സുശര്മാ പരവീരഘ്നോ ബലവാന്വീര്യവാന്ഗദീ। വിരഥം മത്സ്യരാജാനം ജീവഗ്രാഹമഥാഗ്രഹീത് ।। 11
ശത്രുവീരന്മാരെ സംഹരിക്കുന്നവനും, ശക്തനും, ഗദയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവനും ആയ സുശർമൻ, രഥം ഇല്ലാതായ മത്സ്യരാജാവിനെ ജീവനോടെ പിടിച്ചു.
തമുന്മഥ്യ സുശര്മാ തു യുവതീമിവ കാമുകഃ। സ്യന്ദനം സ്വം സമാരോപ്യ പ്രയയൌ ഭീമവിക്രമഃ ।। 12
അവനെ ഒരു യുവതിയെ കാമുകൻ കീഴടക്കുന്നതുപോലെ സുശർമൻ കീഴടക്കി, തന്റെ രഥത്തിൽ കയറ്റി, അതിശയമായ വീരത്വം കാണിച്ച് അവിടെ നിന്നു പുറപ്പെട്ടു.
തസ്മിന്ഗൃഹീതേ വിരഥേ വിരാടേ ബലവത്തരേ। ബലം സര്വം വിഭഗ്നം തന്നിരുത്സാഹം നിരാശകമ് ।। 13
ശക്തനായ വിരാടൻ പിടിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, അവന്റെ രഥവും പിടിച്ചെടുത്തു. അതോടെ അവിടത്തെ മുഴുവൻ സൈന്യവും തകർന്നുപോയി, എല്ലാവരും നിരാശരായി ആത്മവിശ്വാസം നഷ്ടപ്പെട്ടു.
പ്രാദ്രവന്ത ഭയാന്മാത്സ്യാസ്ത്രിഗര്തൈരര്ദിതാ രണേ । വിദിക്ഷുഃ ദിക്ഷു സര്വാസു പലായന്തി ച യാന്തി ച ।। 14
യുദ്ധത്തിൽ ത്രിഗർത്തന്മാർ ആക്രമിച്ചപ്പോൾ, മത്സ്യരുടെ സൈന്യം ഭയത്താൽ ഓടിപ്പോയി. അവർ എല്ലാ ദിക്കുകളിലേക്കും ചിതറിപ്പറന്നു രക്ഷപ്പെടാൻ ശ്രമിച്ചു.
തേഷു വിദ്രാംവ്യമാണേഷു കുന്തീപുത്രോ യുധിഷ്ഠിരഃ। അഭ്യഭാഷത ധര്മാത്മാ ഭിമസേനമരിന്ദമമ് ।। 15
അവർ ഇങ്ങനെ പിരിഞ്ഞോടുമ്പോൾ, കുന്തിദേവിയുടെ മകൻ യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ, ധർമ്മപരനായവൻ, ശത്രുക്കളെ ജയിച്ച ഭീമസേനനോട് പറഞ്ഞു.
മാത്സ്യരാജസ്ത്രിഗര്തേന പരാമൃഷ്ടഃ സുശര്മണാ। തം മോക്ഷയ മഹാബാഹീ മാ ഗമദ്ദ്വിഷതാം വശമ് ।। 16
മത്സ്യരാജാവിനെ ത്രിഗർത്തനായ സുഷർമൻ പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. മഹാബാഹുവായ ഭീമ, നീ അവനെ മോചിപ്പിക്കണം. അവൻ ശത്രുക്കളുടെ കയ്യിലേക്കു പോകരുത്.
ഭീമസേനഃ മഹാബാഹോ ഗൃഹീതം തു സുശര്മണാ। ത്രായസ്വ മോചയ ക്ഷിപ്രമസ്മത്പ്രീതികരം നൃപമ് ।। 17
ഭീമസേനാ, മഹാബലശാലിയായവനേ, സുഷർമൻ രാജാവിനെ പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. നീ ഉടൻ അവനെ രക്ഷിച്ച് മോചിപ്പിക്കണം. അതു ഞങ്ങളെ വളരെ സന്തോഷിപ്പിക്കും.
