തമസാഽഭിപ്ലുതേ ലോകേ രജസാ ചൈവ ഭാരത। വ്യതിഷ്ഠന്ത മുഹൂര്തം തേ വ്യൂഢാനീകാഃ പ്രഹാരിണമ് ।। 1
ലോകം ഇരുട്ടും പൊടിയും കൊണ്ട് മൂടിയപ്പോൾ, ഭാരത, ആ യുദ്ധസൈന്യങ്ങൾ ഒരു നിമിഷം യുദ്ധത്തിനായി നിരത്തി നിലകൊണ്ടു.
തതോഽന്ധകാരം പ്രണുദന്നുദതിഷ്ഠന്നിശാകരഃ। കുര്വാണോ വിമലാം രാത്രിം ദര്ശയന്ക്ഷത്രിയാന്രണേ ।। 2
അതിനുശേഷം, ചന്ദ്രൻ അന്ധകാരം അകറ്റി, രാത്രിയെ തെളിഞ്ഞതാക്കി, യുദ്ധഭൂമിയിൽ യോദ്ധാക്കൾ പരസ്പരം കാണാൻ സാധിച്ചു.
തതഃ പ്രകാശമാസാദ്യ പുനര്യുദ്ധമവര്തത। ഘോരരൂപം തദാ തേഷാമവേക്ഷ്യ തു പരസ്പരമ് ।। 3
പ്രകാശം വന്നതോടെ വീണ്ടും യുദ്ധം തുടങ്ങി; പരസ്പരം കണ്ടപ്പോൾ അവർ വീണ്ടും ഭയാനകമായ രൂപത്തിൽ ഏറ്റുമുട്ടി.
തഥൈവ തേഷാം തുമുലാനി താനി ക്രുദ്ധാനി ചാന്യോന്യമഭിദ്രവന്തി। ഗദാസിപട്ടൈശ്ച പരശ്വഥൈശ്ച പ്രാസൈശ്ച തീക്ഷ്ണാഗ്രസുധൌതധാരൈഃ ।। 4
അങ്ങനെ, അവർ തമ്മിൽ അത്യന്തം ഉഗ്രതയോടെ, ഗദ, വാൾ, പരശു, കുന്തം എന്നിവയുടെ മൂർച്ചയുള്ള, നന്നായി തിളങ്ങുന്ന കത്തികളുമായി പരസ്പരം ആക്രമിച്ചു.
ബലം തു മാത്സ്യസ്യ ബലേന രാജാ സര്വം ത്രിഗര്താധിപതിഃ സുശര്മാ। പ്രമഥ്യ ജിത്വാ ച നിപീഡ്യ മത്സ്യാന്വിരാടമോജസ്വിനമഭ്യധാവത് ।। 5
പിന്നീട് ത്രിഗർത്താധിപനായ സുശർമൻ തന്റെ സൈന്യത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ മത്സ്യസൈന്യത്തെ കീഴടക്കി, അവരെ തകർത്തു, ജയിച്ചു, ഒടുവിൽ മഹാശക്തിയുള്ള വിരാടിനെ നേരെ ആക്രമിച്ചു.
മത്താവിവ വൃഷൌ തൌ തു ഗജാവിവ മദോദ്ധതൌ । സിംഹാവിവ ഗജഗ്രാഹൌ ശക്രവൃത്രാവിവോദ്ധതൌ ।। 6
അവർ ഇരുവരും മദം കയറിയ കാളകളെപ്പോലെയും, ഉഗ്രതയുള്ള ആനകളെപ്പോലെയും, സിംഹങ്ങൾ ആനയെ പിടിക്കുന്നതുപോലെയും, ഇന്ദ്രനും വൃത്രനും തമ്മിലുള്ള ശത്രുതയിലുപോലെയും ആയിരുന്നു.
ഉഭൌ തുല്യബലോത്സാഹാവുഭൌ തുല്യപരാക്രമൌ। ഉഭൌ തുല്യാസ്രവിക്ഷേപാവുഭൌ യുദ്ധവിശാരദൌ ।। 7
അവർ ഇരുവരും ശക്തിയിലും ഉത്സാഹത്തിലും തുല്യരായിരുന്നു; ധൈര്യത്തിലും രക്തം ചൊരിയുന്നതിലും യുദ്ധവിദ്യയിലും ഒരുപോലെയായിരുന്നു.
