പ്രതീതശ്ചേത്പുരം തുഷ്ടഃ പ്രവിശാദ്യ പരംതപ। ദാരൈഃ പുത്രൈശ്ച സംശ്ലിഷ്യ സാ ഹി പ്രീതിര്മമാതുലാ ।। 20
ശത്രുക്കളെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നവനേ, നീ സന്തോഷത്തോടെയും തൃപ്തിയോടെയും ആണെങ്കിൽ, ഭാര്യകളെയും മക്കളെയും ചേർത്ത് പിടിച്ച് നഗരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കൂ. അതാണ് എനിക്ക് ഏറ്റവും വലിയ സന്തോഷം.
സുശര്മാണം തു രാജേന്ദ്ര സഭൃത്യബലവാഹനമ് । വിസര്ജയ നരശ്രേഷ്ഠം വരമേതദഹം വൃണേ ।। 21
രാജാവേ, സുശർമയും അവന്റെ ഭൃത്യരും സൈന്യവും വാഹനങ്ങളും വിട്ടയക്കൂ. ഇതാണ് ഞാൻ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്ന വരം, മനുഷ്യശ്രേഷ്ഠാ.
ഏവമുക്തേ തു കങ്കേന വിരാടോ രാജസത്തമഃ । പ്രത്യുവാച തതഃ കങ്കം സുശര്മാ യാതു ചേഷ്ടതഃ ।। 22
കങ്കൻ അങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, മഹാരാജാവ് വിരാടൻ കങ്കനോട് പറഞ്ഞു: 'സുശർമ ഇഷ്ടംപോലെ പോകട്ടെ.'
ഗച്ഛന്തു ദൂതാസ്ത്വരിതാ നഗരം തവ പാര്ഥിവ। സുഹൃദാം പ്രിയമാഖ്യാതും ഘോഷയന്തു ച തേ ജയമ് ।। 23
രാജാവേ, വേഗത്തിലുള്ള ദൂതന്മാർ നിന്റെ നഗരത്തിലേക്ക് പോയി സുഹൃത്തുക്കൾക്ക് സന്തോഷവാർത്ത അറിയിക്കുകയും, നിന്റെ വിജയത്തെ പ്രഖ്യാപിക്കുകയും ചെയ്യട്ടെ.
തതസ്തദ്വചനാന്മാത്സ്യോ ദൂതാന്രാജാ സമാദിശത്। ആചക്ഷധ്വം പുരം സത്വാ സംഗ്രാമേ വിജയം മമ ।। 24
അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട ശേഷം, മത്സ്യരാജാവ് തന്റെ ദൂതന്മാരോട് കല്പിച്ചു: 'നഗരത്തിലേക്ക് പോയി യുദ്ധവിജയം എല്ലാവർക്കും അറിയിക്കൂ.'
കുമാര്യഃ സമലംകൃത്യ പ്രയാഗച്ഛന്തു മേ പുരാത് । വാദിത്രാണി ച സര്വാണി ഗണികാശ്ച സ്വലംകൃതാഃ । പ്രത്യായാന്തു ച മേ ശീഘ്രം നാഗരാഃ സര്വ ഏവ തേ ।। 25
അലങ്കാരങ്ങളണിഞ്ഞ കന്യാകൾ എന്റെ നഗരത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെടട്ടെ; എല്ലാ വാദ്യോപകരണങ്ങളും അലങ്കാരങ്ങളണിഞ്ഞ ഗണികകളും പുറപ്പെടട്ടെ; എന്റെ എല്ലാ നഗരവാസികളും വേഗത്തിൽ തിരികെ വരട്ടെ.
ഏവമുക്താസ്തഥാ ദൂതാ രാത്രൌ യാത്വാ തു കേവലമ് । തതോഽന്തരേ ചാനുഷിതാ ദൂതാഃ ശീഘ്രാനുയായിനഃ ।। 26
അങ്ങനെ കല്പന ലഭിച്ച ദൂതന്മാർ രാത്രിയിൽ യാത്ര തിരിച്ചു; അതിനിടയിൽ മറ്റുവേഗത്തിലുള്ള ദൂതന്മാരും അവരെ പിന്തുടർന്നു.
