നിവൃത്തസമയാഃ പാര്ഥാ മഹാത്മാനോ മഹാബലാഃ । മഹോത്സാഹാ ഭവിഷ്യന്തി പാണ്ഡവാ ഹ്യമിതൌജസഃ ।। 7
പാർഥന്മാർക്കു നിർവാസം കഴിഞ്ഞു. അവർ മഹാത്മാക്കളും മഹാശക്തന്മാരുമാണ്. പാണ്ഡവർ അത്യന്തം ഉത്സാഹത്തോടെ മുന്നോട്ട് വരും.
തസ്മാദ്ബലം ച കോശം ച നാതിശ്ചാപി വിധീയതാമ്। യഥാ കാലോദയേ പ്രാപ്തേ സമ്യക് തൈഃ സംദധാമഹേ ।। 8
അതിനാൽ, സൈന്യത്തെയും ധനശേഖരത്തെയും അവഗണിക്കരുത്. അവരുടെ ഉയർച്ചയ്ക്കുള്ള സമയം വന്നാൽ, നാം പൂർണ്ണമായി തയ്യാറായിരിക്കണം.
യത്ര യന്മന്യസേ ശ്രേയോ ബുധ്യസ്വ ബലമാത്മനഃ । നിയതം സര്വമിത്രേഷു ബലവത്സ്വബലേഷു ച ।। 9
നിനക്ക് എവിടെയാണ് കൂടുതൽ ഗുണം എന്ന് തോന്നുന്നു, അവിടം നിന്റെ ശക്തി മനസ്സിലാക്കണം. എല്ലാ സഖാക്കളിലും, ശക്തരായവരിലും ഇത് ഉറപ്പാക്കണം.
സാരം ഫല്ഗു ബലം ജ്ഞാത്വാ മധ്യസ്ഥം ചാപി ഭാരത । സ്വരാഷ്ട്രപരരാഷ്ട്രേഷു ജ്ഞാതവ്യം ബലമാത്മനഃ ।। 10
ഭാരതാ, പ്രധാനമായതും ദുർബലമായതും ഇടത്തരം ശക്തിയും തിരിച്ചറിയണം. സ്വന്തം രാജ്യത്തും മറ്റുള്ള രാജ്യങ്ങളിലും, സ്വന്തം ശക്തി മനസ്സിലാക്കണം.
അപ്രഹൃശഷ്ടം പ്രാഹൃഷ്ടം വാ സംദധാമ തഥാ പരൈഃ । സാമ്നാ ദാനേന ഭേദേന ദണ്ഡേന ബലികര്മണാ ।। 11
മറ്റുള്ളവരുമായി, അവർ സന്തോഷത്തോടെയോ ദു:ഖത്തോടെയോ ആയാലും, സമാധാനം, ദാനം, വിഭജനമോ ശിക്ഷയോ ബലി എന്നിവകൊണ്ട് ഇടപെടണം.
ന്യായേനാക്രമ്യ ച പരാന്ബലാച്ചാനമ്യ ദുര്ബലാന് । സാന്ത്വയിത്വാ ച മിത്രാണി ബലം ചാഭാഷ്യതാം സുഖമ് ।। 12
ന്യായം പാലിച്ച്, ശക്തരെയോ ദുർബലരെയോ കീഴടക്കി, സ്നേഹിതരെ ആശ്വസിപ്പിച്ച്, ശക്തിയെ എളുപ്പത്തിൽ പ്രയോഗിക്കണം.
സ്വകോശബലസംവൃദ്ധഃ സമ്യക്സിദ്ധിമവാപ്സ്യസി । യോത്സ്യസേ ചാപി ബലിഭിരരിഭിഃ പ്രത്യുപസ്ഥിതൈഃ। അന്യൈസ്ത്വം പാണ്ഡവൈര്വാഽപി ഹീനൈഃ സ്വബലവാഹനൈഃ ।। 13
സ്വന്തം ധനവും സൈന്യവും വളർത്തിയാൽ, നീ ഉറപ്പായും വിജയിക്കും. നേരെ നേരിടുന്ന ശക്തരായ ശത്രുക്കളുമായോ, പാണ്ഡവർ പോലുള്ളവരുമായോ, അല്ലെങ്കിൽ ദുർബല സൈന്യങ്ങളുമായോ നീ യുദ്ധം നടത്തേണ്ടി വരും.
