പരാജിതൈര്വിവസ്തവ്യം തൈശ്ച ദ്വാദശവത്സരാന് । വനേ ജനപദേഽജ്ഞാതൈരേഷ ഏവ പണോ ഹി നഃ
ജയിക്കപ്പെടുന്നവർ പന്ത്രണ്ടു വർഷം വനത്തിൽ, ജനങ്ങളിൽ അറിയപ്പെടാതെയാണ് ജീവിക്കേണ്ടത്; അതാണ് നമ്മുടെ പണം.
തേഷാം ന താവന്നിര്വൃത്തോ വത്സരഃ സ ത്രയോദശഃ । അജ്ഞാതവാസേ ബീഭത്സുരഥാസ്മാഭിഃ പരിശ്രുതഃ
അവർക്കു പതിമൂന്നാം വർഷം ഇനിയും പൂർത്തിയായിട്ടില്ല; അജ്ഞാതവാസകാലത്ത് ബീഭത്സു നമ്മുടെ ഇടയിൽ ഉണ്ടെന്നു കേൾക്കുന്നു.
അനിര്വൃത്തേ തു നിര്വാസേ യദി ബീഭത്സുരാഗതഃ । പുനര്ദ്വാദശവര്ഷാണി വനേ വത്സ്യന്തി പാണ്ഡവാഃ
അജ്ഞാതവാസം പൂർത്തിയാകുന്നതിന് മുമ്പ് ബീഭത്സു തിരിച്ചു വന്നാൽ, പാണ്ഡവർ വീണ്ടും പന്ത്രണ്ടു വർഷം വനത്തിൽ കഴിയണം.
ലോഭാദ്വാ തേ ന ജാനീയുരസ്മാന്വാ മോഹ ആവിശത്। ഹീനാതിരിക്തമേതേഷാം ഭീഷ്മോ വേദിതുമര്ഹതി
ലാഭം കൊണ്ടോ, അല്ലെങ്കിൽ അവർക്കു മനസ്സിൽ ഭ്രമം വന്നിട്ടോ നമ്മെ തിരിച്ചറിയാത്തിരിക്കാം; ഇവർക്കു കുറവോ അധികമോ എന്താണെന്ന് ഭീഷ്മൻ തീരുമാനിക്കണം.
അര്ഥാനാം ഹി പുനര്ദ്വൈധേ നിത്യം ഭവതി സംശയഃ । അന്യഥാ ചിന്തിതോ ഹ്യര്ഥഃ പുനര്ഭവതി ചാന്യഥാ
കാര്യങ്ങളിൽ സംശയം വന്നാൽ എപ്പോഴും അനിശ്ചിതത്വം ഉണ്ടാകും; ഒരുവിധം ചിന്തിച്ച കാര്യം പിന്നിൽ മറ്റുവിധം മാറും.
ഉത്തരം മാര്ഗമാണാനാം മാത്സ്യസേനാം യുയുത്സതാമ് । യദി ബീഭത്സുരായാതഃ കിംതു കൃത്യമതഃ പരമ്
വടക്കേ വഴി അന്വേഷിക്കുന്ന, യുദ്ധത്തിന് ഉത്സുകരായ മാത്സ്യസൈന്യത്തിൽ ബീഭത്സു എത്തിയാൽ, ഇനി എന്ത് ചെയ്യണം?
ത്രിഗര്താനാം കൃതം കാര്യം പാണ്ഡവാനാം ച മാര്ഗണമ് । വിപ്രകാരൈര്ഹി മാത്സ്യേന സുശര്മാ ബാധിത പുരാ
ത്രിഗർതന്മാരുടെ ജോലി പൂർത്തിയായി, പാണ്ഡവരെ അന്വേഷിക്കുകയും ചെയ്തു; മുമ്പ് സുശർമൻ മാത്സ്യന്മാരുടെ ഉപദ്രവം അനുഭവിച്ചു.
തേഷാം ഭയാഭിപന്നാനാം വസ്താനാം ത്രാണഭിച്ഛതാമ് । അഭയം യാചമാനാനാം തദാഽസ്മാഭിഃ പരിശ്രുതമ്
ഭയത്തിൽ ആക്രമിക്കപ്പെട്ടവർ രക്ഷ തേടി, അഭയം ചോദിച്ചപ്പോൾ, അപ്പോൾ അതു നാം കേട്ടിരുന്നു.