നഗരം പ്രാവിശംസ്തേ വൈ സൂര്യേ സമ്യഗഥോദിതേ। വിരാടനഗരം പ്രാപ്യ ശീഘ്രം നാന്ദീമഘോഷയന് । പതാകോച്ഛ്രയമാല്യാഢ്യം പുരമപ്രതിമം യഥാ ।। 27
സൂര്യൻ മുഴുവൻ ഉദിച്ചപ്പോൾ അവർ നഗരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു. വിരാടന്റെ നഗരത്തിലെത്തിയതോടെ അവർ വേഗത്തിൽ വിജയോത്സവം പ്രഖ്യാപിച്ചു. പതാകകളും പുഷ്പമാലകളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച ആ നഗരം അപരിമിതമായ സൗന്ദര്യത്തോടെയായിരുന്നു.
യാതേ ത്രിഗര്താന്മാത്സ്യേ തു പശൂംസ്താന്വൈ പരീപ്സതി। ദുര്യോധനഃ സഹാമാത്യൈര്വിരാട പുരമഭ്യഗാത് ।। 1
ത്രിഗർതന്മാർ മത്സ്യദേശത്ത് നിന്ന് പുറപ്പെട്ടപ്പോൾ, ആ പശുക്കളെ ആഗ്രഹിച്ച് ദുര്യോധനൻ മന്ത്രിമാരോടൊപ്പം വിരാടന്റെ നഗരത്തിലേക്ക് എത്തി.
ഭീഷ്മദ്രോണൌ ച കര്ണശ്ച കൃപശ്ച പരമാസ്ത്രവിത് । ദ്രൌണിശ്ച സൌബലശ്ചൈവ തഥാ ദുഃശാസനഃ ശലഃ ।। 2
ഭീഷ്മൻ, ദ്രോൺ, കർണ്ണൻ, ആയുധവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള കൃപാചാര്യൻ, ദ്രോൺപുത്രൻ, സൗബലൻ, ദുഃശാസനൻ, ശലൻ എന്നിവരും,
വിവിംശതിര്വികര്ണശ്ച ചിത്രസേനശ്ച വീര്യവാന് । ദുഃസഹോ ദുര്മുഖശ്ചൈവ ഏതേ ചാന്യേ മഹാരഥാഃ ।। 3
വിവിംശതി, വികർണ്ണൻ, വീരനായ ചിത്രസേനൻ, ദുഃസഹൻ, ദുര്മുഖൻ, മറ്റും മഹാരഥികളും,
സര്വേ മത്സ്യാനുപാഗമ്യ വിരാടസ്യ മഹീപതേഃ । ഗോപാന്വിദ്രാവ്യ തരസാ ഗോധനം ജഹ്രുരോജസാ ।। 4
അവർക്കെല്ലാവരും മത്സ്യരാജാവ് വിരാടന്റെ ദേശത്ത് എത്തി, കാവൽക്കാരെ ബലമായി ഓടിച്ചു, വലിയ ഉത്സാഹത്തോടെ പശുക്കളെ പിടിച്ചു.
ഗവാം ശതസഹസ്രാണി കുരവഃ കാലയന്തി ച । മഹതാ രഥവംശേന പരിഗൃഹ്യ സമന്തതഃ ।। 5
കുരുക്കൾ വലിയ രഥസേനയാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് ലക്ഷക്കണക്കിന് പശുക്കളെ അകറ്റിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
ഗോപാലാനാം തു ഘോഷേഷു ഹന്യതാം തൈര്മഹാരഥൈഃ । ആരാവഃ സുമഹാനാസീത്സംപ്രഹാരേ ഭയംകരേ ।। 6
പശുപാലരുടെ കുടീരങ്ങളിൽ ആ മഹാരഥന്മാർ കൊലപാതകം നടത്തുമ്പോൾ, അതി ഭയങ്കരമായ ഒരു ശബ്ദം അകത്തു മുഴങ്ങുകയായിരുന്നു.
ഗവാധ്യക്ഷസ്തു സംത്രസ്തോ രഥമാസ്ഥായ സത്വരഃ। ജഗാമ നഗരായൈവ പരിക്രോശംസ്തദാഽഽര്തവത് ।। 7
പശുക്കളുടെ മേൽനോട്ടക്കാരൻ ഭയപ്പെട്ട് ഉടൻ രഥത്തിൽ കയറി, വേദനയോടെ നിലവിളിച്ച് നഗരത്തിലേക്ക് ഓടിപ്പോയി.
സ പ്രവിശ്യ പുരം രാജ്ഞോ നൃപവേശ്മാഭ്യയാത്തതഃ। അവതീര്യ രഥാത്തൂര്ണമാഖ്യാതും പ്രവിവേശ ഹ ।। 8
അവൻ നഗരത്തിൽ കടന്ന് രാജാവിന്റെ കൊട്ടാരത്തിലേക്ക് ചെന്നു; രഥത്തിൽ നിന്ന് വേഗത്തിൽ ഇറങ്ങി സംഭവിച്ച കാര്യങ്ങൾ അറിയിക്കാൻ അകത്തു കയറി.
