ഉപജീവ്യ ഗുരും ദ്രോണം ശുക്രം വൈശ്രവണം യമമ്। വരുണം പാവകം ചൈവ കൃപം കൃഷ്ണം ച മാധവമ് । പിനാകപാണിനം ചൈവ കഥമേതാന്ന യോധയേ
ദ്രോണമുനിയും ശുക്രനും കുബേരനും യമനും വരുണനും അഗ്നിയും കൃപാചാര്യനും കൃഷ്ണനും ശിവനും എന്നെ പഠിപ്പിച്ചപ്പോൾ, ഞാൻ ഇവരെ എങ്ങനെ യുദ്ധം ചെയ്യാതിരിക്കും?
രഥം വാഹയ മേ ശീഘ്രം വ്യേതു തേ മാനസോ ജ്വരഃ
എന്റെ രഥം വേഗത്തിൽ ഓടിപ്പിക്കൂ; നിന്റെ മനസ്സിലെ ഉത്കണ്ഠ ഇല്ലാതാകട്ടെ.
ഉത്തരം സാംരഥിം കൃത്വാ ശമീം കൃത്വാ പ്രദക്ഷിണമ്। ആയുധം സര്വമാദായ തതഃ പ്രായാദ്ധനഞ്ജയഃ
ഉത്തരനെ രഥസാരഥിയാക്കി, ശമിവൃക്ഷം പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തു, ധനഞ്ജയൻ എല്ലാ ആയുധങ്ങളും എടുത്ത് പുറപ്പെട്ടു.
ധ്വജം ച സിംഹം മാത്സ്യസ്യ ഭ്രാതൄണാമായുധാനി ച। പ്രണിധായ ശമീമധ്യേ പ്രയാതുമുപചക്രമേ
മത്സ്യരാജകുമാരന്റെ സിംഹധ്വജവും സഹോദരന്മാരുടെ ആയുധങ്ങളും ശമിവൃക്ഷത്തിന്റെ നടുവിൽ സൂക്ഷിച്ചു, പിന്നെ യാത്രയ്ക്ക് തയ്യാറായി.
തതഃ കാഞ്ചനലാങ്ഗൂലം ധ്വജം വാനരലക്ഷണമ് । ദിവ്യം മായാമയം യുക്തം വിഹിതം വിശ്വകര്മണാ । മനസാ ചിന്തയാമാസ പ്രസാദം പാവകസ്യ ച
പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള വാലും, കുരങ്ങിന്റെ അടയാളമുള്ള അത്ഭുതകരമായ പതാകയും, വിശ്വകർമ്മ നിർമ്മിച്ച അത്ഭുതം, അഗ്നിദേവന്റെ അനുഗ്രഹവും അർജുനൻ മനസ്സിൽ ഓർത്തു.
സ ച തച്ചിന്തിതം ജ്ഞാത്വാ ധ്വജേ ഭൂതാന്യയോജയത്। രഥേ വാനരമുച്ഛ്രിത്യ ഗാണ്ഡീവം വ്യാക്ഷിപദ്ധനുഃ
അർജുനന്റെ ആലോചന മനസ്സിലാക്കി അഗ്നിദേവൻ ആ ജീവികൾ പതാകയിലേക്ക് അയച്ചു. അർജുനൻ രഥത്തിൽ കുരങ്ങുപതാക ഉയർത്തി ഗാണ്ഡീവം വലിച്ചു.
സപതാകം വിചിത്രാങ്ഗം സോപാസങ്ഗം മഹാബലമ്। ഖാത്പപാത രഥേ തൂര്ണം ദിവ്യരൂപം മനോരമമ്
പതാക അത്ഭുതകരമായ നിറങ്ങളോടും അലങ്കാരങ്ങളോടും കൂടി, അതിന്റെ ദണ്ഡത്തോടും അലങ്കാരങ്ങളോടും കൂടി, അത്ഭുതകരമായ ദിവ്യരൂപത്തിൽ വേഗത്തിൽ രഥത്തിൽ പതിച്ചു.
രഥമാസ്ഥായ ബീഭത്സുഃ കൌന്തേയഃ ശ്വേതവാഹനഃ। ബദ്ധാസിഃ സതലത്രാണഃ പ്രഗൃഹീതശരാസനഃ । തതഃ പ്രായാദുദീചീം സ കപിപ്രവരകേതനഃ
കുന്തിദേവിയുടെ വീരപുത്രൻ, വെള്ളയാനകളോടുകൂടിയ രഥത്തിൽ കത്തിയും കാവചവും ധരിച്ച്, വില്ലും കൈവശം വെച്ച്, കുരങ്ങുപതാകയുമായി ഉത്തരദിശയിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.