തൌ നിഹത്യ പൃഥഗ്ധുര്യാനുഭയോഃ പാര്ഷ്ണിസാരഥീ । ആസ്താം തുല്യധനുര്ഗ്രാഹൌ കൃഷ്ണകംസാവിവോദ്ധതൌ ।। 8
രഥങ്ങളുടെയും പിൻരക്ഷകരുടെയും ജീവനെടുക്കുകയും, ഇരുവരും തുല്യമായ വില്ലിനിപുണതയോടെ, കൃഷ്ണനും കംസനും തമ്മിലുള്ള ശത്രുതപോലെ നേരെ നേരെ നിന്നു.
തതഃ സുശര്മാ ത്രൈഗര്തഃ സഹ ഭ്രാത്രാ സുവര്മണാ। അഭ്യദ്രവന്മത്സ്യരാജം രഥവ്രാതേന സര്വശഃ ।। 9
അതിനുശേഷം, ത്രിഗർത്തനായ സുശർമൻ തന്റെ സഹോദരൻ സുവർമ്മനോടൊപ്പം, മുഴുവൻ രഥസൈന്യത്തോടുകൂടി മത്സ്യരാജാവിനെ ആക്രമിച്ചു.
തതോ രഥാഭ്യാം പ്രസ്കന്ദ്യ ഭ്രാതരൌ ക്ഷത്രിയര്ഷഭൌ। ഗദാപാണീ സുസംരബ്ധൌ സമഭ്യദ്രവതാം ജവാത് ।। 10
അപ്പോൾ ആ സഹോദരന്മാർ, യോദ്ധാക്കളിൽ ശ്രേഷ്ഠന്മാരായവർ, രഥങ്ങളിൽ നിന്ന് ചാടിപ്പുറത്ത്, ഗദകൾ കൈവശം എടുത്ത് അത്യന്തം കോപത്തോടെ വേഗത്തിൽ മുന്നോട്ട് പാഞ്ഞു.
സുശര്മാ പരവീരഘ്നോ ബലവാന്വീര്യവാന്ഗദീ। വിരഥം മത്സ്യരാജാനം ജീവഗ്രാഹമഥാഗ്രഹീത് ।। 11
ശത്രുവീരന്മാരെ സംഹരിക്കുന്നവനും, ശക്തനും, ഗദയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവനും ആയ സുശർമൻ, രഥം ഇല്ലാതായ മത്സ്യരാജാവിനെ ജീവനോടെ പിടിച്ചു.
തമുന്മഥ്യ സുശര്മാ തു യുവതീമിവ കാമുകഃ। സ്യന്ദനം സ്വം സമാരോപ്യ പ്രയയൌ ഭീമവിക്രമഃ ।। 12
അവനെ ഒരു യുവതിയെ കാമുകൻ കീഴടക്കുന്നതുപോലെ സുശർമൻ കീഴടക്കി, തന്റെ രഥത്തിൽ കയറ്റി, അതിശയമായ വീരത്വം കാണിച്ച് അവിടെ നിന്നു പുറപ്പെട്ടു.
തസ്മിന്ഗൃഹീതേ വിരഥേ വിരാടേ ബലവത്തരേ। ബലം സര്വം വിഭഗ്നം തന്നിരുത്സാഹം നിരാശകമ് ।। 13
ശക്തനായ വിരാടൻ പിടിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, അവന്റെ രഥവും പിടിച്ചെടുത്തു. അതോടെ അവിടത്തെ മുഴുവൻ സൈന്യവും തകർന്നുപോയി, എല്ലാവരും നിരാശരായി ആത്മവിശ്വാസം നഷ്ടപ്പെട്ടു.
പ്രാദ്രവന്ത ഭയാന്മാത്സ്യാസ്ത്രിഗര്തൈരര്ദിതാ രണേ । വിദിക്ഷുഃ ദിക്ഷു സര്വാസു പലായന്തി ച യാന്തി ച ।। 14
യുദ്ധത്തിൽ ത്രിഗർത്തന്മാർ ആക്രമിച്ചപ്പോൾ, മത്സ്യരുടെ സൈന്യം ഭയത്താൽ ഓടിപ്പോയി. അവർ എല്ലാ ദിക്കുകളിലേക്കും ചിതറിപ്പറന്നു രക്ഷപ്പെടാൻ ശ്രമിച്ചു.