ഉഷിതാഃ സ്മ സുഖം സര്വേ സര്വകാമൈഃ സുപൂജിതാഃ। ഭീമസേന ത്വയാ കാര്യാ തസ്യ വാതസ്യ നിഷ്കൃതിഃ ।। 18
നാം എല്ലാവരും ഇവിടെ സന്തോഷത്തോടെ എല്ലാ സൗകര്യങ്ങളും അനുഭവിച്ച് ആദരിക്കപ്പെട്ട് ജീവിച്ചു. ഭീമസേനാ, നീ ഇപ്പോൾ ആ കൃതജ്ഞത മടക്കി നൽകണം.
തം തഥാവാദിനം തത്ര ഭീമസേനോ മഹാബലഃ। അഭ്യഭാഷത ദുര്ധര്ഷോ രണമധ്യേ യുധിഷ്ഠിരമ് ।। 19
അങ്ങനെ യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞപ്പോൾ, മഹാബലശാലിയായ ഭീമസേനൻ യുദ്ധമധ്യേ അവനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു.
അഹമേനം പരിത്രാസ്യേ ശാസനാത്തവ പാര്ഥിവ। പശ്യേദം സുമഹത്കര്മ യുധ്യതോ മമ ശത്രുഭിഃ ।। 20
രാജാവേ, നിന്റെ കല്പനപ്രകാരം ഞാൻ അവനെ രക്ഷിക്കും. ഞാൻ ശത്രുക്കളുമായി യുദ്ധം ചെയ്യുമ്പോൾ എന്റെ ഈ വലിയ പ്രവർത്തി നീ കാണണം.
സ്വബാഹുബലമാശ്രിത്യ പരേഷാമസമം രണേ। ഏകാന്തമാശ്രിതോ രാജംസ്തിഷ്ഠ ത്വം ഭ്രാതൃഭിഃ സഹ ।। 21
എന്റെ കൈകളുടെ ശക്തിയിൽ ആശ്രയിച്ച്, യുദ്ധത്തിൽ മറ്റാരാലും തുല്യമായിരിക്കാൻ കഴിയാത്തവനായി ഞാൻ ഒറ്റയ്ക്ക് പോകാം. രാജാവേ, നീ സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം ഇവിടെ തന്നെ ഇരിക്കൂ.
അയം വൃക്ഷോ മഹാശാഖോ ഗിരിമാത്രോ വനസ്പതിഃ। അഹമേനം സമാരുജ്യ പോഥയിഷ്യാമി ശാത്രവാന് ।। 22
ഇവിടെ വലിയ കൊമ്പുകളും ശാഖകളും ഉള്ള ഒരു വലിയ മരമുണ്ട്, പർവതത്തോളം വലിപ്പമുള്ളത്. ഞാൻ അതിൽ കയറി ശത്രുക്കളെ തകർക്കും.
തം മത്തമിവ മാതങ്ഗം വീക്ഷമാണം വനസ്പതിമ്। അബ്രവീദ്ഭ്രാതരം വീരം ധര്മരാജോ യുധിഷ്ഠിരഃ ।। 23
ഭീമൻ ആ വൃക്ഷത്തെ ഒരു കാട്ടാനപോലെ ഉറ്റുനോക്കുന്നത് കണ്ടു ധർമ്മരാജാവായ യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ തന്റെ വീര്യശാലിയായ സഹോദരനോട് പറഞ്ഞു.
ഭീമ മാ സാഹസം കാര്ഷീസ്തിഷ്ഠത്വേഷ വനസ്പതിഃ ।। 24
ഭീമാ, നീ ആവേശത്തിൽ പെട്ട് പെട്ടെന്ന് ഒന്നും ചെയ്യരുത്. ആ വൃക്ഷം അവിടെയേയ്ക്ക് തന്നെ ഇരിക്കട്ടെ.
