ധര്മജ്ഞഃ സ തു ദുര്ജ്ഞേയഃ സര്വജ്ഞൈശ്ച ദ്വിജാതിഭിഃ। കിംപുനഃ പ്രാകൃതൈസ്താത പാര്ഥോ വിജ്ഞായതേ ക്വചിത് ।। 50
ധർമ്മം മനസ്സിലാക്കുന്നവനെ, ഏറ്റവും പണ്ഡിതരായ ദ്വിജന്മാർക്കുപോലും മനസ്സിലാക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. എങ്കിൽ സാധാരണ ജനങ്ങൾക്ക് എത്രയോ അധികം പ്രയാസം. അർജുനനെ കുറിച്ച് ശരിക്കും അറിയുന്നത് വളരെ അപൂർവ്വമാണ്, പ്രിയനേ.
യസ്മിന്സത്യം ധൃതിര്ദാനം പരാ ശാന്തിര്ധ്രുവാ ക്ഷമാ। ഹ്രീഃ ശ്രീഃ കീര്തിഃ പരം തേജ ആനൃശംസ്യമഥാര്ജവമ് ।। 51
ആളിൽ സത്യം, സ്ഥിരത, ദാനം, ഉന്നതമായ സമാധാനം, അചഞ്ചലമായ ക്ഷമ, ലജ്ജ, ഐശ്വര്യം, കീർത്തി, ഉജ്ജ്വലമായ ശക്തി, ദയ, നേരുമൈ എന്നിവ എല്ലാം വസിക്കുന്നു—
തസ്മാന്നിവാസഃ പാര്ഥാനാം ചിന്ത്യതാം യദ്ബ്രവീമി വഃ । ഗതിര്വാ പരമാ തത്ര നോത്സഹേ വക്തുമന്യഥാ ।। 52
അതിനാൽ, ഞാൻ പറയുന്നതുപോലെ, കുന്തിദേവിയുടെ മക്കളുടെ താമസസ്ഥലം ശ്രദ്ധയോടെ ആലോചിക്കണം. അവരുടെ ഭാവി അവിടെ തന്നെയാണ്. ഞാൻ ഇതിന് വിപരീതമായി ഒന്നും പറയാൻ കഴിയില്ല.
ഏവമേതത്തു സംചിന്ത്യ യത്കൃത്യം സാധു മന്യസേ। തത്ക്ഷിപ്രം കുരു കൌരവ്യ യദ്യേതച്ഛ്രദ്ദധാസി മേ। കുലസ്യ ഹി ക്ഷമം താത യദഹം പ്രബ്രവീമി തേ ।। 53
ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ചശേഷം, നീ ശരിയെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നതെന്തെങ്കിലും ഉടൻ ചെയ്യണം, കൌരവാ, എന്റെ വാക്കുകൾ വിശ്വസിക്കുന്നുവെങ്കിൽ. ഞാൻ പറയുന്നത് നിന്റെ കുടുംബത്തിന് യോജിച്ചതാണ്, പ്രിയനേ.
തതഃ ശാരദ്വതോ വാക്യമിത്യുവാച കൃതസ്തദാ। യുക്തം പ്രാപ്തം ച വൃദ്ധേന പാണ്ഡവാന്പ്രതി ഭാപിതമ് ।। 1
അപ്പോൾ ശാരദ്വതന്റെ മകൻ കൃപചാര്യൻ പറഞ്ഞു: 'വയസ്സനായവൻ പാണ്ഡവരെ കുറിച്ച് പറഞ്ഞത് യുക്തവും സമയോചിതവുമാണ്.'
ധര്മാര്ഥസഹിതം ശ്ലക്ഷ്ണം സര്വം സത്യം സഹേതുകമ്। തത്രാനുരൂപം ഭീഷ്മസ്യ മമാപി വചനം ശൃണു ।। 2
അവൻ പറഞ്ഞത് ധർമ്മത്തോടും ഉദ്ദേശത്തോടും കൂടി, മൃദുവായും സത്യസന്ധമായും കാരണം പറഞ്ഞുമാണ്. ഭീഷ്മന്റെ വാക്കുകൾക്ക് യോജിച്ചും എന്റെ വാക്കുകളും കേൾക്കൂ.
തേഷാം ചൈവ ഗതിസ്തത്ര ര്നിവാസശ്ചാനുചിന്ത്യതാമ് । നീതിര്വിധീയതാം തത്ര സാംപ്രതം യാ ഹിതാ ഭവേത് ।। 3
അവരുടെ വഴി, താമസസ്ഥലം എന്നിവയും സൂക്ഷ്മമായി ആലോചിക്കണം. ഇപ്പോൾ അവർക്കു പ്രയോജനപ്പെടുന്ന വിധത്തിൽ ഒരു നയം നിശ്ചയിക്കണം.
