സുശര്മാ സായകാംസ്തീക്ഷ്ണാന്ക്ഷിപതേ ച പുനഃപുനഃ ।। 41
സുശര്മ വീണ്ടും വീണ്ടും മൂര്ച്ചയുള്ള അമ്പുകള് എറിഞ്ഞു.
തതഃ സമസ്താസ്തേ സര്വേ തുരഗാനഭ്യചോദയന്। ദിവ്യമസ്ത്രം വികുര്വാണാസ്ത്രിഗര്താന്പ്രത്യമര്ഷണാഃ ।। 42
അതിനുശേഷം അവരൊക്കെയും കുതിരകളെ ഓടിച്ചു, ദിവ്യായുധങ്ങള് ഉപയോഗിച്ച് യുദ്ധത്തില് പിന്മാറാത്ത തൃഗര്ത്തന്മാര് മുന്നേറി.
താന്നിവൃത്തരഥാന്ദൃഷ്ട്വാ പാണ്ഡവാസ്താം മഹാചമൂമ് । വൈരാടിഃ പരമക്രുദ്ധോ യുയുധേ പരമാദ്ഭുതമ് ।। 43
പാണ്ഡവര് ആ രഥങ്ങളെയും വലിയ സൈന്യത്തെയും പിന്വലിപ്പിക്കുന്നത് കണ്ടു, വിരാടന് അത്യന്തം കോപത്തോടെ അത്ഭുതകരമായ യുദ്ധം നടത്തി.
ത്രിഗര്താഃ സമഭിക്രമ്യ അയുധ്യന്ത ജയൈഷിണഃ। താന്ഭീമസേനഃ സംക്രുദ്ധഃ സര്വശസ്ത്രഭൃതാംവരഃ । വൈരാടിഃ പരമക്രുദ്ധോ യുയുധേ പരമാദ്ഭുതമ് ।। 44
വിജയം നേടാന് ആഗ്രഹിച്ച തൃഗര്ത്തന്മാര് മുന്നേറി യുദ്ധം ചെയ്തു; ഭീമസേനന് ക്രുദ്ധനായി ആയുധധാരികളില് ശ്രേഷ്ഠനായി, വിരാടന് അത്യന്തം കോപത്തോടെ അത്ഭുതകരമായ യുദ്ധം നടത്തി.
സഹസ്രം പ്രാഹിണീദ്രാജാ കുന്തീപുത്രോ യുധിഷ്ഠിരഃ। നകുലശ്ചാപി സപ്തൈവ ശതാനി പ്രാഹിണോച്ഛരൈഃ ।। 45
കുന്തിദേവിയുടെ മകനായ രാജാവ് യുദ്ധിഷ്ഠിരന് ആയിരം അമ്പുകള് അയച്ചു, നകുലനും എഴുനൂറ് അമ്പുകള് പ്രയോഗിച്ചു.
ശതാനി ത്രീണി ശൂരാണാം സഹദേവഃ പ്രതാപവാന് । യുധിഷ്ഠിരസമാദിഷ്ടോ നിജഘ്നേ പുരുഷര്ഷഭഃ ।। 46
യുദ്ധിഷ്ഠിരന്റെ ആജ്ഞ പ്രകാരം വീരനായ സഹദേവന് മൂവായിരം വീരന്മാരെ സംഹരിച്ചു.
പ്രവിശ്യ മഹതീം സേനാം ത്രിഗര്താനാം മഹാബലഃ । ക്ഷോഭയന്സര്വഭൂതാനി സിംഹഃ ക്ഷുദ്രമൃഗാനിവ ।। 47
തൃഗര്ത്തന്മാരുടെ വലിയ സൈന്യത്തില് കടന്നുപോയ മഹാബലശാലി, സിംഹം ചെറുമൃഗങ്ങളെപോലെ അവിടെയുള്ള എല്ലാവരെയും ഭയപ്പെടുത്തി.
തതോ യുധിഷ്ഠിരോ രാജാ ത്വരമാണോ മഹാബലഃ। അഭിദ്രുത്യ സുശര്മാണം ശരൈരഭ്യഹനദ്ധൃശമ് ।। 48
അതിനുശേഷം മഹാബലശാലിയായ രാജാവ് യുദ്ധിഷ്ഠിരന് വേഗത്തില് സുശര്മയിലേക്കു ഓടിച്ചെന്നു, അവനെ ധൈര്യത്തോടെ അമ്പുകള് കൊണ്ട് ആക്രമിച്ചു.
