ഇതി സ്മ കുരവഃ സര്വേ വിമൃശന്തഃ പൃഥക്പൃഥക്। ന ച വ്യവസിതും വീരാ അര്ജുനം ശക്നുവന്തി തേ ।। 48
ഇങ്ങനെ കുരുക്കൾ ഓരോരുത്തരും തമ്മിൽ ചർച്ച ചെയ്തെങ്കിലും, അർജുനനാണോ അല്ലയോ എന്ന് അവർക്ക് തീർച്ചയാക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.
ദുര്യോധന ഉവാചേദം സൈനികാന്രഥസത്തമാന് । അര്ജുനോ വാസുദേവോ വാ രാമഃ പ്രദ്യുമ്ന ഏവ വാ। തേ ഹി നഃ പ്രതിസംയാതും സംഗ്രാമേ ന ഹി ശക്നുയുഃ ।। 49
ദുര്യോധനൻ സൈനികരോടും മികച്ച രഥികരോടും പറഞ്ഞു: 'അത് അർജുനനോ വാസുദേവനോ രാമനോ പ്രദ്യുമ്നനോ ആയാലും, യുദ്ധത്തിൽ നമ്മളെ നേരിടാൻ അവർക്കൊന്നും കഴിയില്ല.'
അന്യോ വൈ ക്ലീബരൂപേണ യദ്യാഗച്ഛേദ്ഗവാം പദമ്। ശസ്ത്രൈസ്തീക്ഷ്ണൈരര്പയിത്വാ പാതയിഷ്യാമി ഭൂതലേ । കഥമേകതരസ്തേഷാം സമസ്താന്യോധയേത്കുരൂന് ।। 50
മറ്റാരെങ്കിലും ക്ലീബവേഷത്തിൽ പശുക്കളുടെ ഇടത്തേക്ക് വന്നാൽ, കഠിനായുധങ്ങൾ കൊണ്ട് ഞാന് അവനെ വീഴ്ത്തും. അവരിൽ ഒരുത്തൻ മാത്രം മുഴുവൻ കുരുക്കളെയും എങ്ങനെ നേരിടും?
ഛന്നം തഥാ തം വേഷേണ പാണ്ഡവം പ്രേക്ഷ്യ സൈനികാഃ। അര്ജുനേതി ച നേത്യേവ ന വ്യവസ്യന്തി തേ പുനഃ। ഇതി സ്മ കുരവഃ സര്വേ വിമൃശന്തഃ പുനഃ പുനഃ ।। 51
ഇങ്ങനെ ആ പാണ്ഡവനെ വ്യത്യസ്ത വേഷത്തിൽ കണ്ടപ്പോൾ, സൈനികർ അർജുനനാണോ അല്ലയോ എന്ന് തീർച്ചപ്പെടുത്താൻ കഴിഞ്ഞില്ല; അതുകൊണ്ട് കുരുക്കൾ വീണ്ടും വീണ്ടും ചർച്ച ചെയ്തു.
ദൃഢേവധീ മഹാസത്ത്വഃ ശക്രതുല്യപരാക്രമഃ । അദ്യാഗച്ഛതി ചേദ്യോദ്ധും സര്വം സംശയിതം ബലമ് ।। 52
ഇന്ന് ആ മഹാശക്തനായ, ഉറച്ച മനസ്സുള്ള, ഇന്ദ്രനോടു തുല്യശക്തിയുള്ളവൻ യുദ്ധത്തിന് വരുകയാണെങ്കിൽ, നമ്മുടെ സൈന്യങ്ങൾ മുഴുവനും സംശയത്തിലാണ്.
ന ചാപ്യന്യതരം തത്ര വ്യവസ്യന്തി ധനഞ്ജയാത് ।। 53
എന്നിരുന്നാലും, ധനഞ്ജയനല്ലാതെ മറ്റാരാണെന്ന് അവർക്ക് ഉറപ്പാക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.
ഉത്തരം തു പ്രധാവന്തമനുദ്രുത്യ ധനഞ്ജയഃ। ഗത്വാ ശതപദം തൂര്ണം കേശപക്ഷേ പരാമൃശത് ।। 54
ഉത്തരൻ ഓടിപ്പോകുമ്പോൾ ധനഞ്ജയൻ അതിവേഗത്തിൽ പിന്തുടർന്നു, നൂറടി ദൂരം ഓടിയശേഷം അവന്റെ മുടിയിലുപിടിച്ചു.