ഏവം സര്വം വിനിശ്ചിത്യ വ്യവഹര്താസി ന്യായതഃ। യഥാകാലം മനുഷ്യേന്ദ്ര ചിരം സുഖമവാപ്സ്യസി ।। 14
ഇങ്ങനെ എല്ലാം ആലോചിച്ച്, നീ ന്യായമായി പ്രവർത്തിക്കണം. മനുഷ്യരാജാവേ, സമയത്തിന് അനുസരിച്ച് നീ ദീർഘകാലം സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കും.
ഭീഷ്മാദ്രോണകൃപൈരുക്തേ കര്ണദുഃശാസനാദിഭിഃ। തതോ ദുര്യോധനോ വാക്യം ശ്രുത്വാ തേഷാം മഹാത്മനാമ് । മുഹൂര്തമനുസംചിന്ത്യ സചിവാനിദമബ്രവീത് ।। 15
ഭീഷ്മനും ദ്രോണനും കൃപനും കര്ണനും ദുഃശാസനനും മറ്റുള്ളവരും പറഞ്ഞ വാക്കുകള് കേട്ട ശേഷം, ദുര്യോധനന് കുറച്ചു നേരം ആലോചിച്ച് തന്റെ മന്ത്രിമാരോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ശ്രുതമേതന്മയാ പൂര്വം കഥാസു ജനസംസദി। ധീരാണാം ശാസ്ത്രവിദുഷാം പ്രാജ്ഞാനാം മതിനിശ്ചയേ । കൃതിനാം സാരഫല്ഗുത്വേ ജാനാമി നയചക്ഷുഷാ ।। 16
ഇത് മുമ്പ് തന്നെ ജനസമൂഹങ്ങളിലും പണ്ഡിതന്മാരുടെയും ചിന്തകളിലും, ശാസ്ത്രജ്ഞരുടെയും വിവേകികളുടെയും ചര്ച്ചകളില് ഞാന് കേട്ടിട്ടുണ്ട്. കാര്യത്തിന്റെ സാരം തിരിച്ചറിയാന് കഴിയുന്നവരില് നിന്നുമാണ് ഞാന് ഇത് അറിഞ്ഞത്.
സത്വേ ബാഹുബലേ ധൈര്യേ പ്രാണേ ശാരീരസംഭവേ। സാംപ്രതം മാനുഷേ ലോകേ സദൈത്യനരരാക്ഷസേ ।। 17
ശക്തിയിലും കൈവശമുള്ള ബലത്തിലും ധൈര്യത്തിലും ജീവശക്തിയിലും ശരീരബലത്തിലും മനുഷ്യരിലും അസുരന്മാരിലും രാക്ഷസന്മാരിലും ഇങ്ങനെയുള്ള ഗുണങ്ങള് ഇപ്പോഴും കാണാം.
ചത്വാരസ്തു നരവ്യാഘ്രാ ബലേ ശക്രോപമാ ഭുവി। ഉത്തമാഃ പ്രാണിനാം തേഷാം നാസ്തി കശ്ചിദ്ബലേ സമഃ ।। 18
ഭൂമിയില് ഇന്ദ്രനോടു തുല്യശക്തിയുള്ള നാല് പുലിവേഷം ധരിച്ച പുരുഷന്മാരുണ്ട്; ജീവജാലങ്ങളില് ആരും അവരുടെ ബലത്തിന് സമം അല്ല.
ബലദേവശ്ച ഭീമശ്ച മദ്രരാജശ്ച വീര്യവാന് । ചതുര്ഥഃ കീചകസ്തേഷാം പഞ്ചമം നാനുശുശ്രുമഃ ।। 19
അവര് ബാലരാമനും ഭീമനും ശക്തശാലിയായ മദ്രരാജാവും നാലാമനായ കീചകനുമാണ്; അഞ്ചാമനായി ഞാന് ആരെയും കേട്ടിട്ടില്ല.
അന്യോന്യാനന്തരബലാഃ പരസ്പരജയൈപിണഃ। ബാഹൂയുദ്ധമഭീപ്സന്തോ നിത്യം സംരബ്ധമാനസാഃ ।। 20
അവര് പരസ്പരം ഏകദേശം തുല്യശക്തിയുള്ളവരാണ്, ഒരുമിക്കെതിരെയും ജയിക്കാനാണ് ആഗ്രഹം, കൈയേറ്റയുദ്ധം എപ്പോഴും ആഗ്രഹിക്കുന്നവരും മനസ്സില് ഉഗ്രതയുള്ളവരുമാണ്.