തേഷു വിദ്രാംവ്യമാണേഷു കുന്തീപുത്രോ യുധിഷ്ഠിരഃ। അഭ്യഭാഷത ധര്മാത്മാ ഭിമസേനമരിന്ദമമ് ।। 15
അവർ ഇങ്ങനെ പിരിഞ്ഞോടുമ്പോൾ, കുന്തിദേവിയുടെ മകൻ യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ, ധർമ്മപരനായവൻ, ശത്രുക്കളെ ജയിച്ച ഭീമസേനനോട് പറഞ്ഞു.
മാത്സ്യരാജസ്ത്രിഗര്തേന പരാമൃഷ്ടഃ സുശര്മണാ। തം മോക്ഷയ മഹാബാഹീ മാ ഗമദ്ദ്വിഷതാം വശമ് ।। 16
മത്സ്യരാജാവിനെ ത്രിഗർത്തനായ സുഷർമൻ പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. മഹാബാഹുവായ ഭീമ, നീ അവനെ മോചിപ്പിക്കണം. അവൻ ശത്രുക്കളുടെ കയ്യിലേക്കു പോകരുത്.
ഭീമസേനഃ മഹാബാഹോ ഗൃഹീതം തു സുശര്മണാ। ത്രായസ്വ മോചയ ക്ഷിപ്രമസ്മത്പ്രീതികരം നൃപമ് ।। 17
ഭീമസേനാ, മഹാബലശാലിയായവനേ, സുഷർമൻ രാജാവിനെ പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. നീ ഉടൻ അവനെ രക്ഷിച്ച് മോചിപ്പിക്കണം. അതു ഞങ്ങളെ വളരെ സന്തോഷിപ്പിക്കും.
ഉഷിതാഃ സ്മ സുഖം സര്വേ സര്വകാമൈഃ സുപൂജിതാഃ। ഭീമസേന ത്വയാ കാര്യാ തസ്യ വാതസ്യ നിഷ്കൃതിഃ ।। 18
നാം എല്ലാവരും ഇവിടെ സന്തോഷത്തോടെ എല്ലാ സൗകര്യങ്ങളും അനുഭവിച്ച് ആദരിക്കപ്പെട്ട് ജീവിച്ചു. ഭീമസേനാ, നീ ഇപ്പോൾ ആ കൃതജ്ഞത മടക്കി നൽകണം.
തം തഥാവാദിനം തത്ര ഭീമസേനോ മഹാബലഃ। അഭ്യഭാഷത ദുര്ധര്ഷോ രണമധ്യേ യുധിഷ്ഠിരമ് ।। 19
അങ്ങനെ യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞപ്പോൾ, മഹാബലശാലിയായ ഭീമസേനൻ യുദ്ധമധ്യേ അവനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു.
അഹമേനം പരിത്രാസ്യേ ശാസനാത്തവ പാര്ഥിവ। പശ്യേദം സുമഹത്കര്മ യുധ്യതോ മമ ശത്രുഭിഃ ।। 20
രാജാവേ, നിന്റെ കല്പനപ്രകാരം ഞാൻ അവനെ രക്ഷിക്കും. ഞാൻ ശത്രുക്കളുമായി യുദ്ധം ചെയ്യുമ്പോൾ എന്റെ ഈ വലിയ പ്രവർത്തി നീ കാണണം.
സ്വബാഹുബലമാശ്രിത്യ പരേഷാമസമം രണേ। ഏകാന്തമാശ്രിതോ രാജംസ്തിഷ്ഠ ത്വം ഭ്രാതൃഭിഃ സഹ ।। 21
എന്റെ കൈകളുടെ ശക്തിയിൽ ആശ്രയിച്ച്, യുദ്ധത്തിൽ മറ്റാരാലും തുല്യമായിരിക്കാൻ കഴിയാത്തവനായി ഞാൻ ഒറ്റയ്ക്ക് പോകാം. രാജാവേ, നീ സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം ഇവിടെ തന്നെ ഇരിക്കൂ.
അയം വൃക്ഷോ മഹാശാഖോ ഗിരിമാത്രോ വനസ്പതിഃ। അഹമേനം സമാരുജ്യ പോഥയിഷ്യാമി ശാത്രവാന് ।। 22
ഇവിടെ വലിയ കൊമ്പുകളും ശാഖകളും ഉള്ള ഒരു വലിയ മരമുണ്ട്, പർവതത്തോളം വലിപ്പമുള്ളത്. ഞാൻ അതിൽ കയറി ശത്രുക്കളെ തകർക്കും.