മാ മാ ഗൃഹാണ ഭദ്രം തേ ദാസോഽഹം തേ ബൃഹന്നലേ। ഇതി വാദിനമേവാശു ധാവന്തം തരസാഽഗ്രഹീത്। വിരാടപുത്രം ബീഭത്സുര്ബലവാനരിമര്ദനഃ ।। 55
“ദയവായി എന്നെ പിടിക്കരുതേ, ഞാൻ നിന്റെ ദാസനാണ്, ബ്രിഹന്നളേ!” എന്നുവിളിച്ചുകൊണ്ടും ഓടിക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോഴും, ശത്രുക്കളെ തോൽപ്പിക്കുന്ന ശക്തനായ ബീഭത്സു, വിരാട് രാജകുമാരനായ ഉത്തരനെ ബലമായി പിടിച്ചു.
സോഽര്ജുനേന പരാമൃഷ്ടഃ പര്യദേവയദാര്തവത് । ബഹുലം കൃപണം ചൈവ വിത്തം പ്രാവേദയദ്ബഹു ।। 56
അർജുനൻ പിടിച്ചപ്പോൾ, ഉത്തരൻ ദുഃഖത്തോടെ നിലവിളിച്ചു, തന്റെ സമ്പത്ത് സംബന്ധിച്ചുള്ള പല കാര്യങ്ങളും ദു:ഖത്തോടെ പറഞ്ഞു.
സുവര്ണമണിമുക്താനാം യദ്യദിച്ഛസി ദദ്മി തേ। ഹസ്തിനോശ്വാന്രഥാന്ഗാവഃ സ്ത്രിയശ്ച സമലങ്കൃതാഃ ।। 57
നിനക്ക് വേണമെങ്കിൽ ഞാൻ പൊന്നും രത്നങ്ങളും മുത്തുകളും, ആനകളും കുതിരകളും രഥങ്ങളും പശുക്കളും അലങ്കാരങ്ങളണിഞ്ഞ സ്ത്രീകളും എല്ലാം തരാം.
ശാതകുമ്ഭസ്യ ശുദ്ധസ്യ ശ്രേഷ്ഠസ്യ രജതസ്യ ച। ദദാമി ശതനിഷ്കം തേ മുഞ്ച മാം ത്വം ബൃഹന്നലേ ।। 58
ശുദ്ധവും ഉത്തമവുമായ പൊന്നും വെള്ളിയും നൂറ് നാണയങ്ങൾ ഞാൻ നിനക്ക് തരാം; ബ്രിഹന്നളേ, എന്നെ വിട്ടയക്കൂ.
ഷഷ്ടിം സ്വലംകൃതാഃ കന്യാ ഗ്രാമമേകം ദദാമി തേ। മുഞ്ച മാം ത്വം ഭൃശം ദീനം വിഹ്വലം ഭയകമ്പിതമ് ।। 59
അലങ്കാരങ്ങളണിഞ്ഞ അറുപത് യുവതികളും ഒരു ഗ്രാമവും ഞാൻ നിനക്ക് തരാം; ഞാൻ അതീവ ദു:ഖിതനാണ്, ഭയത്താൽ വിറയക്കുന്നവനാണ്, എന്നെ വിട്ടയക്കൂ.
മണീനഷ്ടൌ ച വൈഡൂര്യാന്ഹേമബദ്ധാന്മഹാപ്രഭാന്। ഹേമദണ്ഡപ്രതിച്ഛന്നം രഥം യുക്തം തു വാജിഭിഃ ।। 60
പൊന്നിൽ പതിച്ച എട്ടു വലിയ വൈഡൂര്യരത്നങ്ങളും പൊന്നുകൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച, കുതിരകൾ കെട്ടിയ രഥവും ഞാൻ നിനക്ക് തരാം.
മത്താംശ്ച ദശ മാതങ്ഗാന്മുഞ്ച മാം ത്വം ബൃഹന്നലേ । ഗമിഷ്യാമി പുരം ഷണ്ഡ ദ്രഷ്ടും മാതരമദ്യ താമ് ।। 61
പത്ത് മദം കയറിയ ആനകളും ഞാൻ നിനക്ക് തരാം; ബ്രിഹന്നളേ, എന്നെ വിട്ടയക്കൂ. ഞാൻ ഇന്ന് നഗരത്തിലേക്ക് പോയി അമ്മയെ കാണും.
ഏകോഽഹമേവ മേ മാതുഃ കുമാരഃ കിം ബ്രുവേ തതഃ। വിധിരേവംവിധേ കാലേ ത്വദ്വശം കുരുതേ ഹി മാമ് ।। 62
ഞാൻ എന്റെ അമ്മയുടെ ഏകമകനാണ്; പിന്നെ ഞാൻ അവളോട് എന്ത് പറയും? ഇങ്ങനെയുള്ള സമയത്ത് വിധി തന്നെയാണ് എന്നെ നിന്റെ അധികാരത്തിൽ ആക്കുന്നത്.