തേനാഹമവഗച്ഛാമി പ്രത്യയേന വൃകോദരമ്। മനസ്യഭിനിവിഷ്ടം മേ വ്യക്തം ജീവന്തി പാണ്ഡവാഃ ।। 21
ഇതൊക്കെ കണ്ടാല് തന്നെ വൃകോദരന് ഇതിലുണ്ടെന്ന് എനിക്ക് ഉറപ്പാണ്; പാണ്ഡവന്മാര് ജീവിച്ചിരിക്കുന്നു എന്നത് എന്റെ മനസ്സില് വ്യക്തമാണ്.
തത്രാഹം കീചകം മന്യേ ഭീമസേനേന മാരിതമ്। സൈരന്ധ്രീം ദ്രൌപദീം മന്യേ നാത്ര കാര്യാ വിചാരണാ ।। 22
അതുകൊണ്ട്, കീചകനെ ഭീമസേനന് കൊല്ലുകയും സൈരന്ധ്രി ദ്രൗപദിയാണ് എന്നതും ഞാന് വിശ്വസിക്കുന്നു; ഇതില് കൂടുതല് ആലോചന വേണ്ട.
ശങ്കേ കൃഷ്ണാനിമിത്തം തു ഭീമസേനേന കീചകഃ। ഗന്ധര്വവ്യപദേശേന ഹതോ നിശി മഹാബലഃ ।। 23
കൃഷ്ണയ്ക്കുവേണ്ടി ഭീമസേനന് കീചകനെ, ഗന്ധര്വന് എന്ന പേരില്, രാത്രിയില് കൊല്ലുകയായിരുന്നുവെന്ന് ഞാന് സംശയിക്കുന്നു.
കോ ഹി ശക്തഃ പരോ ഭീമാത്കീചകം ഹന്തുമോജസാ । ശസ്ത്രം വിനാ ബാഹുബലാത്തഥാ സര്വാങ്ഗചൂര്ണനേ ।। 24
ഭീമനെക്കാള് വേറാര്ക്കും ആയുധമില്ലാതെ, വെറും കൈവശമുള്ള ബലത്തിലൂടെ കീചകനെ കൊല്ലാനും അവന്റെ ശരീരഭാഗങ്ങള് മുഴുവന് തകർക്കാനും കഴിയുമോ?
മര്ദിതും വാ തഥാ തീവ്രം ചര്മമാംസാസ്ഥിചൂര്ണനമ് । രൂപമന്യത്സമാസ്ഥായ ഭീമസ്യൈതദ്വിചേഷ്ടിതമ് ।। 25
അല്ലെങ്കില് ഇങ്ങനെ അതികഠിനമായി അവന്റെ ചർമ്മം, മാംസം, അസ്ഥികൾ എല്ലാം തകർക്കാനും മറ്റൊരു രൂപം സ്വീകരിച്ചും ചെയ്യാൻ കഴിയുന്നത് ഭീമനാണ്.
ധ്രുവം കൃഷ്ണാനിമിത്തം തു ഭീമസേനേന സൂതജാഃ । ഗന്ധര്വവ്യപദേശേന ഹതാ നിശി ന സംശയഃ ।। 26
നിശ്ചയമായും കൃഷ്ണയ്ക്കുവേണ്ടി ഭീമസേനന് സുതപുത്രനായ കീചകനെ ഗന്ധര്വന് എന്ന പേരില് രാത്രിയില് കൊല്ലുകയായിരുന്നുവെന്ന് സംശയമില്ല.
പിതാമഹേന യേ ചോക്താ ദേശസ്യ ച ജനസ്യ ച। ഗുണാസ്തേ മത്സ്യരാഷ്ട്രേഷു ബഹുശോഽപി മയാ ശ്രുതാഃ ।। 27
പിതാമഹന് പറഞ്ഞ ദേശത്തെയും ജനത്തെയും കുറിച്ചുള്ള ഗുണങ്ങള് മത്സ്യരാജ്യത്തില് പലതവണ ഞാന് കേട്ടിട്ടുണ്ട്.
വിരാടനഗരേ മന്യേ പാണ്ഡവാശ്ഛന്നചാരിണഃ। നിവസന്തി പുരേ രമ്യേ തത്ര യാത്രാ വിധീയതാമ് ।। 28
വിരാടനഗരിയില് പാണ്ഡവന്മാര് മറഞ്ഞ് ജീവിക്കുന്നു എന്ന് ഞാന് കരുതുന്നു; അതിനാല് അവിടേക്ക് യാത്ര ഒരുക്കാം.