സുശര്മാഽപി സുസംക്രുദ്ധസ്ത്വരാണോ യുധിഷ്ഠിരമ് । അവിധ്യദ്ദശഭിര്ബാണൈശ്ചതുര്ഭിശ്ചതുരോ ഹയാന് ।। 49
അപ്പോൾ അത്യന്തം കോപത്തോടെ വേഗത്തിൽ സുഷർമൻ, യുദ്ധത്തിൽ യുദ്ധിഷ്ഠിരനെ പത്ത് അമ്പുകൾകൊണ്ട് വെട്ടി, നാലു അമ്പുകൾകൊണ്ട് അവന്റെ നാല് കുതിരകളെയും വെട്ടി.
തതോ രാജന്ക്ഷിപ്രകാരീ കുന്തീഽപുത്രോ വൃകോദരഃ। സമാസാദ്യ സുശര്മാണമശ്വാംസ്തസ്യ ന്യപാതയത് ।। 50
അതിനു ശേഷം, രാജാവേ, കുന്തിയുടെ മകൻ വൃക്കോദരൻ, അതിവേഗത്തിൽ സുഷർമനെ സമീപിച്ച് അവന്റെ കുതിരകളെ നിലത്തിട്ടു.
പൃഷ്ഠഗോഷൌ ച തസ്യാഥ ഹത്വാ പരമസായകൈഃ। അഥാസ്യ സാരഥിം ക്രുദ്ധോ രഥോപസ്ഥാദപതയത് ।। 51
പിന്നീട്, ശക്തമായ അമ്പുകൾകൊണ്ട് അവന്റെ പിന്രക്ഷകരെ സംഹരിച്ച്, കോപത്തോടെ സുഷർമന്റെ സാരഥിയെ രഥത്തിൽ നിന്ന് താഴേക്ക് തള്ളിയിട്ടു.
ചക്രരക്ഷസ്തു ശൂരശ്ച ശോണാശ്വോ നാമ നാമതഃ। സ ഭയാദ്വിരഥം ദൃഷ്ട്വാ ത്രൈഗര്തം വ്യാജഹാത്തദാ ।। 52
രഥചക്രത്തെ കാത്തിരുന്ന ധൈര്യശാലിയായ ശോണാശ്വൻ, ഭയത്താൽ രഥം നഷ്ടപ്പെട്ട ത്രൈഗർത രാജാവിനെ അപ്പോൾ ഉപേക്ഷിച്ചു.
തതോ വിരാടഃ പ്രസ്കന്ദ്യ രഥാദഥ സുശര്മണഃ। ഗദാമസ്യ പരാമൃശ്യ തമേവാഭ്യഹനദ്ബലീ ।। 53
അപ്പോൾ വീരാടൻ സുഷർമന്റെ രഥത്തിൽ നിന്ന് ചാടിയിറങ്ങി, തന്റെ ഗദ പിടിച്ച് ശക്തിയായി അവനെ അതോടെ അടിച്ചു.
സ ചചാര ഗദാപാണിര്വൃദ്ധോഽപി തരുണോ യഥാ ।। 54
വയസ്സായിരുന്നെങ്കിലും, ഗദ കൈവശം വച്ചവൻ ഒരു യുവാവിനെപ്പോലെ ചുറ്റി ചാടിച്ചു.
ഭീമസ്തു ഭീമസംകാശോ രഥാത്പ്രസ്കന്ദ്യ വീര്യവാന് । ഉത്പ്ലുത്യ ഗത്വാ വേഗേന തദ്രഥേ വിനിപത്യ ച। സുശര്മണഃ ശിരോഽഗുഹ്ണാത്പുനരാശ്വാസ്യ യുധ്യതഃ ।। 55
ഭീമൻ, ഭീമനോടു തുല്യമായ ശക്തിയോടെ, രഥത്തിൽ നിന്ന് ചാടിയിറങ്ങി, വേഗത്തിൽ സുഷർമന്റെ രഥത്തിലേക്ക് ചാടി, യുദ്ധം ചെയ്യുമ്പോൾ അവന്റെ തല പിടിച്ചു, വീണ്ടും അവനെ പിടിച്ചുനിർത്തി.