മാ ത്വാം വൃക്ഷേണ കര്മാണി കുര്വന്തമതിമാനുഷമ് । ജനാഃ സമവബുധ്യേരന്ഭീമോഽയമിതി ഭാരത ।। 25
ഭീമാ, നീ ആ വൃക്ഷം ഉപയോഗിച്ച് അതിമാനുഷികമായ കാര്യങ്ങൾ ചെയ്താൽ, ജനങ്ങൾ ഇത് ഭീമൻ തന്നെയാണെന്ന് തിരിച്ചറിയും.
മാ ഗ്രഹീസ്ത്വമിമം വൃക്ഷം സിംഹനാദം ച മാ നദ। കര്മണാ സിംഹനാദേന വിജ്ഞാസ്യന്തി ജനാ ധ്രുവമ് ।। 26
നീ ആ വൃക്ഷം പിടിക്കരുത്, സിംഹനാദവും മുഴക്കരുത്. അങ്ങനെ ചെയ്താൽ, ജനങ്ങൾ ഉറപ്പായും നിന്നെ തിരിച്ചറിയും.
ഇമം വൃക്ഷം ഗൃഹീത്വാ ത്വം നേമാം സേനാമഭിദ്രവ । വൃക്ഷം ച ത്വാം രുജന്തം വൈ വിജ്ഞാസ്യതി ജനോ ധ്രുവം ।। 27
നീ ഈ വൃക്ഷം പിടിച്ച് സൈന്യത്തെ ആക്രമിച്ചാൽ, ജനങ്ങൾ ഉറപ്പായും വൃക്ഷം കൈവശം വച്ചിരിക്കുന്ന നിന്നെ തിരിച്ചറിയും.
അന്യദേവായുധം ഗൃഹ്യ പ്രതിപദ്യസ്വ മാനുഷമ്। ചാപം വാ യദി വാ ശക്തിം നിസ്ത്രിംശം വാ പരശ്വഥമ് ।। 28
മറ്റേതെങ്കിലും ആയുധം, മനുഷ്യർ ഉപയോഗിക്കുന്നതായൊന്നും എടുക്കൂ. വില്ലോ, കുന്തമോ, വാളോ, ഉരുക്കൊലിയോ ആകാം.
യദേവ മാനുഷം ഭീമ ഭവേദന്യൈരലക്ഷിതമ് । തദേവായുധമാദായ മോചയാശു മഹീതിമ് ।। 29
ഭീമാ, മനുഷ്യർക്ക് സാധാരണമായും മറ്റുള്ളവർക്ക് എളുപ്പത്തിൽ തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയാത്ത ആയുധം എടുക്കൂ. അതുപയോഗിച്ച് രാജാവിനെ വേഗത്തിൽ മോചിപ്പിക്കൂ.
യമൌ ച ചക്രരക്ഷൌ തേ ഭവിതാരൌ മഹാബലൌ। വ്യായച്ഛതസ്തേ സമരേ മത്സ്യരാജം പരീപ്സ്രതഃ ।। 30
മദ്രിദേവിയുടെ ഇരുവരും, മഹാബലശാലികളും രഥയുദ്ധത്തിൽ നിപുണരുമായ സഹോദരന്മാർ, നീ മത്സ്യരാജാവിനെ രക്ഷിക്കാൻ ശ്രമിക്കുമ്പോൾ യുദ്ധത്തിൽ നിന്നെ സംരക്ഷിക്കും.
ഭ്രാതുര്വചനമാദായ ഭീമോ വൃക്ഷം വിസൃജ്യ ച। ചാപമാദായ സംപ്രാപ്തോ രഥമാസ്ഥായ പാണ്ഡവഃ ।। 31
സഹോദരന്റെ ആജ്ഞ അനുസരിച്ച് ഭീമന് വൃക്ഷം വിട്ട് വില്ലെടുത്തു രഥത്തില് കയറി അടുത്തുവന്നു.
വ്യമുഞ്ചച്ഛരവര്ഷാണി സതോയ ഇവ തോയദഃ । തം ഭീമോ ഭീമകര്മാണം ശുശര്മാണമഥാഽഽദ്രവത് ।। 32
അവന് മഴയുമായി വരുന്ന മേഘംപോലെ അമ്പുകളുടെ മഴയൊഴിച്ചു; അതിനുശേഷം ഭയങ്കരമായ പ്രവൃത്തികള് ചെയ്ത ഭീമന് സുശര്മയിലേക്കു ഓടിച്ചെന്നു.
