മഹാജനസമക്ഷം തു സ്ത്രീണാം മധ്യേ വിശേഷതഃ । ഗവാധ്യക്ഷേണ സംപ്രോക്തോ വിരാടതനയസ്തദാ ।। 1
അന്നവിടെ മഹാസഭയുടെ സാന്നിധ്യത്തില്, പ്രത്യേകിച്ച് സ്ത്രീകളുടെ ഇടയില്, പശുക്കളുടെ പ്രധാനിയും വിരാടിന്റെ മകനുമായവന് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
സ്ത്രീമധ്യ ഉക്തസ്തേനാസൌ വാക്യം തേജഃപ്രവര്ധനമ്। അന്തഃപുരേ ശ്ലാഘമാന ഇദം വചനമബ്രവീത് ।। 2
സ്ത്രീകളുടെ നടുവില് നിന്നു, തന്റെ മഹത്വം ഉയര്ത്തിപ്പറഞ്ഞ്, അകത്തുള്ള മുറിയില് അവന് ഈ വാക്കുകള് പറഞ്ഞു.
അദ്യാഹമനുഗച്ഛേയം ദൃഢധന്വാ ഗവാം പദമ്। യദി മേ സാരഥിഃ കശ്ചിദ്ഭവേദശ്വേഷു കോവിദഃ ।। 3
ഇന്ന് ഞാന് ശക്തമായ വില്ലുമായി പശുക്കളുടെ ഇടയിലേക്ക് പോകുമായിരുന്നു, എങ്കില് എനിക്ക് കുതിരകളെ നന്നായി അറിയുന്ന ഒരു സാരഥി ഉണ്ടായിരുന്നെങ്കില്.
തമേവ നാധിഗച്ഛാമി യോ മേ യന്താ സമോ ഭവേത് । പശ്യധ്വം സാരഥിം ശീഘ്രം മമ യുക്തം പ്രയാസ്യതഃ ।। 4
എനിക്ക് തുല്യനായ ഒരു സാരഥിയെ എനിക്ക് കണ്ടെത്താനാവുന്നില്ല; നിങ്ങള് എങ്കില് എനിക്ക് അനുയോജ്യനായ ഒരു സാരഥിയെ വേഗം കണ്ടെത്താമോ എന്ന് നോക്കൂ.
അഷ്ടാവിംശതിരാത്രം വാ മാസം വാ നൂനമന്തതഃ । യത്തദാസീന്മഹായുദ്ധം തത്ര മേ സാരഥിര്ഹതഃ ।। 5
ഇരുപത്തിയെട്ട് രാത്രികളോ, അല്ലെങ്കില് ഒരു മാസമോ, ആ മഹായുദ്ധത്തില് എന്റെ സാരഥി കൊല്ലപ്പെട്ടു.
യദ്യഹം ത്വധിഗച്ഛേയം യോ മേ യന്താ ഭവേദ്യുധി । ത്വരാവാനദ്യ യാസ്യാമി സമുച്ഛ്രിതമഹാധ്വജഃ ।। 6
പോരില് എനിക്ക് സാരഥിയായിരിക്കാന് ആരെങ്കിലുമുണ്ടായിരുന്നെങ്കില്, ഇന്ന് തന്നെ വലിയ പതാക ഉയര്ത്തി ഞാന് വേഗത്തില് പുറപ്പെടുമായിരുന്നു.
വിഗാഹ്യ തത്പരാനീകം ഗജവാജിരഥാകുലമ് । ശസ്ത്രപ്രതാപാന്നിര്വീര്യാന്കുരൂഞ്ജിത്വാഽഽനയേ പശൂന് ।। 7
ആ ശത്രുസൈന്യത്തില് കയറി, ആനകളും കുതിരകളും രഥങ്ങളും നിറഞ്ഞതില്, എന്റെ ആയുധശക്തിയില് ക്ഷീണിച്ച കുരുക്കളെ ജയിച്ച് പശുക്കളെ തിരികെ കൊണ്ടുവരും.
ദുര്യോധനം വികര്ണം ച കര്ണം വൈകര്തനം കൃപമ്। ദ്രോണം ച സഹ പുത്രേണ മഹേഷ്വാസാന്സമാഗതാന് ।। 8
ദുര്യോധനനും വികര്ണനും വികര്ത്തനപുത്രനായ കര്ണനും കൃപനും ദ്രോണനും അവന്റെ മകനുമൊക്കെ, ആ മഹാവില്ലാളികള് അവിടെ ഒന്നിച്ചു.