പ്രഥമം വൈര്ഗ്രഹീതവ്യം മാത്സ്യാനാം ഗോധനം മഹത്। അഷ്ടമ്യാശ്ചാപരാഹ്ണേ തു ഇതി നസ്തൈഃ സമാഹിതമ്
ആദ്യമേ മാത്സ്യരുടെ വലിയ പശുവടയെ പിടിക്കണം; എട്ടാം ദിവസം ഉച്ചയ്ക്ക് ശേഷം ഇതാണ് അവർ തീരുമാനിച്ചത്.
നവമ്യാം പുനരസ്മാഭിഃ സൂര്യസ്യോദയനം പ്രതി। ഇമാ ഗാവോ ഗ്രഹീതവ്യാ യാതേ മത്സ്യേ ഗവാംപദമ്
ഒൻപതാം ദിവസം സൂര്യോദയത്തിന്, മാത്സ്യൻ പശുക്കളുടെ ഇടത്തേക്ക് എത്തിയാൽ, നമുക്ക് ഈ പശുക്കൾ പിടിക്കണം.
ഇത്യേവം നിശ്ചയോഽസ്മാകം മന്ത്രോഽഭൂന്നാഗസാഹ്വയേ । പാണ്ഡവാനാം പരിജ്ഞാനേ സര്വേഷാം നഃ പരസ്പരമ്
ഇങ്ങനെ, പാണ്ഡവരെ തിരിച്ചറിയാൻ നാഗസാഹ്വയയിൽ നാം എല്ലാവരും ചേർന്ന് ഈ തീരുമാനം എടുത്തു.
തേ വാ ഗാശ്ച നയിഷ്യന്തി യദി വാ സ്യുഃ പരാജിതാഃ। അസ്മാന്വാഽപ്യതിസന്ധായ കുര്യുര്മാത്സ്യേന സംഗതിമ്
അവർ പശുക്കളെ കൊണ്ടുപോകും, അല്ലെങ്കിൽ തോറ്റുപോകും; അല്ലെങ്കിൽ നമ്മെ മറികടന്ന് മാത്സ്യനുമായി കൂട്ടുകൂടാം.
അഥവാ താനുപാദായ മാത്സ്യോ ജാനപദൈഃ സഹ । സര്വഥാ സേനയാ സാര്ധമസ്മാനേഷ യുയുത്സതി
അല്ലെങ്കിൽ, മത്സ്യരാജാവിനെയും നാട്ടിലെ ജനങ്ങളെയും കൂട്ടി, അവൻ മുഴുവൻ സൈന്യത്തോടും കൂടി നമ്മോടു യുദ്ധം ചെയ്യാനായി വരികയാണോ എന്ന് തോന്നുന്നു.
തേഷാമേകോ മഹാവീര്യഃ കശ്ചിദേവ പുനഃസരഃ। അസ്മാഞ്ജേതുമിഹായാതോ മാത്സ്യോ വാഽപി സ്വയം ഭവേത്
അവരിൽ ഒരാൾ വലിയ വീര്യശാലിയാണോ, അല്ലെങ്കിൽ ഒരാൾ വീണ്ടും തിരിച്ചുവന്നു നമ്മെ ജയിക്കാൻ ഇവിടെ എത്തിയിരിയ്ക്കുന്നവനോ, അതോ മത്സ്യരാജാവു തന്നെ ആകാമോ.
യദ്യേഷ രാജാ മാത്സ്യാനാം യദി ബീഭത്സുരാഗതഃ । സര്വൈര്യോദ്ധവ്യമസ്മാഭിരിതി നഃ സമയഃ കൃതഃ
ഇവൻ മത്സ്യരാജാവായാലോ, അല്ലെങ്കിൽ ഭീമസേനൻ എത്തിയാലോ, നമ്മൾ എല്ലാവരോടും യുദ്ധം ചെയ്യേണ്ടതാണെന്നതിൽ ഞങ്ങൾ ഒത്തുചേർന്നിട്ടുണ്ട്.
