പൃഷ്ഠഗോഷൌ ച തസ്യാഥ ഹത്വാ പരമസായകൈഃ। അഥാസ്യ സാരഥിം ക്രുദ്ധോ രഥോപസ്ഥാദപതയത് ।। 51
പിന്നീട്, ശക്തമായ അമ്പുകൾകൊണ്ട് അവന്റെ പിന്രക്ഷകരെ സംഹരിച്ച്, കോപത്തോടെ സുഷർമന്റെ സാരഥിയെ രഥത്തിൽ നിന്ന് താഴേക്ക് തള്ളിയിട്ടു.
ചക്രരക്ഷസ്തു ശൂരശ്ച ശോണാശ്വോ നാമ നാമതഃ। സ ഭയാദ്വിരഥം ദൃഷ്ട്വാ ത്രൈഗര്തം വ്യാജഹാത്തദാ ।। 52
രഥചക്രത്തെ കാത്തിരുന്ന ധൈര്യശാലിയായ ശോണാശ്വൻ, ഭയത്താൽ രഥം നഷ്ടപ്പെട്ട ത്രൈഗർത രാജാവിനെ അപ്പോൾ ഉപേക്ഷിച്ചു.
തതോ വിരാടഃ പ്രസ്കന്ദ്യ രഥാദഥ സുശര്മണഃ। ഗദാമസ്യ പരാമൃശ്യ തമേവാഭ്യഹനദ്ബലീ ।। 53
അപ്പോൾ വീരാടൻ സുഷർമന്റെ രഥത്തിൽ നിന്ന് ചാടിയിറങ്ങി, തന്റെ ഗദ പിടിച്ച് ശക്തിയായി അവനെ അതോടെ അടിച്ചു.
സ ചചാര ഗദാപാണിര്വൃദ്ധോഽപി തരുണോ യഥാ ।। 54
വയസ്സായിരുന്നെങ്കിലും, ഗദ കൈവശം വച്ചവൻ ഒരു യുവാവിനെപ്പോലെ ചുറ്റി ചാടിച്ചു.
ഭീമസ്തു ഭീമസംകാശോ രഥാത്പ്രസ്കന്ദ്യ വീര്യവാന് । ഉത്പ്ലുത്യ ഗത്വാ വേഗേന തദ്രഥേ വിനിപത്യ ച। സുശര്മണഃ ശിരോഽഗുഹ്ണാത്പുനരാശ്വാസ്യ യുധ്യതഃ ।। 55
ഭീമൻ, ഭീമനോടു തുല്യമായ ശക്തിയോടെ, രഥത്തിൽ നിന്ന് ചാടിയിറങ്ങി, വേഗത്തിൽ സുഷർമന്റെ രഥത്തിലേക്ക് ചാടി, യുദ്ധം ചെയ്യുമ്പോൾ അവന്റെ തല പിടിച്ചു, വീണ്ടും അവനെ പിടിച്ചുനിർത്തി.
അഗ്രാദ്ഗിരേര്വിനിക്ഷിപ്യ സിംഹഃ ക്ഷുദ്രമൃഗം യഥാ। ഊര്ധ്വമുത്പ്ലൃത്യ മാര്ജാര ആഖോര്യദ്വച്ഛിരോ രുഷാ ।। 56
പർവ്വതത്തിന്റെ മുകളിലிருந்து സിംഹം ചെറിയ മൃഗത്തെ എറിയുന്നതുപോലെയും, പൂച്ച കോപത്തോടെ എലിയുടെ തല ഉയർത്തുന്നതുപോലെയും, അങ്ങനെ തന്നെയായിരുന്നു അവന്റെ പ്രവൃത്തി.
സമുദ്യമ്യ തു രോഷാത്തം നിഷ്പിപേഷ മഹീതലേ। യദാ മൂര്ധ്നി മഹാബാഹുഃ പ്രാഹരദ്വിലപിഷ്യതഃ ।। 57
പിന്നീട്, കോപത്തോടെ അവനെ ഉയർത്തി നിലത്തിട്ടു, വലിയ ഭുജശക്തിയുള്ളവൻ അവന്റെ തലയിൽ അടിച്ചു, അവൻ നിലവിളിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ.
തസ്യ ജാനു ദദൌ ഭീമോ ജഘ്നേ ചൈനമരത്നിനാ । സ മോഹമഗമദ്രാജാ പ്രഹാരവരപീഡിതഃ।। 58
ഭീമൻ അവന്റെ മുട്ടിൽ അടിച്ചു, ആയുധംകൊണ്ട് വീണ്ടും അടിച്ചു; ശക്തമായ ആ പ്രഹാരത്തിൽ രാജാവിന് ബോധം നഷ്ടപ്പെട്ടു.