തം മത്തമിവ മാതങ്ഗം വീക്ഷമാണം വനസ്പതിമ്। അബ്രവീദ്ഭ്രാതരം വീരം ധര്മരാജോ യുധിഷ്ഠിരഃ ।। 23
ഭീമൻ ആ വൃക്ഷത്തെ ഒരു കാട്ടാനപോലെ ഉറ്റുനോക്കുന്നത് കണ്ടു ധർമ്മരാജാവായ യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ തന്റെ വീര്യശാലിയായ സഹോദരനോട് പറഞ്ഞു.
ഭീമ മാ സാഹസം കാര്ഷീസ്തിഷ്ഠത്വേഷ വനസ്പതിഃ ।। 24
ഭീമാ, നീ ആവേശത്തിൽ പെട്ട് പെട്ടെന്ന് ഒന്നും ചെയ്യരുത്. ആ വൃക്ഷം അവിടെയേയ്ക്ക് തന്നെ ഇരിക്കട്ടെ.
മാ ത്വാം വൃക്ഷേണ കര്മാണി കുര്വന്തമതിമാനുഷമ് । ജനാഃ സമവബുധ്യേരന്ഭീമോഽയമിതി ഭാരത ।। 25
ഭീമാ, നീ ആ വൃക്ഷം ഉപയോഗിച്ച് അതിമാനുഷികമായ കാര്യങ്ങൾ ചെയ്താൽ, ജനങ്ങൾ ഇത് ഭീമൻ തന്നെയാണെന്ന് തിരിച്ചറിയും.
മാ ഗ്രഹീസ്ത്വമിമം വൃക്ഷം സിംഹനാദം ച മാ നദ। കര്മണാ സിംഹനാദേന വിജ്ഞാസ്യന്തി ജനാ ധ്രുവമ് ।। 26
നീ ആ വൃക്ഷം പിടിക്കരുത്, സിംഹനാദവും മുഴക്കരുത്. അങ്ങനെ ചെയ്താൽ, ജനങ്ങൾ ഉറപ്പായും നിന്നെ തിരിച്ചറിയും.
ഇമം വൃക്ഷം ഗൃഹീത്വാ ത്വം നേമാം സേനാമഭിദ്രവ । വൃക്ഷം ച ത്വാം രുജന്തം വൈ വിജ്ഞാസ്യതി ജനോ ധ്രുവം ।। 27
നീ ഈ വൃക്ഷം പിടിച്ച് സൈന്യത്തെ ആക്രമിച്ചാൽ, ജനങ്ങൾ ഉറപ്പായും വൃക്ഷം കൈവശം വച്ചിരിക്കുന്ന നിന്നെ തിരിച്ചറിയും.
അന്യദേവായുധം ഗൃഹ്യ പ്രതിപദ്യസ്വ മാനുഷമ്। ചാപം വാ യദി വാ ശക്തിം നിസ്ത്രിംശം വാ പരശ്വഥമ് ।। 28
മറ്റേതെങ്കിലും ആയുധം, മനുഷ്യർ ഉപയോഗിക്കുന്നതായൊന്നും എടുക്കൂ. വില്ലോ, കുന്തമോ, വാളോ, ഉരുക്കൊലിയോ ആകാം.
യദേവ മാനുഷം ഭീമ ഭവേദന്യൈരലക്ഷിതമ് । തദേവായുധമാദായ മോചയാശു മഹീതിമ് ।। 29
ഭീമാ, മനുഷ്യർക്ക് സാധാരണമായും മറ്റുള്ളവർക്ക് എളുപ്പത്തിൽ തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയാത്ത ആയുധം എടുക്കൂ. അതുപയോഗിച്ച് രാജാവിനെ വേഗത്തിൽ മോചിപ്പിക്കൂ.
യമൌ ച ചക്രരക്ഷൌ തേ ഭവിതാരൌ മഹാബലൌ। വ്യായച്ഛതസ്തേ സമരേ മത്സ്യരാജം പരീപ്സ്രതഃ ।। 30
മദ്രിദേവിയുടെ ഇരുവരും, മഹാബലശാലികളും രഥയുദ്ധത്തിൽ നിപുണരുമായ സഹോദരന്മാർ, നീ മത്സ്യരാജാവിനെ രക്ഷിക്കാൻ ശ്രമിക്കുമ്പോൾ യുദ്ധത്തിൽ നിന്നെ സംരക്ഷിക്കും.