നാവജ്ഞേയോ രിപുസ്താത പ്രാകൃതോഽപി ബുഭൂഷതാ। കിം പുനഃ പാണ്ഡവാഃ ശൂരാ വിദ്വാംസോ ബലിനസ്തഥാ ।। 4
പ്രിയനേ, വിജയിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ എങ്കിൽ സാധാരണ ശത്രുവിനെയും അവഗണിക്കരുത്. അങ്ങനെ വരുമ്പോൾ, ധൈര്യവും ജ്ഞാനവും ശക്തിയും ഉള്ള പാണ്ഡവരെ എങ്ങനെ അവഗണിക്കാനാകും?
തസ്മാത്സത്രം പ്രവിഷ്ടേഷു പാണ്ഡവേഷു മഹാത്മസു । ഗൂഢഭാവേഷു ഛന്നേഷു കാലേ ചോദയമാഗതേ ।। 5
അതുകൊണ്ട്, മഹാത്മാക്കളായ പാണ്ഡവർ സഭയിൽ പ്രവേശിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ, അവരുടെ ഉദ്ദേശ്യവും പ്രവർത്തികളും മറച്ചുവെച്ചിരിക്കുമ്പോൾ, സമയവും എത്തിയിരിക്കുമ്പോൾ—
സ്വരാഷ്ട്രേ പരരാഷ്ട്രേ ച ജ്ഞാതവ്യം ബലമാത്മനഃ । ഉദയഃ പാണ്ഡവാനാം ച പ്രാപ്തകാലോ ന സംശയഃ ।। 6
സ്വന്തം രാജ്യത്തും പുറത്തുള്ള രാജ്യങ്ങളിലും, സ്വന്തം ശക്തി അറിയണം. പാണ്ഡവരുടെ ഉയർച്ചയ്ക്കുള്ള സമയം എത്തിയിരിക്കുന്നു, ഇതിൽ സംശയമില്ല.
നിവൃത്തസമയാഃ പാര്ഥാ മഹാത്മാനോ മഹാബലാഃ । മഹോത്സാഹാ ഭവിഷ്യന്തി പാണ്ഡവാ ഹ്യമിതൌജസഃ ।। 7
പാർഥന്മാർക്കു നിർവാസം കഴിഞ്ഞു. അവർ മഹാത്മാക്കളും മഹാശക്തന്മാരുമാണ്. പാണ്ഡവർ അത്യന്തം ഉത്സാഹത്തോടെ മുന്നോട്ട് വരും.
തസ്മാദ്ബലം ച കോശം ച നാതിശ്ചാപി വിധീയതാമ്। യഥാ കാലോദയേ പ്രാപ്തേ സമ്യക് തൈഃ സംദധാമഹേ ।। 8
അതിനാൽ, സൈന്യത്തെയും ധനശേഖരത്തെയും അവഗണിക്കരുത്. അവരുടെ ഉയർച്ചയ്ക്കുള്ള സമയം വന്നാൽ, നാം പൂർണ്ണമായി തയ്യാറായിരിക്കണം.
യത്ര യന്മന്യസേ ശ്രേയോ ബുധ്യസ്വ ബലമാത്മനഃ । നിയതം സര്വമിത്രേഷു ബലവത്സ്വബലേഷു ച ।। 9
നിനക്ക് എവിടെയാണ് കൂടുതൽ ഗുണം എന്ന് തോന്നുന്നു, അവിടം നിന്റെ ശക്തി മനസ്സിലാക്കണം. എല്ലാ സഖാക്കളിലും, ശക്തരായവരിലും ഇത് ഉറപ്പാക്കണം.
സാരം ഫല്ഗു ബലം ജ്ഞാത്വാ മധ്യസ്ഥം ചാപി ഭാരത । സ്വരാഷ്ട്രപരരാഷ്ട്രേഷു ജ്ഞാതവ്യം ബലമാത്മനഃ ।। 10
ഭാരതാ, പ്രധാനമായതും ദുർബലമായതും ഇടത്തരം ശക്തിയും തിരിച്ചറിയണം. സ്വന്തം രാജ്യത്തും മറ്റുള്ള രാജ്യങ്ങളിലും, സ്വന്തം ശക്തി മനസ്സിലാക്കണം.
അപ്രഹൃശഷ്ടം പ്രാഹൃഷ്ടം വാ സംദധാമ തഥാ പരൈഃ । സാമ്നാ ദാനേന ഭേദേന ദണ്ഡേന ബലികര്മണാ ।। 11
മറ്റുള്ളവരുമായി, അവർ സന്തോഷത്തോടെയോ ദു:ഖത്തോടെയോ ആയാലും, സമാധാനം, ദാനം, വിഭജനമോ ശിക്ഷയോ ബലി എന്നിവകൊണ്ട് ഇടപെടണം.