മത്സ്യരാഷ്ട്രം ഗമിഷ്യാമോ ഗ്രഹീഷ്യാമശ്ച ഗോധനമ്। ഗൃഹീതേ ഗോധനേ നൂനം തേഽപി യോത്സ്യന്തി പാണ്ഡവാഃ।। 29
നാം മത്സ്യരാജ്യത്തിലേക്ക് പോയി അവിടത്തെ പശുക്കളെ പിടിച്ചെടുക്കും; പശുക്കള് പിടിച്ചെടുത്താല് പാണ്ഡവന്മാര് ഉറപ്പായും യുദ്ധം ചെയ്യും.
അപൂര്ണേ സമയേ ചാപി യദി പശ്യേമ പാണ്ഡവാന്। ദ്വാദശാന്യാനി വര്ഷാണി പ്രവേക്ഷ്യന്തി പുനര്വനമ് ।। 30
കാലാവധി പൂര്ത്തിയാകുന്നതിന് മുമ്പ് പാണ്ഡവന്മാരെ കണ്ടാല് അവര് വീണ്ടും പന്ത്രണ്ട് വര്ഷം വനത്തിലേക്ക് പോകേണ്ടി വരും.
തസ്മാദന്യതരേണാപി ലാഭോഽസ്മാകം ഭവിഷ്യതി। കോശവൃദ്ധിരിഹാസ്മാകം ശത്രൂണാം നിധനം ഭവേത് ।। 31
അതുകൊണ്ട്, ഏതുവഴിയിലായാലും നമുക്ക് ലാഭം ലഭിക്കും; നമ്മുടെ ധനശേഖരം വര്ധിക്കും, ശത്രുക്കളുടെ നാശവും സംഭവിക്കാം.
കഥം സുയോധനം ഗച്ഛേദ്യുധിഷ്ഠിരഭൃതഃ പുരാ। ഏതച്ചാപി വദത്യേഷ മാത്സ്യഃ പരിഭവാന്മയി ।। 32
യുദിഷ്ഠിരന് നഗരത്തില് ഇരിക്കുമ്പോള് സുയോധനന് എങ്ങനെ പോകാനാകും? ഇതാണ് മത്സ്യരാജാവും എന്നെ പരിഹസിച്ച് പറയുന്നത്.
തസ്മാത്കര്തവ്യമേതദ്വൈ തത്ര യാത്രാ വിധീയതാമ്। ഏതത്സുനീതം മന്യേഽഹം സര്വേഷാം യദി രോചതേ ।। 33
അതിനാൽ ഈ കാര്യത്തിൽ നമുക്ക് പ്രവർത്തിക്കേണ്ടതാണു്. അവിടെ യാത്ര ഒരുക്കാം. എല്ലാവർക്കും ഇഷ്ടമെങ്കിൽ, ഇത് നല്ലതാണെന്നു ഞാൻ കരുതുന്നു.
തതോ രാജാ ത്രിഗര്താനാം സുശര്മാ രഥയൂഥപഃ। പൂര്വമാഭാഷ്യ കര്ണേന തഥാ ദുഃശാസനേന ച। പ്രാപ്തകാലമിദം വാക്യമുവാച ത്വരിതോ ബലീ ।। 34
അതിനുശേഷം തൃഗർത്ത രാജാവായ സുഷർമൻ, രഥസേനാപതി, ആദ്യം കർണ്ണനോടും ദുഃശാസനനോടും സംസാരിച്ച്, ആവേശത്തോടെയും ശക്തിയോടെയും ഈ സമയോചിതമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
അസകൃന്നികൃതഃ പൂര്വം മാത്സ്യസാല്വേയകേകയൈഃ । സൂതേനൈവ ച മാത്സ്യസ്യ കീചകേന പുനഃ പുനഃ ।। 35
മത്സ്യന്മാരും ശാൽവന്മാരും കേകയന്മാരും മുമ്പ് പലതവണ എന്നെ ഉപദ്രവിച്ചിട്ടുണ്ട്. അതുപോലെ മത്സ്യരാജാവിന്റെ രഥസാരഥിയും കീചകനും വീണ്ടും വീണ്ടും എന്നെ വഞ്ചിച്ചിട്ടുണ്ട്.
ബാധിതോ ബന്ധുഭിഃ സാര്ധം ബലാദ്ബലവതാ വിഭോ। സ കര്ണമഭിവീക്ഷ്യാഥ ദുര്യോധനമഭാഷത ।। 36
ശക്തനായ ആ രാജാവിന്റെ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ഞാൻ ബന്ധുക്കളോടൊപ്പം ഉപദ്രവം അനുഭവിച്ചു. പിന്നെ അവൻ കർണ്ണനെ നോക്കി, ദുര്യോധനനോട് പറഞ്ഞു.