തസ്മിന്വീരേ ഗൃഹീതേ തു ത്രിഗര്താനാം മഹാരഥേ। അഭജ്യത ബലം സര്വം ത്രിഗര്താനാം ഭയാതുരമ് ।। 59
ആ വീരനെ പിടിച്ചപ്പോൾ, ഭയത്താൽ ത്രൈഗർതരുടെ മുഴുവൻ സൈന്യവും തകർന്നു പോയി.
നിവൃത്യ ഗാസ്തതഃ സര്വാഃ പാണ്ഡുപുത്രാ മഹാരഥാഃ। അവജിത്യ സുശര്മാണം ധനം ചാദായ സര്വശഃ ।। 60
പിന്നീട്, മഹാരഥികളായ പാണ്ഡുവിന്റെ മക്കൾ മുഴുവൻ പശുക്കളുമായി തിരിച്ചു പോയി, സുഷർമനെ ജയിച്ച് സമ്പത്തും കൈവശമാക്കി.
സ്വബാഹുബലസംപന്നാ ഹ്രീനിഷേവാ യതവ്രതാഃ। വിരാടസ്യ മഹാത്മാനഃ പരിക്ലേശവിനാശനാഃ। സ്ഥിതാഃ സമക്ഷം തേ സര്വേ ത്വഥ ഭീമോഽഭ്യഭാഷത ।। 61
സ്വന്തം ഭുജബലത്തിൽ സമ്പന്നരും, ലജ്ജയും വ്രതങ്ങളും പാലിക്കുന്നവരും, വീരാടന്റെ മഹാത്മാക്കളായ കഷ്ടതകൾ ഇല്ലാതാക്കുന്നവരും, അവിടെ ഒരുമിച്ച് നിന്നു; അപ്പോൾ ഭീമൻ സംസാരിച്ചു.
നായം പാപസമാചാരോ മത്തോ ജീവിതുമര്ഹതി। കിംനു ശക്യം മയാ കര്തും യദ്രാജാ സതതം ഘൃണീ । ഗലേ ഗൃഹീത്വാ രാജാനമാനീയ വിവശം വശമ് ।। 62
ഈ ദുഷ്ടനായവൻ എന്റെ കൈവശം ജീവിക്കാൻ അർഹനല്ല; രാജാവിന് എപ്പോഴും ദയയുണ്ടല്ലോ, ഞാൻ还能 എന്ത് ചെയ്യാൻ കഴിയും? അവന്റെ കഴുത്ത് പിടിച്ച്, രാജാവിനെ അശക്തനാക്കി എന്റെ വശത്താക്കി.
തത ഏനം വിചേഷ്ടന്തം ബദ്ധ്വാ പാര്ഥോ വൃകോദരഃ। രഥമാരോപയാമാസ വിസംജ്ഞം പാംസുഗുണ്ഠിതമ് ।। 63
അതിനുശേഷം, അവൻ രക്ഷപ്പെടാൻ ശ്രമിച്ചപ്പോൾ, പാർഥൻ വൃക്കോദരൻ അവനെ കെട്ടി, ബോധംകെട്ട് പൊടിയിൽ മൂടപ്പെട്ട അവനെ രഥത്തിൽ കയറ്റി.
അഭ്യേത്യ രണമധ്യസ്ഥമഭ്യഗച്ഛദ്യുധിഷ്ഠിരമ് । ദര്ശയാമാസ ഭീമസ്തു സുശര്മാണം നരാധിപമ് ।। 64
പിന്നീട്, യുദ്ധഭൂമിയുടെ നടുവിലേക്ക് എത്തിയ ഭീമൻ, യുദ്ധിഷ്ഠിരനോട് സുഷർമൻ എന്ന രാജാവിനെ കാണിച്ചു.
പ്രോവാച പുരുഷവ്യാഘ്രോ ഭീമമാഹവശോഭിനമ് । തം രാജാ പ്രാഹസദ്ദൃഷ്ട്വാ മുച്യതാം വൈ നരാധമഃ ।। 65
മനുഷ്യരിൽ സിംഹംപോലെയുള്ള ഭീമൻ, യുദ്ധത്തിൽ പ്രകാശിക്കുന്നവൻ, അപ്പോൾ സംസാരിച്ചു; രാജാവ് അവനെ കണ്ടു ചിരിച്ച് പറഞ്ഞു: 'ഈ ദുഷ്ടനെ വിട്ടയക്കൂ.'