സൈന്യാഭ്യാശം സ സംപ്രാപ്യ ഗൃഹീത്വാ ശങ്ഖമുത്തമമ് । സ്വനവന്തം മഹാശബ്ദം ദേവദത്തം ധനഞ്ജയഃ । ശശാങ്കരൂപം ബീഭത്സുഃ പ്രാധ്മാപയദരിംദമഃ
സൈന്യത്തിനടുത്തെത്തിയ ധനഞ്ജയൻ തന്റെ ഉത്തമമായ ശംഖമായ ദേവദത്തം എടുത്തു, അതിന്റെ മഹാശബ്ദം മുഴക്കിയപ്പോൾ ശത്രുക്കളെ ഭയപ്പെടുത്തുന്ന ബീഭത്സു്, ചന്ദ്രനെപ്പോലെ പ്രകാശിച്ചുകൊണ്ട് അതു ഊതികൊണ്ടിരുന്നു.
[ ശശാങ്കകുന്ദധവലം മുഖേ നിക്ഷിപ്യ വാസവിഃ । ഉച്ഛ്വസദ്ഗണ്ഡയുഗലം സിരാല്യാചിതഫാലകമ്
വാസവി തന്റെ മുഖത്തേക്ക് ചന്ദ്രപ്രഭയുള്ള, കുന്ദപ്പൂവിനെപ്പോലെ വെളുത്ത ശംഖം വച്ചപ്പോൾ, അവന്റെ ഇരുചെക്കുകളും ശ്വാസം കൊണ്ടുയർന്നിരുന്നു, നെറ്റിയിൽ നരമ്പുകൾ തെളിഞ്ഞുനിന്നു.
ആരക്തനിമ്നനയനം ഹ്രസ്വസ്ഥൂലശിരോധരമ്। അതിശ്ലിഷ്ടോദരോരസ്കം തിര്യഗാനനശോഭിതമ്
അവന്റെ കണ്ണുകൾ ചുവപ്പും ആഴവും നിറഞ്ഞതായിരുന്നു, തലയും കഴുത്തും ചെറുതും കട്ടിയുമായിരുന്നു, വയറും നെഞ്ചും ചേർന്നിരുന്നതുപോലെയും, മുഖം വിശാലവും ഭംഗിയുമായിരുന്നു.
യാവത്സ്വശക്തിസാമഗ്ര്യം ത്രൈലോക്യം ക്ഷോഭയന്നിവ । മരുദ്ഭിര്ദശഭിശ്ചൈവ പ്രാധ്മാപയദരിംദമഃ ]
തന്റെ മുഴുവൻ ശക്തിയും പ്രയോജിപ്പിച്ച്, മൂന്നു ലോകവും കുലുക്കുന്നതുപോലെ, പത്ത് കാറ്റുകൾ കൂടെ, ശത്രുക്കളെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നവൻ ആ ശംഖം ഊതികൊണ്ടിരുന്നു.
ശങ്ഖശബ്ദോസ്യ സോത്യര്ഥം ശ്രൂയതേ കാലമേഘവത്
അവന്റെ ശംഖശബ്ദം കനലും ഇടിമുഴങ്ങലുംപോലെ, ആഴത്തിൽ മുഴങ്ങുന്നത് എല്ലാവരും കേട്ടു.
തസ്യ ശങ്ഖസ്യ ശബ്ദേന ധനുപോ നിസ്വനേന ച। വാനരസ്യ നിനാദേന രഥനേമിസ്വനേന ച। ജങ്ഗമസ്യ ഭയം ഘോരമകരോത്പാകശാസനിഃ
ആ ശംഖത്തിന്റെ ശബ്ദം, വില്ലിന്റെ നാദം, വാനരന്റെ കുരലും, രഥചക്രങ്ങളുടെ ഗർജ്ജനവും ചേർന്ന്, പാകപുത്രൻ എല്ലാ ജീവജാലങ്ങളിലും ഭയങ്കരമായ ഭയം ഉണ്ടാക്കി.
ശങ്ഖശബ്ദേന പാര്ഥസ്യ മുഖേനാശ്വാഃ പതന്ക്ഷിതൌ । ഉത്തരശ്ചാപി സംത്രസ്ഥോ രഥോപസ്ഥ ഉപാവിശത്
പാർഥന്റെ വായിൽ നിന്ന് പുറത്ത് വന്ന ശംഖശബ്ദം കേട്ട് കുതിരകൾ നിലത്തു വീണു, ഉത്തരനും ഭയപ്പെട്ട് രഥത്തിൽ ഇരുന്നുപോയി.
