വിവിംശതിര്വികര്ണശ്ച ചിത്രസേനശ്ച വീര്യവാന് । ദുഃസഹോ ദുര്മുഖശ്ചൈവ ഏതേ ചാന്യേ മഹാരഥാഃ ।। 3
വിവിംശതി, വികർണ്ണൻ, വീരനായ ചിത്രസേനൻ, ദുഃസഹൻ, ദുര്മുഖൻ, മറ്റും മഹാരഥികളും,
സര്വേ മത്സ്യാനുപാഗമ്യ വിരാടസ്യ മഹീപതേഃ । ഗോപാന്വിദ്രാവ്യ തരസാ ഗോധനം ജഹ്രുരോജസാ ।। 4
അവർക്കെല്ലാവരും മത്സ്യരാജാവ് വിരാടന്റെ ദേശത്ത് എത്തി, കാവൽക്കാരെ ബലമായി ഓടിച്ചു, വലിയ ഉത്സാഹത്തോടെ പശുക്കളെ പിടിച്ചു.
ഗവാം ശതസഹസ്രാണി കുരവഃ കാലയന്തി ച । മഹതാ രഥവംശേന പരിഗൃഹ്യ സമന്തതഃ ।। 5
കുരുക്കൾ വലിയ രഥസേനയാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് ലക്ഷക്കണക്കിന് പശുക്കളെ അകറ്റിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
ഗോപാലാനാം തു ഘോഷേഷു ഹന്യതാം തൈര്മഹാരഥൈഃ । ആരാവഃ സുമഹാനാസീത്സംപ്രഹാരേ ഭയംകരേ ।। 6
പശുപാലരുടെ കുടീരങ്ങളിൽ ആ മഹാരഥന്മാർ കൊലപാതകം നടത്തുമ്പോൾ, അതി ഭയങ്കരമായ ഒരു ശബ്ദം അകത്തു മുഴങ്ങുകയായിരുന്നു.
ഗവാധ്യക്ഷസ്തു സംത്രസ്തോ രഥമാസ്ഥായ സത്വരഃ। ജഗാമ നഗരായൈവ പരിക്രോശംസ്തദാഽഽര്തവത് ।। 7
പശുക്കളുടെ മേൽനോട്ടക്കാരൻ ഭയപ്പെട്ട് ഉടൻ രഥത്തിൽ കയറി, വേദനയോടെ നിലവിളിച്ച് നഗരത്തിലേക്ക് ഓടിപ്പോയി.
സ പ്രവിശ്യ പുരം രാജ്ഞോ നൃപവേശ്മാഭ്യയാത്തതഃ। അവതീര്യ രഥാത്തൂര്ണമാഖ്യാതും പ്രവിവേശ ഹ ।। 8
അവൻ നഗരത്തിൽ കടന്ന് രാജാവിന്റെ കൊട്ടാരത്തിലേക്ക് ചെന്നു; രഥത്തിൽ നിന്ന് വേഗത്തിൽ ഇറങ്ങി സംഭവിച്ച കാര്യങ്ങൾ അറിയിക്കാൻ അകത്തു കയറി.
ദൃഷ്ട്വാ ഭൂമിംജയം നാമ പുത്രം മാത്സ്യസ്യ മാനിനമ് । തസ്മൈ ച സര്വമാചഷ്ട രാഷ്ട്രസ്യ പശുകര്ഷണമ് ।। 9
ഭൂമിഞ്ചയ എന്ന മത്സ്യരാജാവിന്റെ അഭിമാനിയായ പുത്രനെ കണ്ടപ്പോൾ, രാജ്യത്തിലെ പശുക്കൾ കവർച്ച ചെയ്യപ്പെട്ടതെല്ലാം അവനോട് പറഞ്ഞു.
ഗവാം ശതസഹസ്രാണി കുരബഃ കാലയന്തി തേ। പ്രതിജേതും സമുത്തിഷ്ഠ ഗോധനം രാഷ്ട്രവര്ധന ।। 10
കുരുക്കൾ ലക്ഷക്കണക്കിന് പശുക്കളെ അകറ്റിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു; രാജ്യം സമ്പന്നമാക്കുന്നവനേ, അവരെ നേരിടാൻ എഴുന്നേൽക്കൂ.
