തമാദദാനം പ്രമദാ ജഹാസിരേ ഹ്യധോമുഖം വീരവരോഽഭ്യധാരയത്। തതസ്തിരശ്ചീനകൃതം സപത്നഹാ ഹ്യധോമുഖം കവചമഥാഭ്യകര്ഷത ।। 61
അവൻ അതെടുക്കുമ്പോൾ സ്ത്രീകൾ ചിരിച്ചു; അഗ്രഗണ്യനായ വീരൻ തലകുനിഞ്ഞുനിന്നു. പിന്നെ ശത്രുക്കളെ സംഹരിച്ചവൻ തലകുനിഞ്ഞ് വക്രമായി നിർമ്മിച്ച കാവചം അണിഞ്ഞു.
സമ്യക്പ്രജാനന്നപി സത്യവിക്രമോ ഹ്യജ്ഞാതവത്സര്വകുരുപ്രവീരഃ। ഊര്ധ്വം ക്ഷിപന്വീരതരോഽഭ്യധാരയത്പുനശ്ച യന്താ കവചം ധനഞ്ജയഃ ।। 62
എല്ലാം മനസ്സിലാക്കുന്നവനും സത്യവീര്യശാലിയുമായ കുരുക്കളുടെ അജ്ഞാതവാസിയായ ധനഞ്ജയൻ, വീണ്ടും വീണ്ടും കാവചം ഉയർത്തി അണിഞ്ഞു, രഥസാരഥിയായി പ്രവർത്തിച്ചു.
ഏവംപ്രകാരാണി ബഹൂനി കുര്വതി തസ്മിന്കുമാര്യഃ പ്രമദാ ജഹാസിരേ । തഥാപി കുര്വന്തമമിത്രകര്ശനം നൈവോത്തരഃ പര്യഭവദ്ധനഞ്ജയമ് ।। 63
അവൻ ഇങ്ങനെ പലതരം പ്രവർത്തികൾ ചെയ്യുമ്പോൾ രാജകുമാരിമാരും സ്ത്രീകളും ചിരിച്ചു; എങ്കിലും, ശത്രുക്കളെ വേദനിപ്പിക്കുന്ന ധനഞ്ജയനെ ഉത്തരൻ ഒന്നും മിടുക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.
തം രാജപുത്രഃ സമനാഹയത്സ്വയം ജാമ്ബൂനദാന്തേന ശുഭേന വര്മണാ। കൃശാനുതപ്തപ്രതിമേന ഭാസ്വതാ ജാജ്വല്യമാനേന സഹസ്രരശ്മിനാ ।। 64
അപ്പോൾ രാജകുമാരൻ സ്വയം, സ്വർണ്ണം കൊണ്ടുള്ള മനോഹരമായ കാവചം, അഗ്നിയെപ്പോലെ തെളിഞ്ഞതും ആയിരം കിരണങ്ങൾ പോലെ പ്രകാശമുള്ളതും അവനു അണിയിച്ചു.
അഥാസ്യ ശീഘ്രം പ്രസമീക്ഷ്യ ഭോജയദ്രഥേ ഹയാന്കാഞ്ചനജാലസംവൃതാന്। സുവര്ണജാലാന്തരയോക്തഭൂഷണം സിംഹം ച സൌവര്ണമുപാശ്രയദ്രഥേ ।। 65
അതിനുശേഷം, രഥത്തിലെ കുതിരകൾ സ്വർണ്ണം കൊണ്ടുള്ള വലകൾ കൊണ്ട് മൂടിയിരിക്കുന്നതാണെന്ന് നോക്കി അവയെ ഭക്ഷിപ്പിച്ചു; പിന്നെ രഥത്തിൽ സ്വർണ്ണസിംഹം അലങ്കാരമായി സ്ഥാപിച്ചു.