ദൃഷ്ട്വാ ഭൂമിംജയം നാമ പുത്രം മാത്സ്യസ്യ മാനിനമ് । തസ്മൈ ച സര്വമാചഷ്ട രാഷ്ട്രസ്യ പശുകര്ഷണമ് ।। 9
ഭൂമിഞ്ചയ എന്ന മത്സ്യരാജാവിന്റെ അഭിമാനിയായ പുത്രനെ കണ്ടപ്പോൾ, രാജ്യത്തിലെ പശുക്കൾ കവർച്ച ചെയ്യപ്പെട്ടതെല്ലാം അവനോട് പറഞ്ഞു.
ഗവാം ശതസഹസ്രാണി കുരബഃ കാലയന്തി തേ। പ്രതിജേതും സമുത്തിഷ്ഠ ഗോധനം രാഷ്ട്രവര്ധന ।। 10
കുരുക്കൾ ലക്ഷക്കണക്കിന് പശുക്കളെ അകറ്റിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു; രാജ്യം സമ്പന്നമാക്കുന്നവനേ, അവരെ നേരിടാൻ എഴുന്നേൽക്കൂ.
രാജപുത്ര ഹിതപ്രേപ്സുഃ ക്ഷിപ്രം നിര്യാഹി വൈ സ്വയമ് । ത്വാം ഹി മത്സ്യോ മഹീപാലഃ ശൂന്യപാലമിഹാകരോത് ।। 11
രാജകുമാരാ, നിന്റെ ഭാവി കാത്തു നോക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച് നീ തന്നെ ഉടൻ പുറപ്പെടണം; മത്സ്യരാജാവായ ഭൂപതി നിന്നെ മാത്രം ഇവിടെ രക്ഷാധികാരിയായി വിട്ടിരിക്കുന്നു.
ത്വാം വൈ പരിഷദോ മധ്യേ ശ്ലാഘതേ സ നരാധിപഃ । പുത്രോ മമാനുരൂപശ്ച ശൂരശ്ചേതി കുലോദ്വഹഃ ।। 12
സഭയിൽ എല്ലാവർക്കുമിടയിൽ ആ രാജാവു നിന്നെ പ്രശംസിച്ച് പറയുന്നു: 'ഇവൻ എന്റെ യോഗ്യനായ പുത്രനും വീരനും കുടുംബത്തെ ഉയർത്തുന്നവനുമാണ്.'
ഇഷ്വസ്ത്രനിപുണോ യോധഃ സദാ വീരശ്ച മേ സുതഃ। സമര്ഥഃ സമരേ യോദ്ധും കൌരവൈഃ സഹ താദൃശൈ ।। 13
എന്റെ പുത്രൻ എപ്പോഴും അമ്പെയ്ത്തിലും യുദ്ധത്തിലും പ്രാവീണ്യമുള്ള വീരനാണ്; കുരുക്കളെപ്പോലുള്ളവരുമായി യുദ്ധം ചെയ്യാൻ അവൻ പൂർണ്ണമായും കഴിവുള്ളവനാണ്.
തസ്യ തത്സത്യമേവാസ്തു മനുഷ്യേന്ദ്രസ്യ ഭാഷിതമ് । ജയശ്ച നിയതോ യുദ്ധേ കൌരവാശ്ച ധ്രുവം ഹതാഃ ।। 14
ആ മഹാപുരുഷന്റെ വാക്കുകൾ സത്യമായിത്തീരട്ടെ; യുദ്ധത്തിൽ വിജയം ഉറപ്പാണ്, കുരുക്കൾ നിർബന്ധമായി നശിക്കുമെന്നതും സത്യമാകട്ടെ.
ആവര്തയ കുരൂഞ്ജിത്വാ പശൂന്പശുപതിര്യഥാ। നിര്ദര്ഹഷാമനീകാനി ഭീമേന ശരതേജസാ ।। 15
കുരുക്കളെ തോൽപ്പിച്ച് പശുക്കളെ തിരികെ കൊണ്ടുവരിക; ഭീമന്റെ അമ്പുകളുടെ തീപോലുള്ള ശക്തിയാൽ അവരുടെ സൈന്യങ്ങൾ തകർക്കുക, പശുപതിപോലെ.
