സ്വബാഹുബലമാശ്രിത്യ പരേഷാമസമം രണേ। ഏകാന്തമാശ്രിതോ രാജംസ്തിഷ്ഠ ത്വം ഭ്രാതൃഭിഃ സഹ ।। 21
എന്റെ കൈകളുടെ ശക്തിയിൽ ആശ്രയിച്ച്, യുദ്ധത്തിൽ മറ്റാരാലും തുല്യമായിരിക്കാൻ കഴിയാത്തവനായി ഞാൻ ഒറ്റയ്ക്ക് പോകാം. രാജാവേ, നീ സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം ഇവിടെ തന്നെ ഇരിക്കൂ.
അയം വൃക്ഷോ മഹാശാഖോ ഗിരിമാത്രോ വനസ്പതിഃ। അഹമേനം സമാരുജ്യ പോഥയിഷ്യാമി ശാത്രവാന് ।। 22
ഇവിടെ വലിയ കൊമ്പുകളും ശാഖകളും ഉള്ള ഒരു വലിയ മരമുണ്ട്, പർവതത്തോളം വലിപ്പമുള്ളത്. ഞാൻ അതിൽ കയറി ശത്രുക്കളെ തകർക്കും.
തം മത്തമിവ മാതങ്ഗം വീക്ഷമാണം വനസ്പതിമ്। അബ്രവീദ്ഭ്രാതരം വീരം ധര്മരാജോ യുധിഷ്ഠിരഃ ।। 23
ഭീമൻ ആ വൃക്ഷത്തെ ഒരു കാട്ടാനപോലെ ഉറ്റുനോക്കുന്നത് കണ്ടു ധർമ്മരാജാവായ യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ തന്റെ വീര്യശാലിയായ സഹോദരനോട് പറഞ്ഞു.
ഭീമ മാ സാഹസം കാര്ഷീസ്തിഷ്ഠത്വേഷ വനസ്പതിഃ ।। 24
ഭീമാ, നീ ആവേശത്തിൽ പെട്ട് പെട്ടെന്ന് ഒന്നും ചെയ്യരുത്. ആ വൃക്ഷം അവിടെയേയ്ക്ക് തന്നെ ഇരിക്കട്ടെ.
മാ ത്വാം വൃക്ഷേണ കര്മാണി കുര്വന്തമതിമാനുഷമ് । ജനാഃ സമവബുധ്യേരന്ഭീമോഽയമിതി ഭാരത ।। 25
ഭീമാ, നീ ആ വൃക്ഷം ഉപയോഗിച്ച് അതിമാനുഷികമായ കാര്യങ്ങൾ ചെയ്താൽ, ജനങ്ങൾ ഇത് ഭീമൻ തന്നെയാണെന്ന് തിരിച്ചറിയും.
മാ ഗ്രഹീസ്ത്വമിമം വൃക്ഷം സിംഹനാദം ച മാ നദ। കര്മണാ സിംഹനാദേന വിജ്ഞാസ്യന്തി ജനാ ധ്രുവമ് ।। 26
നീ ആ വൃക്ഷം പിടിക്കരുത്, സിംഹനാദവും മുഴക്കരുത്. അങ്ങനെ ചെയ്താൽ, ജനങ്ങൾ ഉറപ്പായും നിന്നെ തിരിച്ചറിയും.
ഇമം വൃക്ഷം ഗൃഹീത്വാ ത്വം നേമാം സേനാമഭിദ്രവ । വൃക്ഷം ച ത്വാം രുജന്തം വൈ വിജ്ഞാസ്യതി ജനോ ധ്രുവം ।। 27
നീ ഈ വൃക്ഷം പിടിച്ച് സൈന്യത്തെ ആക്രമിച്ചാൽ, ജനങ്ങൾ ഉറപ്പായും വൃക്ഷം കൈവശം വച്ചിരിക്കുന്ന നിന്നെ തിരിച്ചറിയും.