അഗ്രാദ്ഗിരേര്വിനിക്ഷിപ്യ സിംഹഃ ക്ഷുദ്രമൃഗം യഥാ। ഊര്ധ്വമുത്പ്ലൃത്യ മാര്ജാര ആഖോര്യദ്വച്ഛിരോ രുഷാ ।। 56
പർവ്വതത്തിന്റെ മുകളിലிருந்து സിംഹം ചെറിയ മൃഗത്തെ എറിയുന്നതുപോലെയും, പൂച്ച കോപത്തോടെ എലിയുടെ തല ഉയർത്തുന്നതുപോലെയും, അങ്ങനെ തന്നെയായിരുന്നു അവന്റെ പ്രവൃത്തി.
സമുദ്യമ്യ തു രോഷാത്തം നിഷ്പിപേഷ മഹീതലേ। യദാ മൂര്ധ്നി മഹാബാഹുഃ പ്രാഹരദ്വിലപിഷ്യതഃ ।। 57
പിന്നീട്, കോപത്തോടെ അവനെ ഉയർത്തി നിലത്തിട്ടു, വലിയ ഭുജശക്തിയുള്ളവൻ അവന്റെ തലയിൽ അടിച്ചു, അവൻ നിലവിളിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ.
തസ്യ ജാനു ദദൌ ഭീമോ ജഘ്നേ ചൈനമരത്നിനാ । സ മോഹമഗമദ്രാജാ പ്രഹാരവരപീഡിതഃ।। 58
ഭീമൻ അവന്റെ മുട്ടിൽ അടിച്ചു, ആയുധംകൊണ്ട് വീണ്ടും അടിച്ചു; ശക്തമായ ആ പ്രഹാരത്തിൽ രാജാവിന് ബോധം നഷ്ടപ്പെട്ടു.
തസ്മിന്വീരേ ഗൃഹീതേ തു ത്രിഗര്താനാം മഹാരഥേ। അഭജ്യത ബലം സര്വം ത്രിഗര്താനാം ഭയാതുരമ് ।। 59
ആ വീരനെ പിടിച്ചപ്പോൾ, ഭയത്താൽ ത്രൈഗർതരുടെ മുഴുവൻ സൈന്യവും തകർന്നു പോയി.
നിവൃത്യ ഗാസ്തതഃ സര്വാഃ പാണ്ഡുപുത്രാ മഹാരഥാഃ। അവജിത്യ സുശര്മാണം ധനം ചാദായ സര്വശഃ ।। 60
പിന്നീട്, മഹാരഥികളായ പാണ്ഡുവിന്റെ മക്കൾ മുഴുവൻ പശുക്കളുമായി തിരിച്ചു പോയി, സുഷർമനെ ജയിച്ച് സമ്പത്തും കൈവശമാക്കി.
സ്വബാഹുബലസംപന്നാ ഹ്രീനിഷേവാ യതവ്രതാഃ। വിരാടസ്യ മഹാത്മാനഃ പരിക്ലേശവിനാശനാഃ। സ്ഥിതാഃ സമക്ഷം തേ സര്വേ ത്വഥ ഭീമോഽഭ്യഭാഷത ।। 61
സ്വന്തം ഭുജബലത്തിൽ സമ്പന്നരും, ലജ്ജയും വ്രതങ്ങളും പാലിക്കുന്നവരും, വീരാടന്റെ മഹാത്മാക്കളായ കഷ്ടതകൾ ഇല്ലാതാക്കുന്നവരും, അവിടെ ഒരുമിച്ച് നിന്നു; അപ്പോൾ ഭീമൻ സംസാരിച്ചു.
നായം പാപസമാചാരോ മത്തോ ജീവിതുമര്ഹതി। കിംനു ശക്യം മയാ കര്തും യദ്രാജാ സതതം ഘൃണീ । ഗലേ ഗൃഹീത്വാ രാജാനമാനീയ വിവശം വശമ് ।। 62
ഈ ദുഷ്ടനായവൻ എന്റെ കൈവശം ജീവിക്കാൻ അർഹനല്ല; രാജാവിന് എപ്പോഴും ദയയുണ്ടല്ലോ, ഞാൻ还能 എന്ത് ചെയ്യാൻ കഴിയും? അവന്റെ കഴുത്ത് പിടിച്ച്, രാജാവിനെ അശക്തനാക്കി എന്റെ വശത്താക്കി.
തത ഏനം വിചേഷ്ടന്തം ബദ്ധ്വാ പാര്ഥോ വൃകോദരഃ। രഥമാരോപയാമാസ വിസംജ്ഞം പാംസുഗുണ്ഠിതമ് ।। 63
അതിനുശേഷം, അവൻ രക്ഷപ്പെടാൻ ശ്രമിച്ചപ്പോൾ, പാർഥൻ വൃക്കോദരൻ അവനെ കെട്ടി, ബോധംകെട്ട് പൊടിയിൽ മൂടപ്പെട്ട അവനെ രഥത്തിൽ കയറ്റി.
