യസ്മിന്ധനഞ്ജയേ
എങ്കിൽ ധനഞ്ജയൻ എത്തിയപ്പോൾ, ഭീഷ്മൻ, ദ്രോണൻ, കൃപാചാര്യൻ, കർണ്ണൻ, വികർണ്ണൻ, ദ്രൗണിയെന്ന ദ്രോണന്റെ മകൻ തുടങ്ങിയ രഥശ്രേഷ്ഠന്മാർ എങ്ങനെയാണ് രഥങ്ങളിൽ നിന്നു മനസ്സു കലങ്ങിയ നിലയിൽ നിൽക്കുന്നത്?
നാന്യത്ര യുദ്ധാച്ഛ്രേയോസ്തി തഥാഽഽത്മാ പ്രണിധീയതാമ് । സര്വലോകേന വാ യുദ്ധം ദേവൈര്വാഽസ്തു സവാസവൈഃ
യുദ്ധം ഒഴികെ മറ്റൊന്നും നല്ലതല്ല; അതിനാൽ ഓരോരുത്തരും മനസ്സോടെ തങ്ങളെത്തന്നെ സമർപ്പിക്കണം. ലോകം മുഴുവൻ എതിരാളികളായാലും, ദേവന്മാരും ഇന്ദ്രനും എങ്കിലും യുദ്ധം നടക്കട്ടെ.
അനാച്ഛിന്നേ ധനേഽസ്മാകമഥ ശക്രേണ വജ്രിണാ। യമേന വാഽപി സംഗ്രാമേ കോ ഹാസ്തിനപുരം വ്രജേത്
നമ്മുടെ ധനം അക്ഷതമായിരിക്കുമ്പോൾ, ഇന്ദ്രൻ വജ്രധാരിയായാലും, യമൻ യുദ്ധത്തിൽ വന്നാലും, ആരാണ് ഹസ്തിനാപുരത്തിലേക്ക് കടക്കാൻ കഴിയുക?
ശരൈരഭിപ്രണുന്നാനാം ഭഗ്നാനാം ഗഹനേ വനേ । കോ ഹി ജീവേത്പദാതീനാം ഭവേദശ്വേഷു സംശയഃ
അമ്പുകൾകൊണ്ട് തള്ളിക്കളയപ്പെട്ടും, കാട്ടിൽ തകർന്നുപോയ പദാതികൾക്കിടയിൽ ആരാണ് ജീവിക്കാൻ കഴിയുക? കുതിരപ്പടയാളികളിൽ പോലും സംശയമുണ്ട്.
ആചാര്യം പൃഷ്ഠതഃ കൃത്വാ തഥാ നീതിര്വിധീയതാമ് । ജാനാമി ച മതം തേഷാമതസ്ത്രാസയതീവ നഃ
ആചാര്യനെ പിന്നിൽ നിർത്തി, അതനുസരിച്ച് തന്ത്രം ആസൂത്രണം ചെയ്യണം. അവരുടെ മനസ്സ് എനിക്ക് അറിയാം; അതിനാൽ ഞങ്ങൾ ഭയപ്പെടുന്നില്ല.
അര്ജുനേ ചാപി സംപ്രീതിമധികാമുപലക്ഷയേ । തഥാ ദൃഷ്ട്വാ ഹി ബീഭത്സുമുപായാന്തം പ്രശംസതി । യഥാ സേനാ ന ഭജ്യേത തഥാ നീതിര്വിധീയതാമ്
അർജുനൻകൂടി പ്രത്യേക സന്തോഷം കാണിക്കുന്നു; ഭീമസേനൻ വരുന്നതു കണ്ടു അവനെ പ്രശംസിക്കുന്നു. സൈന്യം തകർന്നുപോകാതിരിക്കാൻ തന്ത്രം ക്രമീകരിക്കണം.
അദേശികാ ഹ്യരണ്യേഽസ്മിന്കൃച്ഛ്രേ ശത്രുവശം ഗതാ। യഥാ ന വിഭ്രമേത്സേനാ തഥാ നീതിര്വിധീയതാമ്
ഈ വഴിയില്ലാത്ത കാട്ടിൽ, ഞങ്ങൾ ശത്രുവിന്റെ പിടിയിലായി കഷ്ടത അനുഭവിച്ചിരിക്കുന്നു; സൈന്യം അലമുറയിലാകാതിരിക്കാനായി തന്ത്രം ക്രമീകരിക്കണം.
അശ്വാനാം ഹേഷിതം ശ്രുത്വാ കാ പ്രശംസാ ഭവേത്പരേ । സ്ഥാനേ വാഽപി വ്രജന്തോ വാ സദാ ഹേഷന്തി വാജിനഃ
കുതിരകളുടെ കിരീടം കേട്ടപ്പോൾ മറ്റുള്ളവർക്ക് എന്ത് പ്രശംസയുണ്ട്? കുതിരകൾ നിൽക്കുമ്പോഴും നടക്കുമ്പോഴും എപ്പോഴും കിരീടം മുഴങ്ങും.