ഏവമുക്തോഽബ്രവീദ്ഭീമഃ സുശര്മാണം മഹാബലമ് । ജീവിതും ചേച്ഛസേ മൂഢ ഹേതും മേ ഗദതഃ ശൃണു ।। 66
അങ്ങനെ പറഞ്ഞതിനു ശേഷം, ഭീമൻ മഹാബലശാലിയായ സുഷർമനോട് പറഞ്ഞു: 'നീ ജീവിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, ഞാൻ പറയുന്ന കാരണത്തെ കേൾക്കൂ, മൂഢനേ.'
ദാസോസ്മീതി ത്വയാ വാച്യം സംസത്സു ച സഭാസു ച । ഏവം തേ ജീവിതം ദദ്യാമേഷ യുദ്ധജിതോ വിധിഃ ।। 67
നീ ജനസമൂഹങ്ങളിലും സഭകളിലും 'ഞാൻ നിന്റെ ദാസനാണ്' എന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കണം. അങ്ങനെ ചെയ്താൽ ഞാൻ നിന്റെ ജീവൻ അനുവദിക്കും; യുദ്ധത്തിൽ തോറ്റവർക്കുള്ള നിയമം ഇതാണ്.
തമുവാച തതോ ജ്യേഷ്ഠോ ഭ്രാതാ സപ്രണയം വചഃ। മുഞ്ചമുഞ്ചാധമാചാരം പ്രമാണം യദി തേ വയമ് ।। 68
അപ്പോൾ മൂത്ത സഹോദരൻ സ്നേഹത്തോടെ പറഞ്ഞു: 'ഇങ്ങനെയുള്ള താഴ്ന്ന പ്രവൃത്തികൾ നിർത്തു, ഞങ്ങൾ നിന്റെ മാതൃകയാണെങ്കിൽ.'
ദാസഭാവം ഗതോ ഹ്യേഷ വിരാടസ്യ മഹീപതേഃ। അദാസോ ഗച്ഛ മുക്തോസി മൈവം കാര്ഷീഃ കദാചന ।। 69
ഇവൻ ഇപ്പോൾ വിരാടൻ രാജാവിന്റെ ദാസനായി മാറിയിരിക്കുന്നു; നീ ദാസനല്ല — പോകൂ, നീ മോചിതനാണ്. ഇനി ഒരിക്കലും ഇങ്ങനെ ചെയ്യരുത്.
ഏവമുക്തേ തു സവ്രീഡഃ സുശര്മാഽസീദധോമുഖഃ । സ മുക്തോഽഭ്യേത്യ രാജാനമഭിവാദ്യ പ്രതസ്ഥിവാന് ।। 70
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ സുഷർമൻ ലജ്ജയോടെ തലകുനിഞ്ഞ് നിന്നു; മോചിതനായി രാജാവിനെ സമീപിച്ച് ആദരം അർപ്പിച്ചു, പിന്നെ അവൻ പുറപ്പെട്ടു.
വിസൃജ്യ തു സുശര്മാണം പാണ്ഡവാസ്തേ ഹതദ്വിഷഃ । സ്വബാഹുബലസംപന്നാ ഹീനിഷേവാ യതവ്രതാഃ । സംഗ്രാമശിരസോ മധ്യേ താം രാത്രിം സുഖിനോഽവസന് ।। 71
സുഷർമനെ വിട്ടയച്ച ശേഷം, ശത്രുക്കളെ സംഹരിച്ച പാണ്ഡവർ, സ്വന്തം കൈകളുടെ ശക്തിയോടെ, താഴ്ന്ന സേവനത്തിൽ തനിമയോടെ, വ്രതത്തിൽ ഉറച്ചവരായി, ആ രാത്രി യുദ്ധഭൂമിയുടെ നടുവിൽ സന്തോഷത്തോടെ ചെലവിട്ടു.
തതോ വിരാടഃ കൌന്തേയാനതിമാനുഷവിക്രമാന്। അര്ചയാമാസ വിത്തേന മാനേന ച മഹാരഥാന്। വചസാ ചൈവ സാന്ത്വേന സ്നേഹേന ച മുദാഽന്വിതഃ ।। 1
അതിനുശേഷം വിരാടൻ, അതിമാനുഷവീര്യശാലികളായ കുന്തിദേവിയുടെ മക്കളെ, ധനവും ആദരവും സ്നേഹവും സന്തോഷം നിറഞ്ഞ വാക്കുകളും ഉപയോഗിച്ച് ആദരിച്ചു.