അന്യദേവായുധം ഗൃഹ്യ പ്രതിപദ്യസ്വ മാനുഷമ്। ചാപം വാ യദി വാ ശക്തിം നിസ്ത്രിംശം വാ പരശ്വഥമ് ।। 28
മറ്റേതെങ്കിലും ആയുധം, മനുഷ്യർ ഉപയോഗിക്കുന്നതായൊന്നും എടുക്കൂ. വില്ലോ, കുന്തമോ, വാളോ, ഉരുക്കൊലിയോ ആകാം.
യദേവ മാനുഷം ഭീമ ഭവേദന്യൈരലക്ഷിതമ് । തദേവായുധമാദായ മോചയാശു മഹീതിമ് ।। 29
ഭീമാ, മനുഷ്യർക്ക് സാധാരണമായും മറ്റുള്ളവർക്ക് എളുപ്പത്തിൽ തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയാത്ത ആയുധം എടുക്കൂ. അതുപയോഗിച്ച് രാജാവിനെ വേഗത്തിൽ മോചിപ്പിക്കൂ.
യമൌ ച ചക്രരക്ഷൌ തേ ഭവിതാരൌ മഹാബലൌ। വ്യായച്ഛതസ്തേ സമരേ മത്സ്യരാജം പരീപ്സ്രതഃ ।। 30
മദ്രിദേവിയുടെ ഇരുവരും, മഹാബലശാലികളും രഥയുദ്ധത്തിൽ നിപുണരുമായ സഹോദരന്മാർ, നീ മത്സ്യരാജാവിനെ രക്ഷിക്കാൻ ശ്രമിക്കുമ്പോൾ യുദ്ധത്തിൽ നിന്നെ സംരക്ഷിക്കും.
ഭ്രാതുര്വചനമാദായ ഭീമോ വൃക്ഷം വിസൃജ്യ ച। ചാപമാദായ സംപ്രാപ്തോ രഥമാസ്ഥായ പാണ്ഡവഃ ।। 31
സഹോദരന്റെ ആജ്ഞ അനുസരിച്ച് ഭീമന് വൃക്ഷം വിട്ട് വില്ലെടുത്തു രഥത്തില് കയറി അടുത്തുവന്നു.
വ്യമുഞ്ചച്ഛരവര്ഷാണി സതോയ ഇവ തോയദഃ । തം ഭീമോ ഭീമകര്മാണം ശുശര്മാണമഥാഽഽദ്രവത് ।। 32
അവന് മഴയുമായി വരുന്ന മേഘംപോലെ അമ്പുകളുടെ മഴയൊഴിച്ചു; അതിനുശേഷം ഭയങ്കരമായ പ്രവൃത്തികള് ചെയ്ത ഭീമന് സുശര്മയിലേക്കു ഓടിച്ചെന്നു.
വിരാടമഭിവീക്ഷ്യൈനം തിഷ്ഠിതിഷ്ഠേതി ചാവദത് ।। 33
വിരാടനെ നോക്കി, 'നില്ക്കു, നില്ക്കു!' എന്നു വിളിച്ചു.
സുശര്മാ ചിന്തയാമാസ കാലാന്തകയമോപമമ് । തിഷ്ഠതിഷ്ഠേതി ഭാഷന്തം പൃഷ്ഠതോ രഥപുങ്ഗവഃ ।। 34
കാലാന്തകനെപ്പോലെയുള്ള വീര്യശാലിയായ സുശര്മയുടെ പുറകില് നിന്ന് രഥസാരഥി 'നില്ക്കു, നില്ക്കു!' എന്ന് വിളിച്ചപ്പോള് അവന് ആലോചിച്ചു.
പശ്യതാം സുമഹത്കര്മ മഹദ്യുദ്ധമുപസ്ഥിതമ് । പരാവൃത്തോ ധനുര്ഗൃഹ്യ സുശര്മാ ഭ്രാതൃഭിഃ സഹ ।। 35
അവിടെയുള്ളവരുടെ മുന്നില് വലിയ വീര്യപ്രകടനവും മഹായുദ്ധവും കണ്ടു, സുശര്മ തന്റെ സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം തിരിഞ്ഞ് വില്ലെടുത്തു.