അഥ കസ്മാത്ഥിതാ ഹ്യേതേ രഥേഷു രഥിസത്തമാഃ । ഭീഷ്മദ്രോണകൃപാഃ കര്ണോ വികര്ണോ ദ്രൌണിരേവ ച। സംഭ്രാന്തമനസഃ സര്വേ പ്രാപ്തേ ഹ്യസ്മിന്ധനഞ്ജയേ
എങ്കിൽ ധനഞ്ജയൻ എത്തിയപ്പോൾ, ഭീഷ്മൻ, ദ്രോണൻ, കൃപാചാര്യൻ, കർണ്ണൻ, വികർണ്ണൻ, ദ്രൗണിയെന്ന ദ്രോണന്റെ മകൻ തുടങ്ങിയ രഥശ്രേഷ്ഠന്മാർ എങ്ങനെയാണ് രഥങ്ങളിൽ നിന്നു മനസ്സു കലങ്ങിയ നിലയിൽ നിൽക്കുന്നത്?
നാന്യത്ര യുദ്ധാച്ഛ്രേയോസ്തി തഥാഽഽത്മാ പ്രണിധീയതാമ് । സര്വലോകേന വാ യുദ്ധം ദേവൈര്വാഽസ്തു സവാസവൈഃ
യുദ്ധം ഒഴികെ മറ്റൊന്നും നല്ലതല്ല; അതിനാൽ ഓരോരുത്തരും മനസ്സോടെ തങ്ങളെത്തന്നെ സമർപ്പിക്കണം. ലോകം മുഴുവൻ എതിരാളികളായാലും, ദേവന്മാരും ഇന്ദ്രനും എങ്കിലും യുദ്ധം നടക്കട്ടെ.
അനാച്ഛിന്നേ ധനേഽസ്മാകമഥ ശക്രേണ വജ്രിണാ। യമേന വാഽപി സംഗ്രാമേ കോ ഹാസ്തിനപുരം വ്രജേത്
നമ്മുടെ ധനം അക്ഷതമായിരിക്കുമ്പോൾ, ഇന്ദ്രൻ വജ്രധാരിയായാലും, യമൻ യുദ്ധത്തിൽ വന്നാലും, ആരാണ് ഹസ്തിനാപുരത്തിലേക്ക് കടക്കാൻ കഴിയുക?
ശരൈരഭിപ്രണുന്നാനാം ഭഗ്നാനാം ഗഹനേ വനേ । കോ ഹി ജീവേത്പദാതീനാം ഭവേദശ്വേഷു സംശയഃ
അമ്പുകൾകൊണ്ട് തള്ളിക്കളയപ്പെട്ടും, കാട്ടിൽ തകർന്നുപോയ പദാതികൾക്കിടയിൽ ആരാണ് ജീവിക്കാൻ കഴിയുക? കുതിരപ്പടയാളികളിൽ പോലും സംശയമുണ്ട്.
ആചാര്യം പൃഷ്ഠതഃ കൃത്വാ തഥാ നീതിര്വിധീയതാമ് । ജാനാമി ച മതം തേഷാമതസ്ത്രാസയതീവ നഃ
ആചാര്യനെ പിന്നിൽ നിർത്തി, അതനുസരിച്ച് തന്ത്രം ആസൂത്രണം ചെയ്യണം. അവരുടെ മനസ്സ് എനിക്ക് അറിയാം; അതിനാൽ ഞങ്ങൾ ഭയപ്പെടുന്നില്ല.
അര്ജുനേ ചാപി സംപ്രീതിമധികാമുപലക്ഷയേ । തഥാ ദൃഷ്ട്വാ ഹി ബീഭത്സുമുപായാന്തം പ്രശംസതി । യഥാ സേനാ ന ഭജ്യേത തഥാ നീതിര്വിധീയതാമ്
അർജുനൻകൂടി പ്രത്യേക സന്തോഷം കാണിക്കുന്നു; ഭീമസേനൻ വരുന്നതു കണ്ടു അവനെ പ്രശംസിക്കുന്നു. സൈന്യം തകർന്നുപോകാതിരിക്കാൻ തന്ത്രം ക്രമീകരിക്കണം.
അദേശികാ ഹ്യരണ്യേഽസ്മിന്കൃച്ഛ്രേ ശത്രുവശം ഗതാ। യഥാ ന വിഭ്രമേത്സേനാ തഥാ നീതിര്വിധീയതാമ്
ഈ വഴിയില്ലാത്ത കാട്ടിൽ, ഞങ്ങൾ ശത്രുവിന്റെ പിടിയിലായി കഷ്ടത അനുഭവിച്ചിരിക്കുന്നു; സൈന്യം അലമുറയിലാകാതിരിക്കാനായി തന്ത്രം ക്രമീകരിക്കണം.