സദാ ച വായവോ വാന്തി നിത്യം വര്ഷതി വാസവഃ । സ്തനയിത്നോശ്ച നിര്ഘോഷഃ ശ്രൂയതേ ബഹുശസ്തഥാ
കാറ്റ് എപ്പോഴും വീശും, ഇന്ദ്രൻ എപ്പോഴും മഴ പെയ്യിക്കും; ഇടിമുഴക്കത്തിന്റെ ശബ്ദം പലപ്പോഴും കേൾക്കാറുണ്ട്.
ഭീഷയന്പാണ്ഡവേയേഭ്യോ ഭവാന്സര്വാനിമാഞ്ജനാന്। പ്രമുഖേ സര്വസൈന്യാനാമബദ്ധം ബഹു ഭാഷതേ
പാണ്ഡവന്മാരെ ഭയപ്പെടുത്താൻ, നീ ഈ ജനങ്ങളെല്ലാവർക്കും, മുഴുവൻ സൈന്യത്തിൻ മുമ്പിലും തുറന്നുപറയുന്നു.
യഥൈവാശ്വാന്മാര്ഗമാണാസ്താനേവാഭിപരീപ്സവഃ । ഹേഷിതാനീവ ശൃണ്വന്തി തദിദം ഭവതസ്തഥാ
കുതിരകളെ അന്വേഷിക്കുന്നവർ അവയുടെ കിരീടം കേൾക്കുന്നതുപോലെ, ഇവരും നിന്റെ വാക്കുകൾ ശ്രദ്ധിക്കുന്നു.
കിമത്ര കാര്യം പാര്ഥസ്യ കഥം വാ സ പ്രശസ്യതേ। അന്യത്ര കാമാദ്ദ്വേഷാദ്വാ രോഷാദ്വാഽസ്മാസു കേവലമ്
പാർഥനോട് എന്ത് ചെയ്യണം, അല്ലെങ്കിൽ എങ്ങനെ അവനെ പ്രശംസിക്കണം? ഞങ്ങളോടുള്ള മോഹം, വൈരം, കോപം എന്നിവ ഒഴികെ മറ്റൊന്നുമില്ല.
ആചാര്യാ വൈ കാരുണികാഃ പ്രാജ്ഞാശ്ചാപായദര്ശിനഃ । നൈതേ മഹാഹവേ ഘോരേ സംപ്രഷ്ടവ്യാഃ കഥംചന
ആചാര്യന്മാർ കരുണയുള്ളവരും, ജ്ഞാനികളുമാണ്, അപകടം മുൻകൂട്ടി കാണുന്നവരുമാണ്; ഈ വലിയ ഭയങ്കര യുദ്ധത്തിൽ അവരോട് ഒരുപോലും ചോദ്യം ചെയ്യരുത്.
പ്രാസാദേഷു വിചിത്രേഷു ഗോഷ്ഠീപാനാശനേഷു ച। കഥാ വിചിത്രാഃ കുര്വാണാഃ പണ്ഡിതാസ്തത്ര സോഭനഃ
അലങ്കാരമുള്ള കൊട്ടാരങ്ങളിലും, കൂട്ടായ്മകളിലും, വിരുന്നുകളിലും, പണ്ഡിതന്മാർ പലവിധം കഥകൾ സംസാരിച്ച് അവിടെ തിളങ്ങുന്നു.
ബഹൂന്യാശ്ചര്യരൂപാണി കുര്വതേ ജനസംസദി । ഇഷ്വസ്ത്രേ ചാപസംധാനേ പണ്ഡിതാസ്തത്ര ശോഭനാഃ
ജനസമൂഹത്തിൽ അവർ അനേകം അത്ഭുതകരമായ കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യുന്നു; അമ്പുകളും വില്ലും ഉപയോഗിക്കുന്നതിലും പണ്ഡിതന്മാർ അവിടെ മികവു കാണിക്കുന്നു.
പരേഷാം വിവരജ്ഞാനേ മനുഷ്യാചരിതേഷു ച। അന്നസംസ്കാരദോഷേഷു പണ്ഡിതാസ്തത്ര ശോഭനാഃ
മറ്റുള്ളവരുടെ തെറ്റുകളും, മനുഷ്യരുടെ പെരുമാറ്റവും, അന്നത്തിന്റെ പാകം സംബന്ധിച്ച ദോഷങ്ങളും തിരിച്ചറിയാൻ കഴിവുള്ള പണ്ഡിതന്മാർ അതിനാൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്നു.
പണ്ഡിതാന്പൃഷ്ഠതഃ കൃത്വാ പരേഷാം ഗുണവാദിനഃ । വിധീയതാം തഥാ നീതിര്യഥാ വധ്യേത വൈ പരഃ
മറ്റുള്ളവരുടെ ഗുണങ്ങൾ പ്രസംസിക്കുന്ന പണ്ഡിതന്മാരെ പിന്നിൽ നിർത്തണം; ശത്രുവിനെ നശിപ്പിക്കാൻ വേണ്ടതുപോലെ തന്ത്രം ഒരുക്കണം.