ധനൂംഷി ച വിചിത്രാണി ബാണാംശ്ച രുചിരാന്ബഹൂന്। ആയുധാനി ച വൈ തത്ര രഥോപസ്ഥേ ച സ ന്യസത് ।। 66
വിവിധ വില്ലുകളും മനോഹരമായ അനേകം അമ്പുകളും ആയുധങ്ങളും രഥത്തിനകത്ത് ക്രമമായി വച്ചു.
ആരുഹ്യ പ്രയയൌ വീരഃ സബൃഹന്നലസാരഥിഃ। അഥോത്തരാ ച കന്യാശ്ച സ ഖ്യശ്ചൈവാബ്രുവംസ്തദാ ।। 67
വീരൻ ബ്രിഹന്നളയെ സാരഥിയാക്കി രഥത്തിൽ കയറി പുറപ്പെട്ടു. പിന്നെ ഉത്തരനും രാജകുമാരിമാരും സേവകരും ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ബൃഹന്നലേ ആനയേഥാ വാസാംസി രുചിരാണി നഃ। പാഞ്ചാലികാര്ഥം സൂക്ഷ്മാണി രത്നാനി വിവിധാനി ച । വിജിത്യ സംഗ്രാമഗതാന്ഭീഷ്മദ്രോണമുഖാന്കുരൂന് ।। 68
ബ്രിഹന്നളേ, ഭീഷ്മനും ദ്രോണനും മുന്നിൽ നിൽക്കുന്ന കുരുക്കളെ യുദ്ധത്തിൽ ജയിച്ച ശേഷം, പാഞ്ചാലിക്കായി മനോഹരമായ വസ്ത്രങ്ങളും വിലയേറിയ രത്നങ്ങളും വിവിധ അലങ്കാരങ്ങളും ഞങ്ങൾക്കായി കൊണ്ടുവരണം.
അഥ താ ബ്രുവതീഃ കന്യാഃ സഹിതാഃ കുരുനന്ദനഃ। പ്രത്യുവാച ഹസന്പാര്ഥോ മേഘദുന്ദുഭിനിസ്വനഃ ।। 69
അങ്ങനെ രാജകുമാരിമാർ ഒരുമിച്ച് സംസാരിക്കുമ്പോൾ, മേഘഗർജ്ജനപോലെയുള്ള ശബ്ദമുള്ള പാർത്ഥൻ പുഞ്ചിരിച്ച് മറുപടി പറഞ്ഞു.
യദ്യുത്തരോഽയം സംഗ്രാമേ വിജേഷ്യതി മഹാരഥാന് । അഥാഹരിഷ്യേ വാസാംസി സൂക്ഷ്മാണ്യാഭരണാനി ച ।। 70
ഉത്തരൻ യുദ്ധത്തിൽ മഹാരഥന്മാരെ ജയിച്ചാൽ, ഞാൻ നിങ്ങൾക്കായി മനോഹരമായ വസ്ത്രങ്ങളും അലങ്കാരങ്ങളും കൊണ്ടുവരാം.
അഥോത്തരോ വര്മ മഹാപ്രഭാവം സുവര്ണവൈഡൂര്യപരിഷ്കൃതം ശുഭമ്। ആമുച്യ വീരഃ പ്രയയൌ രഥോത്തമം ധനഞ്ജയം സാരഥിനം പ്രഗൃഹ്യ ।। 71
അപ്പോൾ ഉത്തരൻ സ്വർണ്ണവും വൈഡൂര്യവും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച മനോഹരമായ കാവചം ധരിച്ചു, ധനഞ്ജയനെ സാരഥിയാക്കി ഉത്തമരഥത്തിൽ കയറി.
