ഉമാപതിശ്ചതുഃഷഷ്ടിം ശക്രോഽശീതിം ച പഞ്ച ച । സോമഃ പഞ്ചസഹസ്രാണി തഥാ ച വരുണഃ ശതമ്
ഉമാപതി അറുപത്തിനാലു വർഷവും, ഇന്ദ്രൻ എൺപത്തഞ്ച് വർഷവും, സോമൻ അയ്യായിരം വർഷവും, അതുപോലെ വരുണൻ നൂറു വർഷവും ഇതിനെ വഹിച്ചു.
തസ്മാച്ച വരുണാദഗ്നിഃ പ്രേമ്ണാ പ്രാഹൃത്യ തച്ഛുഭമ്। അഗ്നിനാ പ്രാതിഭാവ്യേന ദത്തം പാര്ഥായ ഗാണ്ഡിവമ് । പഞ്ചഷഷ്ടിം ച വര്ഷാണി കൌന്തേയോ ധാരയിഷ്യതി
അതിനുശേഷം വരുണനിൽ നിന്ന് അഗ്നി സ്നേഹത്തോടെ ഈ പുണ്യവില്ല് ഏറ്റുവാങ്ങി. അഗ്നിയുടെ വാഗ്ദാനപ്രകാരം ഗാണ്ഡീവം പാർത്ഥന് ലഭിച്ചു. കുന്തിയുടെ മകനായ അർജുനൻ അറുപത്തഞ്ച് വർഷം ഇത് വഹിക്കും.
ഏവംവീര്യം മഹാവേതേതച്ച ധനുരുത്തമമ് । നീലോത്പലസമം രാജ്ഞഃ കൌരവ്യസ്യ മഹാത്മനഃ
ഈ ഉത്തമവില്ലിന്റെ ശക്തിയും മഹത്വവും ഇത്രയും വലിയതാണ്. നീലതാമരപൂവിനോട് തുല്യമായ ഈ വില്ല് കൗരവരുടെ മഹാത്മാവായ രാജാവിനാണ്.
ബിന്ദവശ്ചാത്ര സൌവര്ണാഃ പൃഷ്ഠേ സാധുനിയോജിതാഃ । വിശ്രുതം ഭീമസേനസ്യ ജാതരൂപഗ്രഹം ദൃഢമ്
ഇതിന്റെ പിൻഭാഗത്ത് സ്വർണ്ണംകൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച കുത്തികൾ മനോഹരമായി പതിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. ഭീമസേനന്റെ പ്രശസ്തമായ വില്ലിന് ശുദ്ധസ്വർണ്ണത്തിൽ നിന്നുള്ള ദൃഢമായ പിടിയുണ്ട്.
സഹസ്രഗോധാഃ സൌവര്ണാ ദ്വീപിനശ്ച ചതുര്ദശ । ഋഷഭാ യത്ര സൌവര്ണാഃ പൃഷ്ഠേ തിഷ്ഠന്തി ശൃങ്ഗിണഃ
ഇവിടെ ആയിരം സ്വർണ്ണപ്പല്ലികൾക്കും പതിനാലു मगरങ്ങളുമുണ്ട്. സ്വർണ്ണത്തിൽ നിന്നുള്ള കൊമ്പുള്ള കാളകൾ പിൻഭാഗത്ത് നിലകൊള്ളുന്നു.
യേന ഭീമോഽജയത്കൃത്സ്നാം ദിശം പ്രാചീം പരംതപഃ। പൃഷ്ഠേ വിഭക്താഃ ശോഭന്തേ കുശാഗ്നിപ്രതിദീപിതാഃ
ഈ വില്ലുകൊണ്ട് ഭീമൻ പൂർവ്വദിശ മുഴുവൻ ജയിച്ചു. പിൻഭാഗത്ത് വിഭജിച്ച് കുസഗ്രസുപോലെ ജ്വലിക്കുന്നവ മനോഹരമായി തിളങ്ങുന്നു.
പൂജിതം സുരമര്ത്യേഷു പ്രഥിതം ധനുരുത്തമമ്। താലപ്രമാണം ഭീമസ്യ രത്നരുക്മവിഭൂഷിതമ്
ദേവന്മാരുടെയും മനുഷ്യരുടെയും ഇടയിൽ ആരാധിക്കപ്പെടുന്ന ഈ ഉത്തമവില്ല് പ്രശസ്തമാണ്. താളവൃക്ഷത്തിന്റെ വലിപ്പമുള്ളതും രത്നങ്ങളും പൊന്നും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചതുമാണ് ഭീമന്റെ വില്ല്.