ഗാവശ്ചൈതാഃ പ്രതിഷ്ഠന്താം സേനാം വ്യൂഹന്തു മാചിരമ്। ആരക്ഷാശ്ച വിധീയന്താം യത്ര യോത്സ്യാമഹേ പരൈഃ
ഈ പശുക്കളെ ഇവിടെ നിർത്തണം; സൈന്യത്തെ ഉടൻ നിരത്തി ഒരുക്കണം; നാം എവിടെ ശത്രുവിനോട് യുദ്ധം ചെയ്യാനിരിക്കുകയോ അവിടെ കാവൽക്കാരെയും നിയമിക്കണം.
സര്വാനായുഷ്മതോ ഭീതാന്സംത്രസ്താനിവ ലക്ഷയേ। അയുദ്ധമനസശ്ചൈവ സര്വാംശ്ചൈവാനവസ്ഥിതാന്
എന്റെ കണ്ണിൽ നിങ്ങൾ എല്ലാവരും ഭയപ്പെട്ടും വിറയച്ചും യുദ്ധത്തിൽ മനസ്സില്ലാതെയും അസ്ഥിരരായും കാണുന്നു.
യദ്യേഷ ജാമദഗ്ന്യോ വാ യദി വേന്ദ്രഃ പുരംദരഃ । വാസുദേവേന സഹിതോ യദി ബീഭത്സുരാഗതഃ। അഹമേനം നിരോത്സ്യാമി വേലേവ വരുണാലയമ്
ഇവൻ ജാമദഗ്നിയുടെ മകനായാലും, ദേവേന്ദ്രനായാലും, വാസുദേവനോടൊപ്പം ഭീമസേനൻ വന്നാലും, ഞാൻ അവനെ തടയും; കടൽത്തീരം കടലിനെ തടയുന്നതുപോലെ.
രുക്മപുങ്ഖാഃ പ്രസന്നാഗ്രാ മുക്താ ഹസ്തവതാ മയാ। ഛാദയന്തു ശാരഃ സൂര്യം പാര്ഥസ്യായുര്നിരോധകാഃ
എന്റെ കൈയിൽ നിന്നിറങ്ങുന്ന പൊന്നുപെരുക്കുള്ള മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകൾ സൂര്യനെ മറച്ചു പാർഥന്റെ ജീവൻ മുറിക്കട്ടെ.
മമ ചാപപ്രമുക്താനാം ശരാണാം നതപര്വണാമ് । നിവൃത്തിര്ഗച്ഛതാം നാസ്തി സര്പാണാം ശ്വസതാമിവ
എന്റെ വില്ലിൽ നിന്ന് പുറപ്പെടുന്ന വളഞ്ഞ അമ്പുകൾക്ക് തിരികെ വരാനില്ല; പാമ്പുകൾ ശബ്ദം പുറപ്പെടുവിച്ചാൽ പിന്നെ മടങ്ങാത്തതുപോലെ.
ശരാണാം പുങ്ഖസക്താനാം മൌര്വ്യാഽഭിഹതയോര്ഭൃശമ് । ശ്രൂയതേ തലയോഃ ശബ്ദോ ഭേര്യോരാഹതയോരിവ
പെരുക്കിൽ ഉറപ്പിച്ച് വില്ലിന്റെ നൂലാൽ ശക്തിയായി അടിച്ച അമ്പുകളുടെ ശബ്ദം, ഭേരി അടിക്കുന്നതുപോലെ കേൾക്കുന്നു.
ഏകൈകം ചതുരഃ പഞ്ച ക്വചിത്പഷ്ടിം ക്വചിച്ഛതമ്। ഹതാന്പശ്യത മാത്സ്യാനാമിഷുഭിര്നിഹതാന്രഥാന്
നോക്കൂ, എന്റെ അമ്പുകൾ കൊണ്ട് ഞാൻ ഒരേസമയം നാല്, അഞ്ചു, അമ്പതോ നൂറോ മത്സ്യരെ അവരുടെ രഥങ്ങളോടുകൂടി വീഴ്ത്തിയിരിക്കുന്നു.
മദ്ബാഹുമുക്തൈരിഷുഭിസ്തൈലധൌതൈഃ പതത്രിഭിഃ । ഖദ്യോതൈരിവ സംപൃക്തമന്തരിക്ഷം വിരാജതാമ്
എന്റെ കൈയിൽ നിന്നിറങ്ങുന്ന എണ്ണയിൽ കഴുകിയ ചിറകുള്ള അമ്പുകൾ കൊണ്ട് ആകാശം ജ്വലിച്ചുപൊലിഞ്ഞു കിളിരിപ്പുള്ള പുഴുക്കളുപോലെ തിളങ്ങട്ടെ.