യഥൈവ മമ രത്നാനി യുഷ്മാകം താനി വൈ തഥാ। കാര്യം കുരുത തൈഃ സര്വൈര്യഥാകാമം യഥാസുഖമ് ।। 2
എന്റെ ധനഭണ്ഡാരങ്ങൾ എനിക്കുള്ളതുപോലെ തന്നെ അവ നിങ്ങൾക്കുമാണ്; നിങ്ങൾക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളതുപോലും, ആവശ്യമുള്ളതുപോലും, ആസ്വദിക്കുന്നതുപോലും ഉപയോഗിക്കാം.
ദദാമ്യലംകൃതാഃ കന്യാ വസൂനി വിവിധാനി ച। മനസാ ചാപ്യഭിപ്രേതം യദ്വഃ ശത്രുനിബര്ഹണാഃ ।। 3
അലങ്കാരങ്ങളണിഞ്ഞ കന്യകകളും വിവിധ സമ്പത്തുകളും, മനസ്സിൽ ആഗ്രഹിക്കുന്നതെന്തും — ശത്രുക്കളെ ജയിച്ചവരേ, അവയും ഞാൻ നിങ്ങൾക്കു നൽകുന്നു.
യുഷ്മാകം വിക്രമാദദ്യ മുക്തോഽഹം സ്വസ്തിമാനിഹ । തസ്മാദ്ഭവന്തോ മത്സ്യാനാമീശ്വരാഃ സര്വ ഏവ ഹി ।। 4
നിങ്ങളുടെ വീര്യത്താൽ ഇന്ന് ഞാൻ മോചിതനായി സുരക്ഷിതനായി ഇവിടെ ഇരിക്കുന്നു; അതിനാൽ നിങ്ങൾ എല്ലാവരും മത്സ്യരാജ്യത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ഉടമകളാണ്.
തം തഥാവാദിനം തത്ര കൌരവേയാഃ പൃഥക്പൃഥക്। ഊചുഃ പ്രഹൃഷ്ടമനസോ യുധിഷ്ഠിരപുരോഗമാഃ ।। 5
അങ്ങനെ സംസാരിച്ച രാജാവിനോട്, യുദ്ധിഷ്ഠിരനെ മുന്നിൽ നിർത്തി, കൗരവന്മാർ ഓരോരുത്തരും സന്തോഷഹൃദയത്തോടെ മറുപടി പറഞ്ഞു.
പ്രതിനന്ദാമഹേ വാചം സര്വഥൈവ വിശാംപതേ। ഏതാവതാഽദ്യ പ്രീതാഃസ്മോ യത്ത്വം മുക്തോസി ശത്രുഭിഃ ।। 6
നിന്റെ വാക്കുകൾ ഞങ്ങൾ പൂർണ്ണമായി അംഗീകരിക്കുന്നു, മഹാരാജാവേ; നീ ശത്രുക്കളിൽ നിന്ന് മോചിതനായതിൽ മാത്രം ഇന്ന് ഞങ്ങൾ സന്തുഷ്ടരാണ്.
യത്ത്വം മുക്തോസി ശത്രുഭ്യോ ഹ്യേതത്കാര്യം ഹിതം ഹി നഃ । ന കിംചിത്കാര്യമസ്മാകം ന ധനം മൃഗയാമഹേ ।। 7
നീ ശത്രുക്കളിൽ നിന്ന് മോചിതനായതാണു് ഞങ്ങൾക്ക് ഏറ്റവും പ്രയോജനകരം; ഞങ്ങൾക്കു് മറ്റൊന്നും വേണ്ട, സമ്പത്തോ പ്രതിഫലമോ ഞങ്ങൾ അന്വേഷിക്കുന്നില്ല.
അഥാബ്രവീത്പ്രീതമനാ മാത്സ്യരാജോ യുധിഷ്ഠിരമ്। നിര്ഭരഃ പ്രീതിപൂരേണ ഹര്ഷഗദ്ഗദയാ ഗിരാ ।। 8
അപ്പോൾ മത്സ്യരാജാവ്, ഹൃദയം സന്തോഷം നിറഞ്ഞ്, സന്തോഷം കൊണ്ടു വാക്ക് വിറയച്ചുകൊണ്ട് യുദ്ധിഷ്ഠിരനോട് പറഞ്ഞു.
പുനരേവ മഹാബാഹുര്വിരാടോ രാജസത്തമഃ । ഏഹി ത്വാമഭിഷേക്ഷ്യാമി മത്സ്യരാജസ്തു നോ ഭവാന് ।। 9
പിന്നീട് വീര്യശാലിയായ രാജാവായ വിരാടൻ വീണ്ടും പറഞ്ഞു: 'വാ, ഞാൻ നിന്നെ അഭിഷേകം ചെയ്യും; നീ ഞങ്ങൾക്ക് മത്സ്യരാജാവായിരിക്കണം.'