രാജപുത്ര ഹിതപ്രേപ്സുഃ ക്ഷിപ്രം നിര്യാഹി വൈ സ്വയമ് । ത്വാം ഹി മത്സ്യോ മഹീപാലഃ ശൂന്യപാലമിഹാകരോത് ।। 11
രാജകുമാരാ, നിന്റെ ഭാവി കാത്തു നോക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച് നീ തന്നെ ഉടൻ പുറപ്പെടണം; മത്സ്യരാജാവായ ഭൂപതി നിന്നെ മാത്രം ഇവിടെ രക്ഷാധികാരിയായി വിട്ടിരിക്കുന്നു.
ത്വാം വൈ പരിഷദോ മധ്യേ ശ്ലാഘതേ സ നരാധിപഃ । പുത്രോ മമാനുരൂപശ്ച ശൂരശ്ചേതി കുലോദ്വഹഃ ।। 12
സഭയിൽ എല്ലാവർക്കുമിടയിൽ ആ രാജാവു നിന്നെ പ്രശംസിച്ച് പറയുന്നു: 'ഇവൻ എന്റെ യോഗ്യനായ പുത്രനും വീരനും കുടുംബത്തെ ഉയർത്തുന്നവനുമാണ്.'
ഇഷ്വസ്ത്രനിപുണോ യോധഃ സദാ വീരശ്ച മേ സുതഃ। സമര്ഥഃ സമരേ യോദ്ധും കൌരവൈഃ സഹ താദൃശൈ ।। 13
എന്റെ പുത്രൻ എപ്പോഴും അമ്പെയ്ത്തിലും യുദ്ധത്തിലും പ്രാവീണ്യമുള്ള വീരനാണ്; കുരുക്കളെപ്പോലുള്ളവരുമായി യുദ്ധം ചെയ്യാൻ അവൻ പൂർണ്ണമായും കഴിവുള്ളവനാണ്.
തസ്യ തത്സത്യമേവാസ്തു മനുഷ്യേന്ദ്രസ്യ ഭാഷിതമ് । ജയശ്ച നിയതോ യുദ്ധേ കൌരവാശ്ച ധ്രുവം ഹതാഃ ।। 14
ആ മഹാപുരുഷന്റെ വാക്കുകൾ സത്യമായിത്തീരട്ടെ; യുദ്ധത്തിൽ വിജയം ഉറപ്പാണ്, കുരുക്കൾ നിർബന്ധമായി നശിക്കുമെന്നതും സത്യമാകട്ടെ.
ആവര്തയ കുരൂഞ്ജിത്വാ പശൂന്പശുപതിര്യഥാ। നിര്ദര്ഹഷാമനീകാനി ഭീമേന ശരതേജസാ ।। 15
കുരുക്കളെ തോൽപ്പിച്ച് പശുക്കളെ തിരികെ കൊണ്ടുവരിക; ഭീമന്റെ അമ്പുകളുടെ തീപോലുള്ള ശക്തിയാൽ അവരുടെ സൈന്യങ്ങൾ തകർക്കുക, പശുപതിപോലെ.
ധനുശ്ച്യുതൈ രുക്മപുങ്ഖൈശ്ചിത്രൈഃ സംനതപര്വഭിഃ । ദ്വിഷതാം ഭിന്ധ്യനീകാനി ഗജാനാമിവ യൂഥപഃ ।। 16
നിന്റെ വില്ലിൽ നിന്ന് പുറപ്പെടുന്ന പൊന്നുപെരുക്കുള്ള, വളഞ്ഞ അമ്പുകൾ ശത്രുക്കളുടെ നിരകൾ തകർക്കട്ടെ, ആനകളുടെ കൂട്ടം ചിതറിക്കുന്ന നായകനുപോലെ.
പാശോപധാനാം ജ്യാതന്ത്രീം ചാപദണ്ഡാം മഹാസ്വനാമ് । ശരവര്ണാം ധനുര്വീണാം ശത്രുമധ്യേ പ്രവാദയ ।। 17
പാശം കെട്ടിയ വില്ലും, ഉറച്ച വില്ല് നൂലും, വലിയ ശബ്ദമുള്ള അമ്പുകളും കൊണ്ട്, ശത്രുമദ്ധ്യത്തിൽ നിന്റെ വില്ല് സംഗീതം പോലെ മുഴങ്ങട്ടെ, അമ്പുകൾ മഴപെയ്യുന്ന പോലെ.