വിരാടമഭിവീക്ഷ്യൈനം തിഷ്ഠിതിഷ്ഠേതി ചാവദത് ।। 33
വിരാടനെ നോക്കി, 'നില്ക്കു, നില്ക്കു!' എന്നു വിളിച്ചു.
സുശര്മാ ചിന്തയാമാസ കാലാന്തകയമോപമമ് । തിഷ്ഠതിഷ്ഠേതി ഭാഷന്തം പൃഷ്ഠതോ രഥപുങ്ഗവഃ ।। 34
കാലാന്തകനെപ്പോലെയുള്ള വീര്യശാലിയായ സുശര്മയുടെ പുറകില് നിന്ന് രഥസാരഥി 'നില്ക്കു, നില്ക്കു!' എന്ന് വിളിച്ചപ്പോള് അവന് ആലോചിച്ചു.
പശ്യതാം സുമഹത്കര്മ മഹദ്യുദ്ധമുപസ്ഥിതമ് । പരാവൃത്തോ ധനുര്ഗൃഹ്യ സുശര്മാ ഭ്രാതൃഭിഃ സഹ ।। 35
അവിടെയുള്ളവരുടെ മുന്നില് വലിയ വീര്യപ്രകടനവും മഹായുദ്ധവും കണ്ടു, സുശര്മ തന്റെ സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം തിരിഞ്ഞ് വില്ലെടുത്തു.
നിമേഷാന്തരമാത്രേണ ഭീമസേനേന തേ രഥാഃ । രഥാനാം ച ഗജാനാം ച വാജിനാം ച സസാദിനാം ।। 36
ഒരു നിമിഷം പോലും വൈകാതെ ഭീമസേനന് അവിടെയുള്ള രഥങ്ങളും ആനകളും കുതിരകളും അവയുടെ സാരഥികളുമൊക്കെ തകര്ത്തു.
സഹസ്രശതസംഘാതാഃ ശൂരാണാമുഗ്രധന്വിനാമ് । പാതിതാ ഭീമസേനേന വിരാടസ്യ സമീപതഃ ।। 37
വിരാടന്റെ അടുത്ത് ഭീമസേനന് നൂറുകണക്കിന് വീരന്മാരെയും ഉഗ്രവില്ലാളികളെയും കീഴടക്കി വീഴ്ത്തി.
പത്തയോ നിഹതാസ്തേഷാം ഗദാം ഗൃഹ്യ മഹാത്മനാ ।। 38
അവരിലുണ്ടായിരുന്ന പടയാളികളെ മഹാത്മാവായ ഭീമന് തന്റെ ഗദയുപയോഗിച്ച് സംഹരിച്ചു.
തദ്ദൃഷ്ട്വാ താദൃശം യുദ്ധം സുശര്മാ യുദ്ധദുര്മദഃ। ചിന്തയാമാസ മനസാ കിം ശേഷം ഹി ബലസ്യ മേ ।। 39
അങ്ങനെയുള്ള യുദ്ധം കണ്ടപ്പോള് യുദ്ധത്തില് ഉന്മാദമായ സുശര്മ മനസ്സില് 'എന്റെ സൈന്യത്തില് ഇനി എന്താണ് ശേഷിക്കുന്നത്?' എന്ന് ചിന്തിച്ചു.
അപരോ ദൃശ്യതേ സൈന്യേ പുരാ മഗ്നോ മഹാബലേ। ആകര്ണപൂര്ണേന തദാ ധനുഷാ പ്രത്യദൃശ്യത ।। 40
സൈന്യത്തില് മറ്റൊരു ഭാഗത്ത്, വലിയ ശക്തിയുള്ള മറ്റൊരു വീരന് വില്ല് ചെവിവരെയെത്തിച്ച് ഉറച്ചുനിന്നത് കാണപ്പെട്ടു.