തമുത്തരം പ്രേക്ഷ്യ രഥോത്തമേ സ്ഥിതം ബൃഹന്നലാം ചൈവ മഹാജനസ്തദാ। സ്ത്രിയശ്ച കന്യാശ്ച ദ്വിജാശ്ച സുവ്രതാഃ പ്രദക്ഷിണം മങ്ഗലിനോഽഭ്യപൂജയന് ।। 72
ഉത്തരൻ ഉത്തമരഥത്തിൽ നില്ക്കുന്നതും ബ്രിഹന്നള അവനൊപ്പം നിൽക്കുന്നതും കണ്ടപ്പോൾ, മഹാജനം, സ്ത്രീകൾ, രാജകുമാരിമാർ, സദാചാരമുള്ള ദ്വിജന്മാർ എന്നിവർ ശുഭപ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത് ആദരവോടെ അഭിവാദ്യം ചെയ്തു.
യദര്ജുനസ്യര്ഷഭതുല്യഗാമിനഃ പുരാഽഭവത്ഖാണ്ഡവദാഹമങ്ഗലമ് । കുരൂന്സമാസാദ്യ രണേ ബൃഹന്നലേ സഹോത്തരേണാസ്തു തവാദ്യ മങ്ഗലമ് ।। 73
മുന്പ് അർജുനന് ഖാണ്ഡവവനം ദഹിച്ചപ്പോൾ അതു ഭാഗ്യകരമായിരുന്നു എന്നപോലെ, ഇന്ന് ബ്രിഹന്നലയും ഉത്തരനും ചേർന്ന് യുദ്ധഭൂമിയിൽ കുരുക്കളെ നേരിടുമ്പോൾ നിനക്കു ഭാഗ്യം ഉണ്ടാകട്ടെ.
സ രാജധാന്യ നിര്യായ വൈരാടിരകുതോഭയഃ। പ്രയാഹീത്യബ്രവീത്സൂതം യത്ര തേ കുരവോ ഗതാഃ ।। 1
എല്ലാവശവും ഭയമില്ലാതെ വിരാടൻ രാജാവ് നഗരത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു. 'നമ്മുടെ കുരുക്കൾ പോയ സ്ഥലത്തേക്ക് നീ പോവിക്കോ,' എന്നു അവൻ തന്റെ രഥികനോടു പറഞ്ഞു.
സമവേതാന്കുരൂന്സര്വാഞ്ജിഗീഷൂനവജിത്യ വൈ। ഗാശ്ചൈതാഃ ക്ഷിപ്രമാദായ പുനരേഷ്യാമ്യഹം പുരമ് ।। 2
'വിജയം ആഗ്രഹിക്കുന്ന എല്ലാ കുരുക്കളെയും ജയിച്ച് ഈ പശുക്കളെ ഉടൻ പിടിച്ചുകൊണ്ട് ഞാൻ തിരിച്ചു നഗരത്തിലേക്ക് വരാം,' എന്നു പറഞ്ഞു.
തതസ്താംശ്ചോദയാമാസ സദശ്വാന്പാണ്ഡുനന്ദനഃ ।। 3
അപ്പോൾ പാണ്ഡുവിന്റെ മകൻ ആ ഉത്തമമായ കുതിരകളെ ഓടിപ്പിച്ചു.
തേ ഹയാ നരസിംഹേന ചോദിതാ വാതരംഹസഃ। ആലിഖന്ത ഇവാകാശമൂഹുഃ കാഞ്ചനമാലിനഃ ।। 4
ആ പുരുഷസിംഹൻ കുതിരകളെ ഓടിച്ചപ്പോൾ, പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള അലങ്കാരങ്ങൾ ധരിച്ച ആ കുതിരകൾ കാറ്റുപോലെ വേഗത്തിൽ ആകാശത്ത് വരകൾ വരയ്ക്കുന്നപോലെ പായിച്ചു.
നാതിദൂരമഥോ ഗത്വാ മാത്സ്യപുത്രധനഞ്ജയൌ । അവൈക്ഷേതാമവിത്രസ്തൌ കുരൂണാം ബലിനാം ബലമ് ।। 5
കുറച്ച് ദൂരം മാത്രം പോയി, മാത്സ്യപുത്രനും ധനഞ്ജയനും ഭയമില്ലാതെ കുരുക്കളുടെ ശക്തമായ സൈന്യത്തെ കണ്ടു.