ന്യായേനാക്രമ്യ ച പരാന്ബലാച്ചാനമ്യ ദുര്ബലാന് । സാന്ത്വയിത്വാ ച മിത്രാണി ബലം ചാഭാഷ്യതാം സുഖമ് ।। 12
ന്യായം പാലിച്ച്, ശക്തരെയോ ദുർബലരെയോ കീഴടക്കി, സ്നേഹിതരെ ആശ്വസിപ്പിച്ച്, ശക്തിയെ എളുപ്പത്തിൽ പ്രയോഗിക്കണം.
സ്വകോശബലസംവൃദ്ധഃ സമ്യക്സിദ്ധിമവാപ്സ്യസി । യോത്സ്യസേ ചാപി ബലിഭിരരിഭിഃ പ്രത്യുപസ്ഥിതൈഃ। അന്യൈസ്ത്വം പാണ്ഡവൈര്വാഽപി ഹീനൈഃ സ്വബലവാഹനൈഃ ।। 13
സ്വന്തം ധനവും സൈന്യവും വളർത്തിയാൽ, നീ ഉറപ്പായും വിജയിക്കും. നേരെ നേരിടുന്ന ശക്തരായ ശത്രുക്കളുമായോ, പാണ്ഡവർ പോലുള്ളവരുമായോ, അല്ലെങ്കിൽ ദുർബല സൈന്യങ്ങളുമായോ നീ യുദ്ധം നടത്തേണ്ടി വരും.
ഏവം സര്വം വിനിശ്ചിത്യ വ്യവഹര്താസി ന്യായതഃ। യഥാകാലം മനുഷ്യേന്ദ്ര ചിരം സുഖമവാപ്സ്യസി ।। 14
ഇങ്ങനെ എല്ലാം ആലോചിച്ച്, നീ ന്യായമായി പ്രവർത്തിക്കണം. മനുഷ്യരാജാവേ, സമയത്തിന് അനുസരിച്ച് നീ ദീർഘകാലം സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കും.
ഭീഷ്മാദ്രോണകൃപൈരുക്തേ കര്ണദുഃശാസനാദിഭിഃ। തതോ ദുര്യോധനോ വാക്യം ശ്രുത്വാ തേഷാം മഹാത്മനാമ് । മുഹൂര്തമനുസംചിന്ത്യ സചിവാനിദമബ്രവീത് ।। 15
ഭീഷ്മനും ദ്രോണനും കൃപനും കര്ണനും ദുഃശാസനനും മറ്റുള്ളവരും പറഞ്ഞ വാക്കുകള് കേട്ട ശേഷം, ദുര്യോധനന് കുറച്ചു നേരം ആലോചിച്ച് തന്റെ മന്ത്രിമാരോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ശ്രുതമേതന്മയാ പൂര്വം കഥാസു ജനസംസദി। ധീരാണാം ശാസ്ത്രവിദുഷാം പ്രാജ്ഞാനാം മതിനിശ്ചയേ । കൃതിനാം സാരഫല്ഗുത്വേ ജാനാമി നയചക്ഷുഷാ ।। 16
ഇത് മുമ്പ് തന്നെ ജനസമൂഹങ്ങളിലും പണ്ഡിതന്മാരുടെയും ചിന്തകളിലും, ശാസ്ത്രജ്ഞരുടെയും വിവേകികളുടെയും ചര്ച്ചകളില് ഞാന് കേട്ടിട്ടുണ്ട്. കാര്യത്തിന്റെ സാരം തിരിച്ചറിയാന് കഴിയുന്നവരില് നിന്നുമാണ് ഞാന് ഇത് അറിഞ്ഞത്.
സത്വേ ബാഹുബലേ ധൈര്യേ പ്രാണേ ശാരീരസംഭവേ। സാംപ്രതം മാനുഷേ ലോകേ സദൈത്യനരരാക്ഷസേ ।। 17
ശക്തിയിലും കൈവശമുള്ള ബലത്തിലും ധൈര്യത്തിലും ജീവശക്തിയിലും ശരീരബലത്തിലും മനുഷ്യരിലും അസുരന്മാരിലും രാക്ഷസന്മാരിലും ഇങ്ങനെയുള്ള ഗുണങ്ങള് ഇപ്പോഴും കാണാം.
ചത്വാരസ്തു നരവ്യാഘ്രാ ബലേ ശക്രോപമാ ഭുവി। ഉത്തമാഃ പ്രാണിനാം തേഷാം നാസ്തി കശ്ചിദ്ബലേ സമഃ ।। 18
ഭൂമിയില് ഇന്ദ്രനോടു തുല്യശക്തിയുള്ള നാല് പുലിവേഷം ധരിച്ച പുരുഷന്മാരുണ്ട്; ജീവജാലങ്ങളില് ആരും അവരുടെ ബലത്തിന് സമം അല്ല.