നിര്യാഹി നഗരാച്ഛീഘ്രം രാജപുത്ര കിമാസ്യതേ । ശ്വേതാഃ കാഞ്ചനസംനാഹാ രഥേ യുജ്യന്തു തേ ഹയാഃ । ധ്വജം ച സിഹം സൌവര്ണമുച്ഛ്രയസ്വ തഥാ വിഭോ ।। 18
രാജകുമാരാ, നഗരത്തിൽ നിന്ന് ഉടൻ പുറപ്പെടൂ, എന്തിന് വൈകുന്നു? പൊന്നാൽ അലങ്കരിച്ച വെള്ള കുതിരകൾ നിന്റെ രഥത്തിൽ കൂട്ടി, പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള സിംഹധ്വജം ഉയർത്തൂ.
രുക്മപുങ്ഖാഃ പ്രസന്നാഗ്രാ മുക്താ ഹസ്തവതാ ത്വയാ। ഛാദയന്തു ശരാഃ സൂര്യം രാജ്ഞമായുര്നിരോധകാഃ ।। 19
നിന്റെ ശക്തമായ കൈയിൽ നിന്നിറങ്ങുന്ന പൊന്നുപെരുക്കുള്ള, പ്രകാശമുള്ള അമ്പുകൾ സൂര്യനെ മറയ്ക്കുകയും രാജാക്കന്മാരുടെ ആയുസ്സ് കുറയ്ക്കുകയും ചെയ്യട്ടെ.
രണേ ജിത്വാ കുരൂന്സര്വാന്വജ്രപാണിരിവാസുരാന് । യശോ മഹദവാപ്യ ത്വം പ്രവിരോദം പുരം പുനഃ ।। 20
യുദ്ധത്തിൽ കുരുക്കളെ എല്ലാം ജയിച്ച്, വജ്രംകൊണ്ട് ഇന്ദ്രൻ അസുരന്മാരെ തോൽപ്പിച്ചതുപോലെ, വലിയ പ്രശസ്തി നേടുകയും വീണ്ടും നഗരത്തിലേക്ക് മടങ്ങിയെത്തുകയും ചെയ്യൂ.
ത്വം ഹി രാഷ്ട്രസ്യ പരമാ ഗതിര്മാത്സ്യപതേഃ സുതഃ। ഗതിമന്തോ ഭവന്ത്വദ്യ സര്വേ വിഷയവാസിനഃ ।। 21
മത്സ്യരാജാവിന്റെ പുത്രനായ നീയാണ് രാജ്യത്തിന്റെ പ്രധാന ആശ്രയം; ഇന്ന് ഈ ദേശത്തിലെ എല്ലാവരും നിന്റെ രക്ഷയിലാണ് ആശ്രയിക്കുന്നത്.
യഥാ ഹി പാണ്ഡുപുത്രാണാമര്ജുനോ ജയതാംവരഃ । ഏവമേവ ഗതിര്നൂനം ഭവാന്വിപയവാസിനാമ് ।। 22
പാണ്ഡുപുത്രന്മാരിൽ വിജയികളിൽ മുൻപന്തിയിലുള്ളവൻ അർജുനനാണ് അവരുടെ ആശ്രയം; അതുപോലെ ഈ ദേശവാസികൾക്ക് നീ തന്നെയാണ് ഉറപ്പായ ആശ്രയം.
മഹാജനസമക്ഷം തു സ്ത്രീണാം മധ്യേ വിശേഷതഃ । ഗവാധ്യക്ഷേണ സംപ്രോക്തോ വിരാടതനയസ്തദാ ।। 1
അന്നവിടെ മഹാസഭയുടെ സാന്നിധ്യത്തില്, പ്രത്യേകിച്ച് സ്ത്രീകളുടെ ഇടയില്, പശുക്കളുടെ പ്രധാനിയും വിരാടിന്റെ മകനുമായവന് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
സ്ത്രീമധ്യ ഉക്തസ്തേനാസൌ വാക്യം തേജഃപ്രവര്ധനമ്। അന്തഃപുരേ ശ്ലാഘമാന ഇദം വചനമബ്രവീത് ।। 2
സ്ത്രീകളുടെ നടുവില് നിന്നു, തന്റെ മഹത്വം ഉയര്ത്തിപ്പറഞ്ഞ്, അകത്തുള്ള മുറിയില് അവന് ഈ വാക്കുകള് പറഞ്ഞു.