വിദ്രാവയിത്വാ സംഗ്രാമേ ദാനവാന്മഘവാനിവ । അനേനൈവ മുഹൂര്തേന പുനഃ പ്രത്യാനയേ പശൂന് ।। 9
മഘവാന് ദാനവരെ തോല്പ്പിച്ചതുപോലെ, ഞാന് അവരെ യുദ്ധത്തില് പിരിച്ചോടിച്ച്, ഈ സമയത്തുതന്നെ പശുക്കളെ വീണ്ടും തിരികെ കൊണ്ടുവരും.
ശൂന്യമാജ്ഞായ കുരവഃ പ്രയാന്ത്യാദായ ഗോധനമ് । കിം ന ശക്യം ച തൈഃ കര്തും യദഹം തത്ര നാഭവമ് ।। 10
കുരുക്കള് സ്ഥലം ശൂന്യമാണെന്ന് കണ്ടു പശുക്കളെ കൊണ്ടുപോയി; അവിടെ ഞാന് ഇല്ലാതിരുന്നപ്പോള് അവര്ക്ക് എന്ത് ചെയ്യാനാവില്ലായിരുന്നു?
പശ്യയുരദ്യ മേ വീര്യം കുരവസ്തേ സമാഗതാഃ । കിംനു പാര്ഥോഽര്ജുനഃ സാക്ഷാദിതി മംസ്യന്തി മാം പരേ ।। 11
ഇന്ന് അവിടെ കൂടിയിരിക്കുന്ന കുരുക്കള് എന്റെ വീര്യം കാണും; 'ഇവന് പാര്ഥന് അര്ജുനനല്ലേ?' എന്ന് അവര് ആശ്ചര്യപ്പെടും.
തസ്യ തദ്വചനം ശ്രുത്വാ സ്ത്രീഷു ചാത്മപ്രശംസനമ് । നാമര്ഷയത പാഞ്ചാലീ ബീഭത്സോഃ പരികീര്തനമ് ।। 12
സ്ത്രീകളുടെ ഇടയില് അവന്റെ സ്വയം പ്രശംസ കേട്ടപ്പോള്, ഭീഭത്സുവിന്റെ പേര് പറയുന്നത് ദ്രൗപദിക്ക് സഹിക്കാനായില്ല.
ശ്രുത്വാ തദര്ജുനോ വാക്യമുത്തരേണ പ്രഭാഷിതമ്। അതീതസമയേ കാലേ പ്രിയാം ഭാര്യാമഭാഷത ।। 13
ഉത്തരന് പറഞ്ഞ ആ വാക്കുകള് കേട്ട അര്ജുനന് അന്നത്തെ കാലം ഓര്മ്മിച്ച്, അനുയോജ്യമായ സമയത്ത് തന്റെ പ്രിയഭാര്യയോട് പറഞ്ഞു.
ദ്രുപദസ്യ സുതാം രാജ്ഞഃ പാഞ്ചാലീം രൂപസംമതാമ് । സത്യാര്ജവഗുണോപേതാം ഭര്തുഃ പ്രിയഹിതൈഷിണീമ് । ഉവാച രഹസി പ്രീതഃ കൃഷ്ണാം സര്വാര്ഥകോവിദഃ ।। 14
എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലും പരിചയമുള്ള അര്ജുനന് സന്തോഷത്തോടെ, രാജാവ് ദ്രുപദന്റെ മകളായ, സൗന്ദര്യത്തില് പ്രശസ്തയുമായ, സത്യവും നേരവും നിറഞ്ഞ, ഭര്ത്താവിന്റെ ക്ഷേമം ആഗ്രഹിക്കുന്ന കൃഷ്ണയെ രഹസ്യമായി വിളിച്ചു പറഞ്ഞു.
ഉത്തരാം ബ്രൂഹി പാഞ്ചാലി ഗത്വാ ക്ഷിപ്രം ശുചിസ്മിതേ ।। 15
ശുദ്ധമായ പുഞ്ചിരിയുള്ള പാഞ്ചാലി, നീ വേഗം പോയി ഉത്തരയോട് സംസാരിക്കൂ.
ഇയം കില പുരാ യുദ്ധേ ഖാണ്ഡവേ സവ്യസാചിനഃ । സാരഥിഃ പാണ്ഡുപുത്രസ്യ പാര്ഥസ്യ തു ബൃഹന്നലാ। മഹാഞ്ജയോ ഭവേദ്യുദ്ധേ സാ ചേദ്യന്താ ബൃഹന്നലാ ।। 16
പണ്ടൊരു കാലത്ത് ഖാണ്ഡവ യുദ്ധത്തില് പാണ്ഡുവിന്റെ മകനായ പാര്ഥന് സവ്യാസാചിയുടെ സാരഥി ബൃഹന്നള ആയിരുന്നു എന്നു പറയുന്നു; ബൃഹന്നള സാരഥിയായാല് യുദ്ധത്തില് വിജയം ഉറപ്പാണ്.