അശ്വാനാം ഹേഷിതം ശ്രുത്വാ കാ പ്രശംസാ ഭവേത്പരേ । സ്ഥാനേ വാഽപി വ്രജന്തോ വാ സദാ ഹേഷന്തി വാജിനഃ
കുതിരകളുടെ കിരീടം കേട്ടപ്പോൾ മറ്റുള്ളവർക്ക് എന്ത് പ്രശംസയുണ്ട്? കുതിരകൾ നിൽക്കുമ്പോഴും നടക്കുമ്പോഴും എപ്പോഴും കിരീടം മുഴങ്ങും.
സദാ ച വായവോ വാന്തി നിത്യം വര്ഷതി വാസവഃ । സ്തനയിത്നോശ്ച നിര്ഘോഷഃ ശ്രൂയതേ ബഹുശസ്തഥാ
കാറ്റ് എപ്പോഴും വീശും, ഇന്ദ്രൻ എപ്പോഴും മഴ പെയ്യിക്കും; ഇടിമുഴക്കത്തിന്റെ ശബ്ദം പലപ്പോഴും കേൾക്കാറുണ്ട്.
ഭീഷയന്പാണ്ഡവേയേഭ്യോ ഭവാന്സര്വാനിമാഞ്ജനാന്। പ്രമുഖേ സര്വസൈന്യാനാമബദ്ധം ബഹു ഭാഷതേ
പാണ്ഡവന്മാരെ ഭയപ്പെടുത്താൻ, നീ ഈ ജനങ്ങളെല്ലാവർക്കും, മുഴുവൻ സൈന്യത്തിൻ മുമ്പിലും തുറന്നുപറയുന്നു.
യഥൈവാശ്വാന്മാര്ഗമാണാസ്താനേവാഭിപരീപ്സവഃ । ഹേഷിതാനീവ ശൃണ്വന്തി തദിദം ഭവതസ്തഥാ
കുതിരകളെ അന്വേഷിക്കുന്നവർ അവയുടെ കിരീടം കേൾക്കുന്നതുപോലെ, ഇവരും നിന്റെ വാക്കുകൾ ശ്രദ്ധിക്കുന്നു.
കിമത്ര കാര്യം പാര്ഥസ്യ കഥം വാ സ പ്രശസ്യതേ। അന്യത്ര കാമാദ്ദ്വേഷാദ്വാ രോഷാദ്വാഽസ്മാസു കേവലമ്
പാർഥനോട് എന്ത് ചെയ്യണം, അല്ലെങ്കിൽ എങ്ങനെ അവനെ പ്രശംസിക്കണം? ഞങ്ങളോടുള്ള മോഹം, വൈരം, കോപം എന്നിവ ഒഴികെ മറ്റൊന്നുമില്ല.
ആചാര്യാ വൈ കാരുണികാഃ പ്രാജ്ഞാശ്ചാപായദര്ശിനഃ । നൈതേ മഹാഹവേ ഘോരേ സംപ്രഷ്ടവ്യാഃ കഥംചന
ആചാര്യന്മാർ കരുണയുള്ളവരും, ജ്ഞാനികളുമാണ്, അപകടം മുൻകൂട്ടി കാണുന്നവരുമാണ്; ഈ വലിയ ഭയങ്കര യുദ്ധത്തിൽ അവരോട് ഒരുപോലും ചോദ്യം ചെയ്യരുത്.
പ്രാസാദേഷു വിചിത്രേഷു ഗോഷ്ഠീപാനാശനേഷു ച। കഥാ വിചിത്രാഃ കുര്വാണാഃ പണ്ഡിതാസ്തത്ര സോഭനഃ
അലങ്കാരമുള്ള കൊട്ടാരങ്ങളിലും, കൂട്ടായ്മകളിലും, വിരുന്നുകളിലും, പണ്ഡിതന്മാർ പലവിധം കഥകൾ സംസാരിച്ച് അവിടെ തിളങ്ങുന്നു.
ബഹൂന്യാശ്ചര്യരൂപാണി കുര്വതേ ജനസംസദി । ഇഷ്വസ്ത്രേ ചാപസംധാനേ പണ്ഡിതാസ്തത്ര ശോഭനാഃ
ജനസമൂഹത്തിൽ അവർ അനേകം അത്ഭുതകരമായ കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യുന്നു; അമ്പുകളും വില്ലും ഉപയോഗിക്കുന്നതിലും പണ്ഡിതന്മാർ അവിടെ മികവു കാണിക്കുന്നു.