അഭ്യേത്യ രണമധ്യസ്ഥമഭ്യഗച്ഛദ്യുധിഷ്ഠിരമ് । ദര്ശയാമാസ ഭീമസ്തു സുശര്മാണം നരാധിപമ് ।। 64
പിന്നീട്, യുദ്ധഭൂമിയുടെ നടുവിലേക്ക് എത്തിയ ഭീമൻ, യുദ്ധിഷ്ഠിരനോട് സുഷർമൻ എന്ന രാജാവിനെ കാണിച്ചു.
പ്രോവാച പുരുഷവ്യാഘ്രോ ഭീമമാഹവശോഭിനമ് । തം രാജാ പ്രാഹസദ്ദൃഷ്ട്വാ മുച്യതാം വൈ നരാധമഃ ।। 65
മനുഷ്യരിൽ സിംഹംപോലെയുള്ള ഭീമൻ, യുദ്ധത്തിൽ പ്രകാശിക്കുന്നവൻ, അപ്പോൾ സംസാരിച്ചു; രാജാവ് അവനെ കണ്ടു ചിരിച്ച് പറഞ്ഞു: 'ഈ ദുഷ്ടനെ വിട്ടയക്കൂ.'
ഏവമുക്തോഽബ്രവീദ്ഭീമഃ സുശര്മാണം മഹാബലമ് । ജീവിതും ചേച്ഛസേ മൂഢ ഹേതും മേ ഗദതഃ ശൃണു ।। 66
അങ്ങനെ പറഞ്ഞതിനു ശേഷം, ഭീമൻ മഹാബലശാലിയായ സുഷർമനോട് പറഞ്ഞു: 'നീ ജീവിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, ഞാൻ പറയുന്ന കാരണത്തെ കേൾക്കൂ, മൂഢനേ.'
ദാസോസ്മീതി ത്വയാ വാച്യം സംസത്സു ച സഭാസു ച । ഏവം തേ ജീവിതം ദദ്യാമേഷ യുദ്ധജിതോ വിധിഃ ।। 67
നീ ജനസമൂഹങ്ങളിലും സഭകളിലും 'ഞാൻ നിന്റെ ദാസനാണ്' എന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കണം. അങ്ങനെ ചെയ്താൽ ഞാൻ നിന്റെ ജീവൻ അനുവദിക്കും; യുദ്ധത്തിൽ തോറ്റവർക്കുള്ള നിയമം ഇതാണ്.
തമുവാച തതോ ജ്യേഷ്ഠോ ഭ്രാതാ സപ്രണയം വചഃ। മുഞ്ചമുഞ്ചാധമാചാരം പ്രമാണം യദി തേ വയമ് ।। 68
അപ്പോൾ മൂത്ത സഹോദരൻ സ്നേഹത്തോടെ പറഞ്ഞു: 'ഇങ്ങനെയുള്ള താഴ്ന്ന പ്രവൃത്തികൾ നിർത്തു, ഞങ്ങൾ നിന്റെ മാതൃകയാണെങ്കിൽ.'
ദാസഭാവം ഗതോ ഹ്യേഷ വിരാടസ്യ മഹീപതേഃ। അദാസോ ഗച്ഛ മുക്തോസി മൈവം കാര്ഷീഃ കദാചന ।। 69
ഇവൻ ഇപ്പോൾ വിരാടൻ രാജാവിന്റെ ദാസനായി മാറിയിരിക്കുന്നു; നീ ദാസനല്ല — പോകൂ, നീ മോചിതനാണ്. ഇനി ഒരിക്കലും ഇങ്ങനെ ചെയ്യരുത്.
ഏവമുക്തേ തു സവ്രീഡഃ സുശര്മാഽസീദധോമുഖഃ । സ മുക്തോഽഭ്യേത്യ രാജാനമഭിവാദ്യ പ്രതസ്ഥിവാന് ।। 70
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ സുഷർമൻ ലജ്ജയോടെ തലകുനിഞ്ഞ് നിന്നു; മോചിതനായി രാജാവിനെ സമീപിച്ച് ആദരം അർപ്പിച്ചു, പിന്നെ അവൻ പുറപ്പെട്ടു.