സാ ചോദിതാ തദാ ഹ്യേന ഹ്യര്ജുനേന ശുചിസ്മിതാ। പാഞ്ചാലീ ച തദാഽഽഗമ്യ ഉത്തരായാ നിവേശനമ് ।। 17
അങ്ങനെ അര്ജുനന് പറഞ്ഞതനുസരിച്ച്, ശുദ്ധമായ പുഞ്ചിരിയുള്ള പാഞ്ചാലി ഉത്തരയുടെ മുറിയിലേക്ക് പോയി.
ജ്ഞാത്വാ തു സമയാന്മുക്തം ചന്ദ്രം രാഹുമുഖാദിവ । യുധിഷ്ഠിരം ധര്മപരം സത്യാര്ജവപഥേ സ്ഥിതമ് ।। 18
സമയവ്രതം കഴിഞ്ഞു രാഹുവിന്റെ വായില് നിന്ന് ചന്ദ്രന് പുറത്തുവരുന്നതുപോലെ, ധര്മത്തില് നിലകൊള്ളുന്ന, സത്യവും നേരവും പാലിക്കുന്ന യുദ്ധിഷ്ഠിരനെ തിരിച്ചറിഞ്ഞു.
അമര്ഷയന്തീ തദ്ദുഃഖം കൃഷ്ണാ കമലലോചനാ। ഉത്തരാമാഹ വചനം സഖീമധ്യേ വിലാസിനീമ് ।। 19
കമലനയനിയായ കൃഷ്ണാ ആ ദു:ഖത്തിൽ വേദനിച്ചു, സഖിമാരുടെ മദ്ധ്യത്തിൽ ഉത്തരയോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
യോഽയം യുവാ വാരണയൂഥപോപമോ ബൃഹന്നലാഽസ്മീതി ജനോഽഭ്യഭാഷത। പുരാഽപി പാര്ഥസ്യ സ സാരഥിസ്തദാ ധനുര്ധരാണാം പ്രവരസ്യ മന്യേ ।। 20
ജനങ്ങൾ ബൃഹന്നല എന്ന് വിളിക്കുന്ന ആ യുവാവാണ്, ആനക്കൂട്ടത്തിലെ നായകനോട് സമാനൻ. ഒരിക്കൽ പാർത്ഥന്റെ രഥസാരഥിയായിരുന്നു അവൻ; വില്ലാളികളിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനിയാണെന്ന് ഞാൻ വിശ്വസിക്കുന്നു.
ഏതേന വാ സാരഥിനാ തദാഽര്ജുനഃ സദേവഗന്ധര്വമഹാസുരോരഗാന് । സര്വാണി ഭൂതാന്യജയസ്തസ വീര്യവാനതര്പയച്ചാപി ഹിരണ്യരേതസമ് ।। 21
അര്ജുനൻ അതേ രഥസാരഥിയോടൊപ്പം ദേവന്മാരെയും ഗന്ധർവന്മാരെയും മഹാസുരന്മാരെയും ഉരഗന്മാരെയും ജയിച്ചു, തന്റെ വീര്യത്തോടെ ഹിരണ്യരേതസ്സിനെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു.
യദസ്യ സംസ്ഥാമപി തസ്യ സംയുഗേ ജാനാമി വീര്യം പരവീരമധ്യഗമ് । സംഗൃഹ്യ രശ്മീനപി ചാസ്യ വീര്യവാനാദായ ചാപം പ്രയയൌ രഥേ സ്ഥിതഃ ।। 22
യുദ്ധഭൂമിയില് വലിയ വീരന്മാരുടെ ഇടയില് അവന്റെ ശക്തി എനിക്ക് അറിയാം. അവന് കുതിരക്കൊണ്ടുകള് പിടിച്ചു, വില്ല് എടുത്ത് രഥത്തില് ഉറച്ചുനിന്നു.
ന സര്വഭൂതാനി ന ദേവദാനവാ ന ചാപി സര്വേ കുരവഃ സമാഗതാഃ। ധനം ഹരേയുസ്തവ ജാതു ധന്വിനോ ബൃഹന്നലാ തൂത്തരസാരഥിര്യദി ।। 23
ഉത്തരന്റെ രഥസാരഥിയായ ബൃഹന്നളന് കുതിരക്കൊണ്ടുകള് പിടിച്ചിരിക്കുമ്പോള്, ദേവന്മാരോ അസുരന്മാരോ, എല്ലായ്പ്പോഴും കൂടിയിരിക്കുന്ന കുരുക്കളോ, ആരും നിന്റെ ധനം എടുക്കാന് കഴിയില്ല.