നിമേഷാന്തരമാത്രേണ ഭീമസേനേന തേ രഥാഃ । രഥാനാം ച ഗജാനാം ച വാജിനാം ച സസാദിനാം ।। 36
ഒരു നിമിഷം പോലും വൈകാതെ ഭീമസേനന് അവിടെയുള്ള രഥങ്ങളും ആനകളും കുതിരകളും അവയുടെ സാരഥികളുമൊക്കെ തകര്ത്തു.
സഹസ്രശതസംഘാതാഃ ശൂരാണാമുഗ്രധന്വിനാമ് । പാതിതാ ഭീമസേനേന വിരാടസ്യ സമീപതഃ ।। 37
വിരാടന്റെ അടുത്ത് ഭീമസേനന് നൂറുകണക്കിന് വീരന്മാരെയും ഉഗ്രവില്ലാളികളെയും കീഴടക്കി വീഴ്ത്തി.
പത്തയോ നിഹതാസ്തേഷാം ഗദാം ഗൃഹ്യ മഹാത്മനാ ।। 38
അവരിലുണ്ടായിരുന്ന പടയാളികളെ മഹാത്മാവായ ഭീമന് തന്റെ ഗദയുപയോഗിച്ച് സംഹരിച്ചു.
തദ്ദൃഷ്ട്വാ താദൃശം യുദ്ധം സുശര്മാ യുദ്ധദുര്മദഃ। ചിന്തയാമാസ മനസാ കിം ശേഷം ഹി ബലസ്യ മേ ।। 39
അങ്ങനെയുള്ള യുദ്ധം കണ്ടപ്പോള് യുദ്ധത്തില് ഉന്മാദമായ സുശര്മ മനസ്സില് 'എന്റെ സൈന്യത്തില് ഇനി എന്താണ് ശേഷിക്കുന്നത്?' എന്ന് ചിന്തിച്ചു.
അപരോ ദൃശ്യതേ സൈന്യേ പുരാ മഗ്നോ മഹാബലേ। ആകര്ണപൂര്ണേന തദാ ധനുഷാ പ്രത്യദൃശ്യത ।। 40
സൈന്യത്തില് മറ്റൊരു ഭാഗത്ത്, വലിയ ശക്തിയുള്ള മറ്റൊരു വീരന് വില്ല് ചെവിവരെയെത്തിച്ച് ഉറച്ചുനിന്നത് കാണപ്പെട്ടു.
സുശര്മാ സായകാംസ്തീക്ഷ്ണാന്ക്ഷിപതേ ച പുനഃപുനഃ ।। 41
സുശര്മ വീണ്ടും വീണ്ടും മൂര്ച്ചയുള്ള അമ്പുകള് എറിഞ്ഞു.
തതഃ സമസ്താസ്തേ സര്വേ തുരഗാനഭ്യചോദയന്। ദിവ്യമസ്ത്രം വികുര്വാണാസ്ത്രിഗര്താന്പ്രത്യമര്ഷണാഃ ।। 42
അതിനുശേഷം അവരൊക്കെയും കുതിരകളെ ഓടിച്ചു, ദിവ്യായുധങ്ങള് ഉപയോഗിച്ച് യുദ്ധത്തില് പിന്മാറാത്ത തൃഗര്ത്തന്മാര് മുന്നേറി.
താന്നിവൃത്തരഥാന്ദൃഷ്ട്വാ പാണ്ഡവാസ്താം മഹാചമൂമ് । വൈരാടിഃ പരമക്രുദ്ധോ യുയുധേ പരമാദ്ഭുതമ് ।। 43
പാണ്ഡവര് ആ രഥങ്ങളെയും വലിയ സൈന്യത്തെയും പിന്വലിപ്പിക്കുന്നത് കണ്ടു, വിരാടന് അത്യന്തം കോപത്തോടെ അത്ഭുതകരമായ യുദ്ധം നടത്തി.