അഥാശ്വാന്രശ്മിഭിഃ പാര്ഥഃ സമുദ്യമ്യ പരംതപഃ । അഭ്രാജത രഥോപസ്ഥേ ഭാനുര്മേരാവിവോത്തരേ
ശത്രുക്കളെ ദഹിപ്പിക്കുന്ന പാർഥൻ കുതിരകളുടെ കയർ പിടിച്ച്, രഥത്തിൽ വടക്കൻ മേരുവിലെ സൂര്യനെപ്പോലെ പ്രകാശിച്ചു.
ശങ്ഖഘോഷേണ വിത്രസ്തം ജ്യാഘാതേന ച മൂര്ഛിതമ് । ഉത്തരം സംപരിഷ്വജ്യ സമാശ്വാസയദര്ജുനഃ
ശംഖത്തിന്റെ മുഴക്കം കേട്ട് ഭയപ്പെട്ടും, വില്ലിന്റെ ശബ്ദം കേട്ട് അക്ഷയമായും, അർജ്ജുനൻ ഉത്തരനെ ചേർത്ത് പിടിച്ചു ആശ്വസിപ്പിച്ചു.
മാ ഭൈസ്ത്വം രാജപുത്രാഗ്ര്യ ക്ഷത്രിയോസി പരന്തപ । കഥം പുരുഷശാര്ദൂല ശത്രുമധ്യേ വിഷീദസി
ഭയപ്പെടേണ്ട, രാജകുമാരന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ നീ, നീ ഒരു ക്ഷത്രിയൻ, ശത്രുക്കളെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നവൻ. പുരുഷശാർദൂല, എങ്ങനെ നീ ശത്രുക്കളുടെ നടുവിൽ വിഷാദപ്പെടുന്നു?
ശ്രുതാസ്തേ ശങ്ഖശബ്ദാശ്ച ഭേരീശബ്ദാശ്ച സര്വശഃ । കുഞ്ജരാണാം ച നിനദാ വ്യൂഢാനീകേഷു നിത്യശഃ
നീ ശംഖങ്ങളുടെ ശബ്ദവും, ഭേരികളുടെ മുഴക്കവും, യുദ്ധ നിരകളിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ആനകളുടെ ഗർജ്ജനവും എല്ലാം പലതവണ കേട്ടിട്ടുണ്ട്.
സ ത്വം കഥമിവാനേന ശങ്ഖശബ്ദേന ഭീഷിതഃ । വിപണ്ണരൂപോ വിത്രസ്തഃ പുരുഷഃ പ്രാകൃതോ യഥാ
അങ്ങനെ ആയിരിക്കുമ്പോൾ, ഈ ശംഖശബ്ദം കേട്ട് നീ എങ്ങനെ ഭയപ്പെടുന്നു? സാധാരണ മനുഷ്യനെപ്പോലെ ഭയവും ആശങ്കയും നിറഞ്ഞ മുഖം കാണിക്കുന്നു.
ശ്രുതാ മേ ശങ്ഖശബ്ദാശ്ച ഭേരീശബ്ദാശ്ച നിത്യശഃ। കുഞ്ജരാണാം ച നിനദാ വ്യൂഢാനീകേഷു തിഷ്ഠതഃ
ഞാനും എന്നും ശംഖങ്ങളുടെ ശബ്ദവും, ഭേരികളുടെ മുഴക്കവും, യുദ്ധ നിരകളിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ആനകളുടെ ഗർജ്ജനവും കേട്ടിട്ടുണ്ട്.
നൈവംവിധാഃ ശങ്ഖശബ്ദാഃ പുരാ ജാതു മയാ ശ്രുതാഃ। ധ്വജസ്യ ചാപി രൂപം മേ ദൃഷ്ടപൂര്വം നഹീദൃശമ് । ധനുഷശ്ചാപി ഘോഷശ്ച ശ്രുതപൂര്വോ ന മേ ക്വചിത്
ഇങ്ങനെ ഉള്ള ശംഖശബ്ദങ്ങൾ ഞാൻ ഇതുവരെ ഒരിക്കലും കേട്ടിട്ടില്ല; അങ്ങനെ ഉള്ള പതാകയും ഞാൻ കണ്ടിട്ടില്ല; അങ്ങനെ ഉള്ള വില്ലിന്റെ ശബ്ദവും ഞാൻ എവിടെയും കേട്ടിട്ടില്ല.
അസ്യ ശങ്ഖസ്യ ശബ്ദേന ധനുഷോ നിസ്വനേന ച। അമാനുഷാണാം ശബ്ദേന ഭൂതാനാം നിസ്വസേന ച। രഥനേമിപ്രണാദേന മനോ കമേ മുഹ്യതേ ഭൃശമ്
ഈ ശംഖത്തിന്റെ ശബ്ദം, വില്ലിന്റെ നാദം, മനുഷ്യരല്ലാത്ത ശബ്ദങ്ങൾ, ഭൂതങ്ങളുടെ ഉച്ച്വാസം, രഥചക്രങ്ങളുടെ ഗർജ്ജനം — ഇതെല്ലാം ചേർന്ന് എന്റെ മനസ്സ് വളരെ ആശയക്കുഴപ്പത്തിലായിരിക്കുന്നു.