ധനുഷ്യനവമശ്ചാസീത്തസ്യ ശിഷ്യോ മഹാത്മനഃ । സുദൃഷ്ടപൂര്വോ ഹി മയാ ചരന്ത്യാ പാണ്ഡവാലയേ ।। 24
വില്ല് കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നതില് അവന് ഒരിക്കലും പിന്നിലല്ല. ആ മഹാത്മാവിന്റെ ശിഷ്യനാണ് അവന്. പാണ്ഡവരുടെ വീട്ടില് സഞ്ചരിക്കുമ്പോള് ഞാന് അവനെ മുമ്പ് കണ്ടിട്ടുണ്ട്.
സ ചാനേന സഹായേന ഖാണ്ഡവം ചാദഹത്പുരാ । അര്ജുനസ്യ തദാഽനേന സംഗൃഹീതാ ഹയോത്തമാഃ ।। 25
ഇവന് കൂടെ നിന്നുകൊണ്ട് അര്ജുനന് മുമ്പ് ഖാണ്ഡവവനം കത്തിച്ചു. അപ്പോള് അര്ജുനന് വേണ്ടി ഈയാള് ഉത്തമമായ കുതിരകള് പിടിച്ചു നിര്ത്തിയിരുന്നു.
തേന സാരഥിനാ പാര്ഥഃ സര്വഭൂതാനി സര്വശഃ। അജയത്ഖാണ്ഡവപ്രസ്ഥേ ന ഹി യന്താഽസ്തി താദൃശഃ ।। 26
അത്തരം സാരഥിയോടൊപ്പം പാർത്ഥൻ ഖാണ്ഡവപ്രസ്ഥത്തിൽ എല്ലാ ജീവികളും പൂർണ്ണമായും ജയിച്ചു; അത്തരമൊരു സാരഥി മറ്റൊരുവൻ ഇല്ലെന്ന് സത്യമായാണ് പറയേണ്ടത്.
തതഃ സൈരന്ധ്രിസഹിതാ ഉത്തരാ ഭ്രാതുരബ്രവീത്। അഭ്യര്ഥയൈനാം സാരഥ്യേ വീര ശീഘ്രം ബൃഹന്നലാമ് ।। 27
അതിനുശേഷം സൈരന്ധ്രിയോടൊപ്പം ഉത്തരാ തന്റെ സഹോദരനോടു പറഞ്ഞു: 'വീരാ, നീ വേഗത്തിൽ ബൃഹന്നളയെ സാരഥിയായി ചോദിക്കൂ.'
ശിക്ഷിതൈഷാ ഹി സാരഥ്യേ നര്തനേ ഗീതവാദിതേ । സൈരന്ധ്യ്രാഹ മഹാപ്രാജ്ഞാ സ്തുവന്തീ വൈ ബൃഹന്നലാമ് ।। 28
സാരഥ്യത്തിൽ, നൃത്തത്തിൽ, പാട്ടിലും വാദ്യങ്ങളിലും ഇവൾ പ്രാവീണ്യമുള്ളവളാണ്; മഹാപണ്ഡിതയായ സൈരന്ധ്രി ബൃഹന്നളയെ പ്രശംസിച്ച് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
സൈരന്ധ്രി ജാനാസി മമ വ്രതം ഹി ക്ലീബേന പുംസാ ന ഹി സംവദാമ്യഹമ്। സോഹം ന ശക്ഷ്യാമി ബൃഹന്നലാം ശുഭേ വക്തും സ്വയം യച്ഛ ഹയാന്മമേതി ।। 29
സൈരന്ധ്രി, എന്റെ വ്രതം നീ അറിയുന്നില്ലേ: ഞാൻ ക്ളീബനായ പുരുഷനോടൊപ്പം സംസാരിക്കാറില്ല; അതുകൊണ്ട്, സുന്ദരിയേ, ഞാൻ ബൃഹന്നളയോട് നേരിട്ട് 'എന്റെ കുതിരകൾ പിടിക്കൂ' എന്ന് പറയാൻ കഴിയില്ല.
ഭയകാലേ തു സംപ്രാപ്തേ ന വ്രതം നാവ്രതം പുനഃ। യഥാ ദുഃഖം പ്രതരതി കര്തും യുക്തം ചരേദ്ബുധഃ । ഇതി ധര്മവിദഃ പ്രാഹുസ്തസ്മാദ്വാച്യാ ബൃഹന്നലാ ।। 30
ഭയം നിറഞ്ഞ സമയത്ത് വ്രതം പാലിച്ചാലോ, പാലിക്കാതിരിക്കുകയോ ചെയ്താലോ അതിന് പ്രാധാന്യമില്ല. കഷ്ടം അതിജയിക്കാൻ യോഗ്യമായത് ചെയ്യേണ്ടതാണെന്ന് ധർമ്മം അറിയുന്നവർ പറയുന്നു. അതുകൊണ്ടു ബ്രിഹന്നളയെ വിളിക്കണമെന്ന് പറയണം.