ദുരാനമം മഹദ്ദീര്ഘം സുരൂപം ദുഷ്പ്രധര്ഷണമ് । ബര്ഹിണശ്ചാത്ര സൌവര്ണാഃ ശതചന്ദ്രകഭൂഷണാഃ
ഇത് വളരെ ദൂരമുള്ളതും വലിയതും നീളമുള്ളതും സുന്ദരവുമാണ്, അതിജയിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ളതുമാണ്. ഇവിടെ നൂറു ചന്ദ്രാകൃതിയിലുള്ള അലങ്കാരങ്ങളുള്ള സ്വർണ്ണമയമുള്ള മയിലുകൾ ഉണ്ട്.
നകുലസ്യ ധനുസ്ത്വേതന്മാദ്രീപുത്രസ്യ ധീമതഃ। ഏതേന സദൃശം ചിത്രം ധനുരേതദ്യവീയസഃ। ഹാരിദ്രവര്ണം രാജ്ഞസ്തു കൌരവ്യസ്യ മഹാത്മനഃ
ഇതാണ് മാദ്രിദേവിയുടെ ധീരനായ മകനായ നകുലന്റെ വില്ല്. ഇതിന് സമാനമായ മനോഹരമായ മറ്റൊരു വില്ല് അവന്റെ ഇളയച്ഛനും ഉണ്ട്. അത് മഞ്ഞ നിറമുള്ളതും കൗരവരുടെ മഹാത്മാവായ രാജാവിനോടു ചേർന്നതുമാണ്.
വിപാഠാ ഭീമസേനസ്യ ഗിരീണാമപി ദാരണാഃ । സുപ്രഭാഃ സുമഹാകായാസ്തീക്ഷ്ണാഗ്രാഃ സുതരാം ദൃഢാഃ । ഭീമേന പ്രഹിതാ ഹ്യേതേ വാരണാനാം നിവാരണാഃ
ഭീമസേനന്റെ വിപാഥ അമ്പുകൾ പർവതങ്ങളെയും തുരന്നേക്കാവുന്നതാണ്. അതിവിശാലവും ദീപ്തിയുള്ളതും മൂർച്ചയുള്ളതും വളരെ ശക്തവുമാണ്. ഭീമൻ അയക്കുന്ന ഇവയാണ് ആനകളെ തടയാനുള്ള പ്രതിരോധം.
സുവര്ണദണ്ഡരുചിരാഃ കാലദണ്ഡോപമാഃ ശുഭാഃ । നകുലസ്യ ശരാ ഹ്യേതേ വജ്രാശനിസമപ്രഭാഃ
നകുലന്റെ ഈ അമ്പുകൾ സ്വർണ്ണക്കൊണ്ടുള്ള ദണ്ഡങ്ങൾ പോലെ തിളങ്ങുന്നു. കാലദണ്ഡംപോലും അതിവിശിഷ്ടവും ഉജ്ജ്വലവുമാണ്, ഇടിമിന്നലിനെപ്പോലെയുള്ള പ്രകാശം ഇവയ്ക്ക് ഉണ്ട്.
യാംശ്ച ത്വം പൃച്ഛസേ ദീപ്താന്സമധാരാന്സമാഹിതാന്। വരാഹകര്ണാസ്തീക്ഷ്ണാഗ്രാഃ സഹദേവസ്യ തേ ശരാഃ
നീ ചോദിച്ച ആ ജ്വലിക്കുന്ന, കൃത്യമായി ലക്ഷ്യംവെക്കുന്ന, ഏകാഗ്രതയോടെ വിടുന്ന അമ്പുകൾ കാട്ടുപന്നിയുടെ ചെവിപോലെയുള്ള മൂർച്ചയുള്ള അഗ്രങ്ങളുള്ള സഹദേവന്റെ അമ്പുകളാണ്.
യസ്ത്വയം സായകോ ദീര്ഘോ ഗവ്യേ കോശേ ച ദംശിതഃ। പാര്ഥസ്യായം മഹാഘോരഃ സര്വഭാരസഹോ മഹാന്
ഈ നീളമുള്ള അമ്പ്, പശുക്കളുടെ ക്വിവറിൽ സൂക്ഷിച്ചു പരീക്ഷിച്ചിരുന്നത്, പാർത്ഥന്റെതാണു്. അതി ഭയങ്കരവും, വലിയതും, ഏതു ഭാരവും സഹിക്കാൻ കഴിയുന്നതുമാണ്.
യസ്ത്വയം നിര്മലഃ ഖങ്ഗോ ദ്വീപിചര്മണി ദംശിതഃ। രാജ്ഞോ യുധിഷ്ഠിരസ്യായം കുന്തീപുത്രസ്യ ധീമതഃ
ഈ മിനുക്കമുള്ള വാൾ, ദ്വീപ് മൃഗത്തിന്റെ ത്വച്ചയിൽ പരീക്ഷിച്ചിരുന്നത്, കുന്തിയുടെ മകനായ ധീരനായ രാജാവ് യുദിഷ്ഠിരന്റെതാണു്.