ബലദേവശ്ച ഭീമശ്ച മദ്രരാജശ്ച വീര്യവാന് । ചതുര്ഥഃ കീചകസ്തേഷാം പഞ്ചമം നാനുശുശ്രുമഃ ।। 19
അവര് ബാലരാമനും ഭീമനും ശക്തശാലിയായ മദ്രരാജാവും നാലാമനായ കീചകനുമാണ്; അഞ്ചാമനായി ഞാന് ആരെയും കേട്ടിട്ടില്ല.
അന്യോന്യാനന്തരബലാഃ പരസ്പരജയൈപിണഃ। ബാഹൂയുദ്ധമഭീപ്സന്തോ നിത്യം സംരബ്ധമാനസാഃ ।। 20
അവര് പരസ്പരം ഏകദേശം തുല്യശക്തിയുള്ളവരാണ്, ഒരുമിക്കെതിരെയും ജയിക്കാനാണ് ആഗ്രഹം, കൈയേറ്റയുദ്ധം എപ്പോഴും ആഗ്രഹിക്കുന്നവരും മനസ്സില് ഉഗ്രതയുള്ളവരുമാണ്.
തേനാഹമവഗച്ഛാമി പ്രത്യയേന വൃകോദരമ്। മനസ്യഭിനിവിഷ്ടം മേ വ്യക്തം ജീവന്തി പാണ്ഡവാഃ ।। 21
ഇതൊക്കെ കണ്ടാല് തന്നെ വൃകോദരന് ഇതിലുണ്ടെന്ന് എനിക്ക് ഉറപ്പാണ്; പാണ്ഡവന്മാര് ജീവിച്ചിരിക്കുന്നു എന്നത് എന്റെ മനസ്സില് വ്യക്തമാണ്.
തത്രാഹം കീചകം മന്യേ ഭീമസേനേന മാരിതമ്। സൈരന്ധ്രീം ദ്രൌപദീം മന്യേ നാത്ര കാര്യാ വിചാരണാ ।। 22
അതുകൊണ്ട്, കീചകനെ ഭീമസേനന് കൊല്ലുകയും സൈരന്ധ്രി ദ്രൗപദിയാണ് എന്നതും ഞാന് വിശ്വസിക്കുന്നു; ഇതില് കൂടുതല് ആലോചന വേണ്ട.
ശങ്കേ കൃഷ്ണാനിമിത്തം തു ഭീമസേനേന കീചകഃ। ഗന്ധര്വവ്യപദേശേന ഹതോ നിശി മഹാബലഃ ।। 23
കൃഷ്ണയ്ക്കുവേണ്ടി ഭീമസേനന് കീചകനെ, ഗന്ധര്വന് എന്ന പേരില്, രാത്രിയില് കൊല്ലുകയായിരുന്നുവെന്ന് ഞാന് സംശയിക്കുന്നു.
കോ ഹി ശക്തഃ പരോ ഭീമാത്കീചകം ഹന്തുമോജസാ । ശസ്ത്രം വിനാ ബാഹുബലാത്തഥാ സര്വാങ്ഗചൂര്ണനേ ।। 24
ഭീമനെക്കാള് വേറാര്ക്കും ആയുധമില്ലാതെ, വെറും കൈവശമുള്ള ബലത്തിലൂടെ കീചകനെ കൊല്ലാനും അവന്റെ ശരീരഭാഗങ്ങള് മുഴുവന് തകർക്കാനും കഴിയുമോ?
മര്ദിതും വാ തഥാ തീവ്രം ചര്മമാംസാസ്ഥിചൂര്ണനമ് । രൂപമന്യത്സമാസ്ഥായ ഭീമസ്യൈതദ്വിചേഷ്ടിതമ് ।। 25
അല്ലെങ്കില് ഇങ്ങനെ അതികഠിനമായി അവന്റെ ചർമ്മം, മാംസം, അസ്ഥികൾ എല്ലാം തകർക്കാനും മറ്റൊരു രൂപം സ്വീകരിച്ചും ചെയ്യാൻ കഴിയുന്നത് ഭീമനാണ്.
ധ്രുവം കൃഷ്ണാനിമിത്തം തു ഭീമസേനേന സൂതജാഃ । ഗന്ധര്വവ്യപദേശേന ഹതാ നിശി ന സംശയഃ ।। 26
നിശ്ചയമായും കൃഷ്ണയ്ക്കുവേണ്ടി ഭീമസേനന് സുതപുത്രനായ കീചകനെ ഗന്ധര്വന് എന്ന പേരില് രാത്രിയില് കൊല്ലുകയായിരുന്നുവെന്ന് സംശയമില്ല.