ത്രിഗര്താഃ സമഭിക്രമ്യ അയുധ്യന്ത ജയൈഷിണഃ। താന്ഭീമസേനഃ സംക്രുദ്ധഃ സര്വശസ്ത്രഭൃതാംവരഃ । വൈരാടിഃ പരമക്രുദ്ധോ യുയുധേ പരമാദ്ഭുതമ് ।। 44
വിജയം നേടാന് ആഗ്രഹിച്ച തൃഗര്ത്തന്മാര് മുന്നേറി യുദ്ധം ചെയ്തു; ഭീമസേനന് ക്രുദ്ധനായി ആയുധധാരികളില് ശ്രേഷ്ഠനായി, വിരാടന് അത്യന്തം കോപത്തോടെ അത്ഭുതകരമായ യുദ്ധം നടത്തി.
സഹസ്രം പ്രാഹിണീദ്രാജാ കുന്തീപുത്രോ യുധിഷ്ഠിരഃ। നകുലശ്ചാപി സപ്തൈവ ശതാനി പ്രാഹിണോച്ഛരൈഃ ।। 45
കുന്തിദേവിയുടെ മകനായ രാജാവ് യുദ്ധിഷ്ഠിരന് ആയിരം അമ്പുകള് അയച്ചു, നകുലനും എഴുനൂറ് അമ്പുകള് പ്രയോഗിച്ചു.
ശതാനി ത്രീണി ശൂരാണാം സഹദേവഃ പ്രതാപവാന് । യുധിഷ്ഠിരസമാദിഷ്ടോ നിജഘ്നേ പുരുഷര്ഷഭഃ ।। 46
യുദ്ധിഷ്ഠിരന്റെ ആജ്ഞ പ്രകാരം വീരനായ സഹദേവന് മൂവായിരം വീരന്മാരെ സംഹരിച്ചു.
പ്രവിശ്യ മഹതീം സേനാം ത്രിഗര്താനാം മഹാബലഃ । ക്ഷോഭയന്സര്വഭൂതാനി സിംഹഃ ക്ഷുദ്രമൃഗാനിവ ।। 47
തൃഗര്ത്തന്മാരുടെ വലിയ സൈന്യത്തില് കടന്നുപോയ മഹാബലശാലി, സിംഹം ചെറുമൃഗങ്ങളെപോലെ അവിടെയുള്ള എല്ലാവരെയും ഭയപ്പെടുത്തി.
തതോ യുധിഷ്ഠിരോ രാജാ ത്വരമാണോ മഹാബലഃ। അഭിദ്രുത്യ സുശര്മാണം ശരൈരഭ്യഹനദ്ധൃശമ് ।। 48
അതിനുശേഷം മഹാബലശാലിയായ രാജാവ് യുദ്ധിഷ്ഠിരന് വേഗത്തില് സുശര്മയിലേക്കു ഓടിച്ചെന്നു, അവനെ ധൈര്യത്തോടെ അമ്പുകള് കൊണ്ട് ആക്രമിച്ചു.
സുശര്മാഽപി സുസംക്രുദ്ധസ്ത്വരാണോ യുധിഷ്ഠിരമ് । അവിധ്യദ്ദശഭിര്ബാണൈശ്ചതുര്ഭിശ്ചതുരോ ഹയാന് ।। 49
അപ്പോൾ അത്യന്തം കോപത്തോടെ വേഗത്തിൽ സുഷർമൻ, യുദ്ധത്തിൽ യുദ്ധിഷ്ഠിരനെ പത്ത് അമ്പുകൾകൊണ്ട് വെട്ടി, നാലു അമ്പുകൾകൊണ്ട് അവന്റെ നാല് കുതിരകളെയും വെട്ടി.
തതോ രാജന്ക്ഷിപ്രകാരീ കുന്തീഽപുത്രോ വൃകോദരഃ। സമാസാദ്യ സുശര്മാണമശ്വാംസ്തസ്യ ന്യപാതയത് ।। 50
അതിനു ശേഷം, രാജാവേ, കുന്തിയുടെ മകൻ വൃക്കോദരൻ, അതിവേഗത്തിൽ സുഷർമനെ സമീപിച്ച് അവന്റെ കുതിരകളെ നിലത്തിട്ടു.