മാത്സ്യസ്യ പുത്രോ ബാലോഽഹം തേന ചാസ്മി സുപോഷിതഃ। മാതൃപാര്ശ്വശയാനോഽഹമസ്പൃഷ്ടാതപവായുമാന് ।। 63
ഞാൻ മത്സ്യരാജാവിന്റെ ബാലപുത്രനാണ്; അവൻ എന്നെ നല്ലപോലെ പോഷിച്ചിരിക്കുന്നു. ഞാൻ അമ്മയുടെ അരികിൽ കിടക്കുന്നു; സൂര്യനും കാറ്റും എന്നെ തൊടാറില്ല.
അദൃഷ്ടബാലയുദ്ധോഽഹം കുതസ്തേ കുരവഃ കുതഃ। മാതൃപാര്ശ്വം ഗമിഷ്യാമി മുഞ്ച മാം ത്വം ബൃഹന്നലേ ।। 64
ഞാൻ ഒരിക്കലും ബാലരുടെ യുദ്ധം കണ്ടിട്ടില്ല; എങ്ങനെ ഞാൻ കുരുക്കളെ നേരിടും? ഞാൻ അമ്മയുടെ അരികിലേക്ക് പോകണം; ബ്രിഹന്നളേ, എന്നെ വിട്ടയക്കൂ.
പ്രലയാര്ണവസംകാശം ദൃശ്യതേ കൌരവം ബലമ് ।। 65
കൗരവസൈന്യം പ്രളയസമയത്തെ സമുദ്രംപോലെ ഭയാനകമായി കാണപ്പെടുന്നു.
സ്ത്രീണാം മധ്യേഽഹമജ്ഞാനാദ്വീര്യശൌര്യാങ്കിതാം ഗിരമ്। ഉക്തോ യൌവനഗര്വേണ കോ ജേതും ശക്നുയാത്കുരൂന് । അമുക്ത്വാ മാം യദി നയേര്മരിഷ്യാമി തവാഗ്രതഃ ।। 66
സ്ത്രീകളുടെ ഇടയിൽ, അജ്ഞാനത്താലും യൗവനത്തിന്റെ അഹങ്കാരത്താലും, വീരതയും ധൈര്യവും നിറഞ്ഞ വാക്കുകൾ ഞാൻ പറഞ്ഞിരുന്നു—'കൗരവരെ ജയിക്കാൻ ആരാണ് കഴിയുക?' എന്നായിരുന്നു. എന്നെ വിട്ടയക്കാതെ നീ കൊണ്ടുപോകുകയാണെങ്കിൽ, ഞാൻ നിന്റെ മുന്നിൽ തന്നെ മരിക്കും.
ഏവമാദീനി വാക്യാനി വിലപന്തമചേതസമ്। പ്രസഭം പുരുഷവ്യാഘ്രോ രഥസ്യാന്തികമാനയത് ।। 67
ഇങ്ങനെ മനസ്സു തളർന്നുകൊണ്ട് അവൻ വിലപിക്കുമ്പോൾ, പുരുഷസിംഹൻ അവനെ ബലമായി രഥത്തിനരികിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി.
അഥൈനമബ്രവീത്പാര്ഥോ ഭയാര്തം നഷ്ടചേതസമ് ।। 68
അപ്പോൾ പാർത്ഥൻ ഭയത്താൽ വിറയക്കുന്ന, മനസ്സുതെറ്റിയിരിക്കുന്ന അവനോട് പറഞ്ഞു.
അഹം യോത്സ്യാമി കൌരവ്യൈര്ഹയാന്സംയച്ഛ മേതി മാമ് । ആദദാനഃ കിമര്ഥം ത്വം പലായനപരോഽഭവഃ ।। 69
ഞാൻ കൗരവരോടു യുദ്ധം ചെയ്യും; നീ എന്റെ വേണ്ടി കുതിരകൾ നിയന്ത്രിച്ചാൽ മതി. എന്നെ കൂടെക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ നീ എങ്ങനെ ഓടിപ്പോകാൻ മാത്രം ആലോചിക്കുന്നു?
യുധ്യസ്വ കൌരവൈഃ സാര്ധം വിജയസ്തേ ഭവിഷ്യതി। യസ്യ യന്താസ്മ്യഹം യുദ്ധേ സംയച്ഛാമി ഹയോത്തമാന്। രാജ്ഞോ വാ രാജപുത്രസ്യ തസ്യ യുദ്ധേ ജയോ ധ്രുവമ് ।। 70
നീ കൗരവരോടൊപ്പം യുദ്ധം ചെയ്യൂ; വിജയം നിനക്കായിരിക്കും. യുദ്ധത്തിൽ ഞാൻ ആരുടെ സാരഥിയാണോ, അവർക്കു ജയമുറപ്പാണ്—അവൻ രാജാവായാലും രാജകുമാരനായാലും, ഞാൻ ഉത്തമകുതിരകൾ നിയന്ത്രിച്ചാൽ അവൻ ജയിക്കും.