ശ്മശാനമഭിതോ ഗത്വാ ശൂരൌ ദദൃശതുഃകുരൂന് ।। 6 ।। തദനീകം മഹത്തേഷാം വിസ്തൃതം സാഗരോപമമ്
ശ്മശാനത്തിന് സമീപം ചെന്നപ്പോൾ ആ രണ്ടു വീരന്മാർ കുരുക്കളെ കണ്ടു; അവരുടെ വലിയ സൈന്യം സമുദ്രംപോലെ വ്യാപിച്ചു കിടക്കുന്നു.
സര്പമാണമിവാകാശേ വനം ബഹുലപാദപമ് ।। 7 ।। ദദൃശേ പാര്ഥിവോ രേണുര്ജനിതസ്തേന സര്പതാ
ആ സൈന്യം, കാട്ടിൽ വലിയ മരങ്ങൾ നിറഞ്ഞതുപോലെ, ആകാശത്ത് പാമ്പുപോലെ കറങ്ങി കിടക്കുന്നതുപോലെ തോന്നി; അവരുടെ സഞ്ചാരത്തിൽ ഉയർന്ന പൊടി പാമ്പുപോലെ കാണപ്പെട്ടു.
ദൃഷ്ടിപ്രണാശോ ഭൂതാനാം ദിവസ്പൃക്കുരുസത്തമ ।। 8 ।। തദനീകമഥോ വീക്ഷ്യ ഗജാശ്വരഥസംകുലമ്
ആ പൊടി എല്ലായിടത്തുമുള്ള ജീവികൾക്ക് കാഴ്ച നഷ്ടമാക്കി, കുരുക്കളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ; ആനകളും കുതിരകളും രഥങ്ങളും നിറഞ്ഞ ആ സൈന്യത്തെ അവർ കണ്ടു.
കര്ണദുര്യോധനകൃപൈര്ഗുപ്തം ശാന്തനവേന ച । ദ്രോണേന സഹ പുത്രേണ മഹേഷ്വാസേന ധീമതാ ।। 9
അത് കര്ണ്ണനും ദുര്യോധനനും കൃപനും ശാന്തനുവിന്റെ മകനും, കൂടെ ദ്രോണനും അവന്റെ മഹാബലശാലിയായ പുത്രനും കാവലിരുന്നതായിരുന്നു.
ഹൃഷ്ടരോമാ ഭയോദ്വിഗ്നോ നിമീല്യ സ്വദൃശൌ തദാ। കമ്പമാനശരീരശ്ച പാര്ഥം വൈരാടിരബ്രവീത് ।। 10
വിരാടന് ഭയത്താൽ ശരീരത്തിൽ രോമങ്ങൾ നിൽക്കുമ്പോൾ കണ്ണ് അടച്ച് വിറയച്ച് പാർത്ഥനോട് പറഞ്ഞു.
നോത്സഹേ കുരുഭിര്യോദ്ധും രോമഹര്ഷം ഹി പശ്യ മേ। ബഹുപ്രവീരമത്യുഗ്രം ദേവൈരപി ദുരാസദമ്। പ്രതിയോദ്ധും ന ശക്നോമി കുരുസൈന്യം ഭയാനകമ് ।। 11
'എനിക്ക് കുരുക്കളുമായി യുദ്ധം ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല; എന്റെ ശരീരത്തിൽ രോമങ്ങൾ നിൽക്കുന്നത് നോക്കൂ. അവരുടെ സൈന്യത്തിൽ അനേകം വീരന്മാരുണ്ട്, അത്രയും ഭയങ്കരവും ദേവന്മാർക്കുപോലും സമീപിക്കാനാവാത്തതുമാണ്. ഈ ഭയാനകമായ കുരുസൈന്യത്തെ നേരിടാൻ എനിക്ക് കഴിയില്ല.'