വൈയാഘകോശോ ഭീമസ്യ പഞ്ചശാര്ദൂലലക്ഷണഃ । വാരണാനാം സുദൃപ്താനാം ശിക്ഷിതഃ സ്കന്ധശാതനേ
ഈ കടുവത്വച്ച ക്വിവർ ഭീമന്റേതാണ്; അഞ്ചു കടുവകളുടെ അടയാളങ്ങൾ അതിലുണ്ട്. അത്യന്തം ഉഗ്രമായ ആനകളുടെ ചുമലുകൾ തകർക്കാൻ ഇതിന് കഴിയും.
നീലോത്പലസവര്ണാഭഃ ഖങ്ഗഃ പാര്ഥസ്യ ധീമതഃ। മൃഗേന്ദ്രചര്മപിഹിതസ്തീക്ഷ്ണധാരഃ സുനിര്മലഃ
നീല ഉത്പലപൂവിന്റെ നിറത്തിൽ തിളങ്ങുന്ന ഈ വാൾ ധീരനായ പാർത്ഥന്റേതാണ്. സിംഹത്ത്വച്ച കൊണ്ട് മൂടിയതും, അത്യന്തം മൂർച്ചയുള്ളതും, വളരെ വൃത്തിയുള്ളതുമാണ്.
ദര്ശനീയഃ സുതീക്ഷ്ണാഗ്രഃ കുന്തീപുത്രസ്യ ധീമതഃ । അര്ജുനസ്യൈഷ നിസ്ത്രിംശഃ പരസൈന്യാഗ്രദൂഷണഃ
കുന്തിയുടെ ധീരനായ മകൻ അർജുനന്റേതാണ് ഈ മനോഹരവും മൂർച്ചയുള്ളതുമായ വാൾ. ശത്രുസൈന്യത്തിന്റെ മുന്നണിയെ തകർക്കുന്ന വാളാണിത്.
യസ്ത്വയം പാര്ഷതേ കോശേ നിക്ഷിപ്തോ രുചിരത്സരുഃ ।। നകുലസ്യൈഷ നിസ്ത്രിംശോ വൈശ്വാനരസമപ്രഭഃ
പാർഷതന്റെ ക്വിവറിൽ സൂക്ഷിച്ചിരിക്കുന്ന ഈ മനോഹരമായ വാൾ നകുലന്റേതാണ്. അഗ്നിയുടെ പ്രകാശംപോലെ തിളങ്ങുന്ന വാളാണിത്.
യസ്ത്വയം പിങ്ഗലഃ ഖങ്ഗശ്ചിത്രോ മണിമയത്സരുഃ। സഹദേവസ്യ ഖങ്ഗോഽയം ഭാരസാഹോഽതിദംശിതഃക । ഭീമസ്യായം മഹാദണ്ഡഃ സര്വാമിത്രവിനാശനഃ
പിങ്ക് നിറമുള്ള, മനോഹരമായ, രത്നം പതിച്ച കയ്യൊപ്പുള്ള ഈ വാൾ സഹദേവന്റേതാണ്; അത്യന്തം മൂർച്ചയുള്ളതും ഭാരവത്തുമാണ്. ഈ വലിയ ഗദ ഭീമന്റേതാണ്; എല്ലാ ശത്രുക്കളെയും നശിപ്പിക്കുന്നതാണിത്.
ഭേദതോ ഹ്യര്ജുനസ്തൂര്ണം കഥയാമാസ തത്ത്വതഃ । ആയുധാനി കലാപാംശ്ച നിസ്ത്രിംശാംശ്ചാതുലപ്രഭാന്
അർജുനൻ ഉടൻ തന്നെ ആയുധങ്ങളും ക്വിവറുകളും അതുല്യമായ പ്രകാശമുള്ള വാളുകളും വ്യക്തമായി വിവരിച്ചു.
ഏതസ്മിന്നന്തരേ പാര്ഥം ന മൂഢാത്മാ വ്യജാനത। വിരാടപുത്രഃ പ്രഭുഖേ പപ്രച്ഛ പുനരേവ തമ്
ഇതിനിടയിൽ, വീരാടന്റെ മകൻ പാർത്ഥനെ തിരിച്ചറിയാതെ രാജാവിന്റെ സന്നിധിയിൽ വീണ്ടും ചോദിച്ചു.
സുവര്ണരുചിരാണ്യേഷാമായുധാനി മഹാത്മനാമ് । രുചിരാണി പ്രകാശന്തേ പാര്ഥാനാമാശുകാരിണാമ്
ഈ മഹാത്മാക്കളുടെ ആയുധങ്ങൾ പൊന്നാൽ അലങ്കരിച്ചവയും അത്യന്തം മനോഹരവും പ്രകാശമുള്ളതുമാണ്; പൃഥയുടെ പുത്രന്മാരായ വേഗത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നവരുടെ ആയുധങ്ങളാണവ.