സര്വഥോത്തര യുധ്യസ്വ യന്ത്രാ സഹ മയാ കുരൂന് । ജിത്വാ മഹീം യശഃ പ്രാപ്യ ഭോക്ഷ്യസേ സകലാമിമാമ് ।। 71
എന്തായാലും, ഉത്തര, നീ എന്നെ സാരഥിയാക്കി കൗരവരോടൊപ്പം യുദ്ധം ചെയ്യൂ; ഭൂമി ജയിച്ച് പ്രശസ്തി നേടുമ്പോൾ നീ ഈ രാജ്യമൊക്കെയും ആസ്വദിക്കും.
ഹതോ വാ പ്രാപ്സസേ സ്വര്ഗം ന ശ്രേയസ്തേ പലായനമ് ।। 72
നീ യുദ്ധത്തിൽ വീണുപോയാൽ സ്വർഗം ലഭിക്കും; ഓടി രക്ഷപ്പെടുന്നത് നിനക്കു നല്ലതല്ല.
അദ്യ സര്വാന്കുരൂഞ്ജിത്വാ യഥാ ജയമവാപ്സ്യസി। തഥാഽഹം പ്രയതിഷ്യേഽത്ര സഹായോഽത്ര മതോ ഹ്യഹമ് ।। 73
ഇന്ന് നീ എല്ലാ കുരുക്കളെയും ജയിച്ച് വിജയിക്കുമ്പോലെ, ഞാൻ ഇവിടെ നിന്നു നിന്നെ സഹായിക്കാൻ പരിശ്രമിക്കും; ഞാൻ നിന്റെ കൂട്ടുകാരനാണ്.
യദി നോത്സഹസേ യോദ്ധും ശത്രുഭിഃ ശത്രുകര്ശന। ഏഹി മേ ത്വം ഹയാന്യച്ഛ യുധ്യമാനസ്യ ശത്രുഭിഃ ।। 74
ശത്രുക്കളെ നേരിടാൻ നിനക്ക് ധൈര്യം വരില്ലെങ്കിൽ, നീ വാ, ഞാൻ യുദ്ധം ചെയ്യുമ്പോൾ നീ എന്റെ കുതിരകൾ ഓടിപ്പിക്ക.
പ്രയാഹ്യേതദ്രഥാനീകം മദ്ബാഹുപരിരക്ഷിതഃ । അപ്രധൃഷ്യതമം ഘോരം ഗുപ്തം ഘോരൈര്മഹാരഥൈഃ । മാ ഭൈസ്ത്വം രാജപുത്രാഗ്ര്യ ക്ഷത്രിയോസി പരംതപ ।। 75
നീ എന്റെ കൈകളാൽ സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്ന ഈ രഥങ്ങളുടെ നിരയിലേക്ക് പോവൂ; അതി ഭയങ്കരരും approached ചെയ്യാൻ കഴിയാത്തവരുമായ മഹാരഥന്മാർ കാവലുണ്ട്. രാജപുത്രന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ നീ ഭയപ്പെടേണ്ട, നീ ഒരു ക്ഷത്രിയനാണ്, ശത്രുക്കളെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നവനാണ്.
അഹം തൈഃ കുരുഭിര്യോത്സ്യേ പ്രത്യാനേഷ്യാമി തേ പശൂന് । പ്രവിശൈതദ്രഥാനീകമപ്രധൃഷ്യം ദുരാസദമ് ।। 76
ഞാൻ ആ കുരുക്കളെ നേരിട്ട് യുദ്ധം ചെയ്ത് നിന്റെ പശുക്കളെ തിരികെ കൊണ്ടുവരാം; നീ ഈ ആക്രമിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ള രഥങ്ങളുടെ നിരയിലേക്ക് കടക്കൂ.
യന്താ ഭവ നരശ്രേഷ്ഠ യോത്സ്യേഽഹം കുരുഭിഃ സഹ। ശൂരാന്സമരചണ്ഡാംശ്ച നയിഷ്യേ യമസാദനമ് ।। 77
പുരുഷന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ നീ രഥസാരഥിയാകൂ; ഞാൻ കുരുക്കളെ നേരിട്ട് യുദ്ധം ചെയ്യും, ധൈര്യശാലികളും ഭയങ്കരരുമായ വീരന്മാരെ യമലോകത്തേക്ക് അയക്കും.