അദ്യാഹമനുഗച്ഛേയം ദൃഢധന്വാ ഗവാം പദമ്। യദി മേ സാരഥിഃ കശ്ചിദ്ഭവേദശ്വേഷു കോവിദഃ ।। 3
ഇന്ന് ഞാന് ശക്തമായ വില്ലുമായി പശുക്കളുടെ ഇടയിലേക്ക് പോകുമായിരുന്നു, എങ്കില് എനിക്ക് കുതിരകളെ നന്നായി അറിയുന്ന ഒരു സാരഥി ഉണ്ടായിരുന്നെങ്കില്.
തമേവ നാധിഗച്ഛാമി യോ മേ യന്താ സമോ ഭവേത് । പശ്യധ്വം സാരഥിം ശീഘ്രം മമ യുക്തം പ്രയാസ്യതഃ ।। 4
എനിക്ക് തുല്യനായ ഒരു സാരഥിയെ എനിക്ക് കണ്ടെത്താനാവുന്നില്ല; നിങ്ങള് എങ്കില് എനിക്ക് അനുയോജ്യനായ ഒരു സാരഥിയെ വേഗം കണ്ടെത്താമോ എന്ന് നോക്കൂ.
അഷ്ടാവിംശതിരാത്രം വാ മാസം വാ നൂനമന്തതഃ । യത്തദാസീന്മഹായുദ്ധം തത്ര മേ സാരഥിര്ഹതഃ ।। 5
ഇരുപത്തിയെട്ട് രാത്രികളോ, അല്ലെങ്കില് ഒരു മാസമോ, ആ മഹായുദ്ധത്തില് എന്റെ സാരഥി കൊല്ലപ്പെട്ടു.
യദ്യഹം ത്വധിഗച്ഛേയം യോ മേ യന്താ ഭവേദ്യുധി । ത്വരാവാനദ്യ യാസ്യാമി സമുച്ഛ്രിതമഹാധ്വജഃ ।। 6
പോരില് എനിക്ക് സാരഥിയായിരിക്കാന് ആരെങ്കിലുമുണ്ടായിരുന്നെങ്കില്, ഇന്ന് തന്നെ വലിയ പതാക ഉയര്ത്തി ഞാന് വേഗത്തില് പുറപ്പെടുമായിരുന്നു.
വിഗാഹ്യ തത്പരാനീകം ഗജവാജിരഥാകുലമ് । ശസ്ത്രപ്രതാപാന്നിര്വീര്യാന്കുരൂഞ്ജിത്വാഽഽനയേ പശൂന് ।। 7
ആ ശത്രുസൈന്യത്തില് കയറി, ആനകളും കുതിരകളും രഥങ്ങളും നിറഞ്ഞതില്, എന്റെ ആയുധശക്തിയില് ക്ഷീണിച്ച കുരുക്കളെ ജയിച്ച് പശുക്കളെ തിരികെ കൊണ്ടുവരും.
ദുര്യോധനം വികര്ണം ച കര്ണം വൈകര്തനം കൃപമ്। ദ്രോണം ച സഹ പുത്രേണ മഹേഷ്വാസാന്സമാഗതാന് ।। 8
ദുര്യോധനനും വികര്ണനും വികര്ത്തനപുത്രനായ കര്ണനും കൃപനും ദ്രോണനും അവന്റെ മകനുമൊക്കെ, ആ മഹാവില്ലാളികള് അവിടെ ഒന്നിച്ചു.
വിദ്രാവയിത്വാ സംഗ്രാമേ ദാനവാന്മഘവാനിവ । അനേനൈവ മുഹൂര്തേന പുനഃ പ്രത്യാനയേ പശൂന് ।। 9
മഘവാന് ദാനവരെ തോല്പ്പിച്ചതുപോലെ, ഞാന് അവരെ യുദ്ധത്തില് പിരിച്ചോടിച്ച്, ഈ സമയത്തുതന്നെ പശുക്കളെ വീണ്ടും തിരികെ കൊണ്ടുവരും.
ശൂന്യമാജ്ഞായ കുരവഃ പ്രയാന്ത്യാദായ ഗോധനമ് । കിം ന ശക്യം ച തൈഃ കര്തും യദഹം തത്ര നാഭവമ് ।। 10
കുരുക്കള് സ്ഥലം ശൂന്യമാണെന്ന് കണ്ടു പശുക്കളെ കൊണ്ടുപോയി; അവിടെ ഞാന് ഇല്ലാതിരുന്നപ്പോള് അവര്ക്ക് എന്ത് ചെയ്യാനാവില്ലായിരുന്നു?