ക്വനു തേ പാണ്ഡവാഃ ശൂരാഃ സംഗ്രാമേഷ്വപരാജിതാഃ। യേഷാമിമാനി ദീപ്താനി ശ്രിയാ ദീപ്യന്തി ഭാന്തി ച
യുദ്ധത്തിൽ ഒരിക്കലും തോറ്റിട്ടില്ലാത്ത ആ വീരനായ പാണ്ഡവന്മാർ എവിടെയാണ് ഇപ്പോൾ? അവരുടെ ദഹനമായ ആയുധങ്ങൾ മഹത്വത്തോടെ തിളങ്ങുന്നു.
കസ്മിന്വസന്തി ദേശേ ച ധര്മജ്ഞാ ബന്ധുവത്സലാഃ। ക്വ ധര്മരാജഃ കൌന്തേയോ ധര്മപുത്രോ യുധിഷ്ഠിരഃ
ആ ധാർമ്മികരും ബന്ധുക്കളെ സ്നേഹിക്കുന്നവരും ഏത് ദേശത്താണ് താമസിക്കുന്നത്? കുന്തിയുടെ മകനായ ധർമ്മരാജാവ് യുദിഷ്ഠിരൻ എവിടെയാണ്?
ധര്മശീലശ്ച ധര്മാത്മാ ധര്മവാന്ധര്മവിത്സുധീഃ । ധര്മാധ്യക്ഷോ ധര്മപുത്രോ ധര്മജ്ഞോ ധര്മമൂര്തിമാന്
അവൻ ധാർമ്മികമായ സ്വഭാവമുള്ളവനും, ധർമ്മത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവനും, ധർമ്മം അറിയുന്നവനും, ധർമ്മത്തിന്റെ സാക്ഷാൽ രൂപവുമാണ്. സത്യവും നേരുമും ക്ഷമയും അവന്റെ അടിസ്ഥാനമാണ്.
ധര്മനിഷ്ഠോ ധര്മകര്താ ധര്മഗോപ്താ സുധര്മകൃത്। സത്യാര്ജവക്ഷമാധാരോ ഘൃണീ ധര്മപരായണഃ
ധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ചവൻ, ധാർമ്മിക പ്രവർത്തികൾ ചെയ്യുന്നവൻ, ധർമ്മത്തെ സംരക്ഷിക്കുന്നവൻ, മഹത്തായ ധർമ്മം ചെയ്യുന്നവൻ, സത്യത്തിന്റെയും ക്ഷമയുടെയും അടിസ്ഥാനമായവൻ, കരുണയുള്ളവൻ, ധർമ്മത്തിൽ ലയിച്ചവൻ.
ഭീമസേനാര്ജുനൌ ചാപി സര്വേ തേ മാതുലാ മമ। നകുലഃ സഹദേവോ വാ സര്വാസ്ത്രകുശലൌ രണേ
ഭീമസേനനും അർജുനനും, നകുലനും സഹദേവനും — എല്ലാവരും എന്റെ അമ്മാവന്മാരാണ്; യുദ്ധത്തിൽ എല്ലാ ആയുധങ്ങളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ളവരാണ്.
സര്വ ഏവ മഹാത്മാനഃ സര്വാമിത്രവിനാശനാഃ। രാജ്യമക്ഷൈഃ പരാജിത്യ നഃ ശ്രൂയന്തേ വനം ഗതാഃ
എല്ലാവരും മഹാത്മാക്കളാണ്, എല്ലാ ശത്രുക്കളെയും നശിപ്പിക്കുന്നവരാണ്; രാജ്യം പന്തുകളിയിൽ തോറ്റു, അവർ കാട്ടിലേക്ക് പോയെന്നു കേൾക്കുന്നു.
ദ്രൌപദീ ചാപി പാഞ്ചാലീ സ്ത്രീരത്നമിതി മേ ശ്രുതാ। ജിതാ ചാക്ഷൈസ്തദാ കൃഷ്ണാ താനേവാന്വഗമദ്വനേ
പാഞ്ചാലി ദ്രൗപദി, സ്ത്രീകളിൽ അതുല്യമായ മാണിക്യം എന്നു ഞാൻ കേട്ടിട്ടുണ്ട്; അവളും അന്നേരം പന്തുകളിയിൽ തോറ്റു. അകത്തെ കൃഷ്ണ അവരെ അനുഗമിച്ചു കാട്ടിലേക്ക് പോയി.
ഉത്സൃജ്യ രാജ്യം ധര്മ്യം തേ നഃ ശ്രൂയന്തേ വനം ഗതാഃ
ധാർമ്മികമായ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച്, അവർ കാട്ടിലേക്ക് പോയെന്നു കേൾക്കുന്നു.