വ്യാകുലാശ്ച ദിശഃ സര്വാ ഹൃദയം വ്യഥതീവ ച। ധ്വജേന പിഹിതാഃ സര്വാ ദിശോ ന പ്രതിഭാന്തി മേ। ഗാണ്ഡീവസ്യ ച ശബ്ദേന കര്ണൌ മേ ബധിരീകൃതൌ
എല്ലാ ദിക്കുകളും അലമുറയോടെയാണ്, എന്റെ ഹൃദയം വിറയുന്നു; പതാക കൊണ്ട് ദിശകൾ മറഞ്ഞുപോയി, എനിക്ക് ഒന്നും കാണാനാവുന്നില്ല. ഗാണ്ഡീവത്തിന്റെ ശബ്ദം എന്റെ ചെവികൾ ബധിരമാക്കി.
പുനര്ധ്വജം പുനഃ ശങ്ഖം ധനുശ്ചൈവ പുനഃ പുനഃ । സ മൂഢചേതാ വൈരാടിരര്ജുനം സമുദൈക്ഷത
പതാകയെയും, ശംഖത്തെയും, വില്ലിനെയും വീണ്ടും വീണ്ടും നോക്കി, വൈരാടിയുടെ മനസ്സ് ആശയക്കുഴപ്പത്തിൽ, അർജ്ജുനനെ നോക്കി നിന്നു.
സ മുഹൂര്തം പ്രയാതം തു പാര്ഥോ വൈരാടിമബ്രവീത്
അങ്ങനെ ഒരു നിമിഷം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, പാർഥൻ ഉത്തരനോട് സംസാരിച്ചു.
സ്ഥിരോ ഭവ മഹാബാഹോ സംജ്ഞാം ചാത്മാനമാനയ। ഏകാന്തേ രഥമാസ്ഥായ പദ്ഭ്യാം ത്വമവപീഡ്യ ച। ദൃഢം ച രശ്മീന്സംയച്ഛ ശങ്ഖം ധ്മാസ്യാമ്യഹം പുനഃ
ശക്തനായ ധീരനായവനേ, മനസ്സും ധൈര്യവും വീണ്ടെടുക്കു. രഥം ഒറ്റപ്പെട്ട സ്ഥലത്തേക്ക് പിൻവലിച്ച്, കാൽനടയായി ഇറങ്ങി, കയിരുകൾ ഉറപ്പായി പിടിക്കു. ഞാൻ വീണ്ടും ശംഖ് മുഴക്കാം.
ഏവമുക്ത്വാ മഹാബാഹുഃ സവ്യസാചീ പരന്തപഃ। തതഃ ശങ്ഖമുപാധ്മാസീദ്ദാരയന്നിവ പര്വതാന്। ഗുഹാ ഗിരീണാം ച തദാ ദിശഃ ശൈലാംസ്തഥൈവ ച
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, മഹാബാഹുവും ശത്രുനാശകനുമായ സവ്യസാചി അപ്പോൾ ശംഖ് മുഴക്കി. ആ ശബ്ദം പർവതങ്ങൾ പൊട്ടുന്ന പോലെ ഗുഹകളിലും മലകളിലും എല്ലാ ദിക്കുകളിലും മുഴങ്ങി.
ജ്യാഘോഷം തലഘോഷം ച കൃത്വാ ഭൂതാന്യമോഹയത്। ഉത്തരശ്ചാപി സംലീനോ രഥോപസ്ഥ ഉപാവിശത്। തം സമാശ്വാസയാമാസ പുനരേവ ധനഞ്ജയഃ
അവൻ വില്ലിന്റെ നൂലും കൈയും കൊണ്ട് വലിയ ശബ്ദം ഉണ്ടാക്കി, അതു കേട്ട് എല്ലാ ജീവികളും ഭ്രമിച്ചു. അപ്പോൾ ഉത്തരൻ ഭയന്ന് രഥത്തിൽ ഒളിച്ചു ഇരുന്നു. ധനഞ്ജയൻ വീണ്ടും അവനെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു.
തസ്യ ശങ്ഖസ്യ ശബ്ദേന രഥനേമിസ്വനേന ച। ഗാണ്ഡീവസ്യ ച ശബ്ദേന പൃഥിവീ സമകമ്പത
ആ ശംഖിന്റെ ശബ്ദം, രഥചക്രങ്ങളുടെ ഗർജ്ജനം, ഗാണ്ഡീവത്തിന്റെ നാദം—ഇവയെല്ലാം കൂടി ഭൂമി നടുങ്ങി.