ധനുശ്ച്യുതൈ രുക്മപുങ്ഖൈശ്ചിത്രൈഃ സംനതപര്വഭിഃ । ദ്വിഷതാം ഭിന്ധ്യനീകാനി ഗജാനാമിവ യൂഥപഃ ।। 16
നിന്റെ വില്ലിൽ നിന്ന് പുറപ്പെടുന്ന പൊന്നുപെരുക്കുള്ള, വളഞ്ഞ അമ്പുകൾ ശത്രുക്കളുടെ നിരകൾ തകർക്കട്ടെ, ആനകളുടെ കൂട്ടം ചിതറിക്കുന്ന നായകനുപോലെ.
പാശോപധാനാം ജ്യാതന്ത്രീം ചാപദണ്ഡാം മഹാസ്വനാമ് । ശരവര്ണാം ധനുര്വീണാം ശത്രുമധ്യേ പ്രവാദയ ।। 17
പാശം കെട്ടിയ വില്ലും, ഉറച്ച വില്ല് നൂലും, വലിയ ശബ്ദമുള്ള അമ്പുകളും കൊണ്ട്, ശത്രുമദ്ധ്യത്തിൽ നിന്റെ വില്ല് സംഗീതം പോലെ മുഴങ്ങട്ടെ, അമ്പുകൾ മഴപെയ്യുന്ന പോലെ.
നിര്യാഹി നഗരാച്ഛീഘ്രം രാജപുത്ര കിമാസ്യതേ । ശ്വേതാഃ കാഞ്ചനസംനാഹാ രഥേ യുജ്യന്തു തേ ഹയാഃ । ധ്വജം ച സിഹം സൌവര്ണമുച്ഛ്രയസ്വ തഥാ വിഭോ ।। 18
രാജകുമാരാ, നഗരത്തിൽ നിന്ന് ഉടൻ പുറപ്പെടൂ, എന്തിന് വൈകുന്നു? പൊന്നാൽ അലങ്കരിച്ച വെള്ള കുതിരകൾ നിന്റെ രഥത്തിൽ കൂട്ടി, പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള സിംഹധ്വജം ഉയർത്തൂ.
രുക്മപുങ്ഖാഃ പ്രസന്നാഗ്രാ മുക്താ ഹസ്തവതാ ത്വയാ। ഛാദയന്തു ശരാഃ സൂര്യം രാജ്ഞമായുര്നിരോധകാഃ ।। 19
നിന്റെ ശക്തമായ കൈയിൽ നിന്നിറങ്ങുന്ന പൊന്നുപെരുക്കുള്ള, പ്രകാശമുള്ള അമ്പുകൾ സൂര്യനെ മറയ്ക്കുകയും രാജാക്കന്മാരുടെ ആയുസ്സ് കുറയ്ക്കുകയും ചെയ്യട്ടെ.
രണേ ജിത്വാ കുരൂന്സര്വാന്വജ്രപാണിരിവാസുരാന് । യശോ മഹദവാപ്യ ത്വം പ്രവിരോദം പുരം പുനഃ ।। 20
യുദ്ധത്തിൽ കുരുക്കളെ എല്ലാം ജയിച്ച്, വജ്രംകൊണ്ട് ഇന്ദ്രൻ അസുരന്മാരെ തോൽപ്പിച്ചതുപോലെ, വലിയ പ്രശസ്തി നേടുകയും വീണ്ടും നഗരത്തിലേക്ക് മടങ്ങിയെത്തുകയും ചെയ്യൂ.
ത്വം ഹി രാഷ്ട്രസ്യ പരമാ ഗതിര്മാത്സ്യപതേഃ സുതഃ। ഗതിമന്തോ ഭവന്ത്വദ്യ സര്വേ വിഷയവാസിനഃ ।। 21
മത്സ്യരാജാവിന്റെ പുത്രനായ നീയാണ് രാജ്യത്തിന്റെ പ്രധാന ആശ്രയം; ഇന്ന് ഈ ദേശത്തിലെ എല്ലാവരും നിന്റെ രക്ഷയിലാണ് ആശ്രയിക്കുന്നത്.
യഥാ ഹി പാണ്ഡുപുത്രാണാമര്ജുനോ ജയതാംവരഃ । ഏവമേവ ഗതിര്നൂനം ഭവാന്വിപയവാസിനാമ് ।। 22
പാണ്ഡുപുത്രന്മാരിൽ വിജയികളിൽ മുൻപന്തിയിലുള്ളവൻ അർജുനനാണ് അവരുടെ ആശ്രയം; അതുപോലെ ഈ ദേശവാസികൾക്ക് നീ തന്നെയാണ് ഉറപ്പായ ആശ്രയം.