നാശംസേ ഭാരതീം സേനാം പ്രവേഷ്ടും ഭീമകാര്മുകാമ്। ദേവൈരപി സഹേന്ദ്രേണ ന ശക്യം കിംപുനര്നരൈഃ ।। 12
'ഭീമന്റെ വില്ല് പിടിച്ചിരിക്കുന്ന ഭാരതസൈന്യത്തിലേക്ക് കടക്കാൻ ഞാൻ ആശയില്ല; ദേവന്മാരും ഇന്ദ്രനും ചേർന്നാലും അതിന് കഴിയില്ല, മനുഷ്യർക്കോ എങ്ങനെ കഴിയുമെന്നോ?'
രഥനാഗാശ്വകലിലം പത്തിധ്വജസമാകുലമ് । ദൃഷ്ട്വൈവ ഹി പരാനീകം മനഃ പ്രവ്യഥതീവ മേ ।। 13
'രഥങ്ങളും ആനകളും കുതിരകളും pěടാളികളും പതാകകളും നിറഞ്ഞ ശത്രുസൈന്യത്തെ കണ്ടപ്പോൾ എന്റെ മനസ്സ് വളരെ ഭ്രമിച്ചു.'
യത്ര ദ്രോണശ്ച ഭീഷ്മശ്ച കൃപഃ കര്ണോ വിവിംശതിഃ । അശ്വത്ഥാമാ വികര്ണശ്ച സോമദത്തശ്ച ബാഹ്ലികഃ । ദുര്യോധനസ്തഥാ രാജാ വീരോ ദുര്മര്ഷണഃ പരഃ ।। 14
'അവിടെ ദ്രോണനും ഭീഷ്മനും കൃപനും കര്ണ്ണനും വിവിംശതിയും അശ്വത്താമാനും വികര്ണ്ണനും സോമദത്തനും ബാഹ്ലികനും, രാജാവ് ദുര്യോധനനും, വീരനായ ദുര്മര്ഷണനും ഉണ്ട്.'
നീതിമന്തോ മഹേഷ്വാസാഃ സര്വേ യുദ്ധവിശാരദാഃ । മത്താ ഇവ മഹാനാഗാ യുക്തധ്വജപതാകിനഃ ।। 15
'അവരൊക്കെയും ബുദ്ധിമാന്മാരും മഹാവീര്യശാലികളുമാണ്, യുദ്ധത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവർ, വലിയ മദമുള്ള ആനകളെപ്പോലെ, അവരുടെ രഥങ്ങളിൽ പതാകകളും കൊടികളും അണിയിച്ചിരിക്കുന്നു.'
നീതിമന്തോ മഹേഷ്വാസാഃ സര്വാര്ഥകൃതനിശ്ചയാഃ । താഞ്ജേതും സമരേ ശൂരാന്ദുര്ബുദ്ധിരഹമാഗതഃ ।। 16
'അവരൊക്കെയും ബുദ്ധിമാന്മാരും മഹാവീര്യശാലികളുമാണ്, എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലും ഉറച്ച മനസ്സുള്ളവർ. ഇങ്ങനെയുള്ള വീരന്മാരെ നേരിടാൻ ഞാൻ ഇവിടെ വന്നത് വളരെ അജ്ഞതയായിരുന്നു.'
ദൃഷ്ട്വൈവ ഹി കുരൂന്സര്വാന്വ്യൂഢാനീകാന്പ്രഹാരിണഃ । ഹൃഷിതാനി ച രോമാണി കശ്മലേനാഹതം മനഃ ।। 17
'യുദ്ധത്തിന് ഒരുങ്ങി നിരന്നിരിക്കുന്ന എല്ലാ കുരുക്കളെയും കണ്ടപ്പോൾ എന്റെ ശരീരത്തിൽ രോമങ്ങൾ നിൽക്കുന്നു, മനസ്സ് കുഴഞ്ഞുപോകുന്നു.'