ഇമം തു സമുപാലമ്ഭം ത്വത്തോ രാജാ യുധിഷ്ഠിരഃ । ശൃണുയാദ്യദി കല്യാണി കൃത്സ്നം ജഹ്യാത്സ ജീവിതം ।। 14
നല്ലവളേ, നീ പറയുന്ന ഈ കുറ്റപ്പെടുത്തൽ രാജാവ് യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ കേട്ടാൽ, അവൻ തന്റെ ജീവൻ മുഴുവനും ഉപേക്ഷിച്ചുപോകും.
ധനഞ്ജയോ വാ സുശ്രോണി യമൌ ചാപി സുമധ്യമേ। ലോകാന്തരഗതേഷ്വേഷു നാഹം ശക്ഷ്യാമി ജീവിതുമ് ।। 15
നല്ലവളേ, ധനഞ്ജയനും ഇരട്ട സഹോദരന്മാരും ഈ ലോകം വിട്ടുപോയാൽ, ഞാൻ ജീവിക്കാൻ കഴിയില്ല.
ധര്മം ശൃണുഷ്വ പാഞ്ചാലി യത്തേ വക്ഷ്യാമി മാനിനി ।। 16
പാഞ്ചാലിയേ, ഞാൻ ഇപ്പോൾ പറയുന്ന ധർമ്മം നീ ശ്രദ്ധിച്ചു കേൾക്കണം, അഭിമാനിനിയായവളേ.
ദുഹിതാ ജനകസ്യാസീദ്വൈദേഹീ യദി തേ ശ്രുതാ। പതിമന്വചരത്സീതാ മഹാരണ്യനിവാസിനമ് ।। 17
ജനകന്റെ മകളായ വൈദേഹിയെക്കുറിച്ച് നീ കേട്ടിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, സീത ദൈവം വനംവാസിയായ ഭർത്താവിനെ പിന്തുടർന്നു.
വസന്തീ ച മഹാരണ്യേ രാമസ്യ മഹിഷീ പ്രിയാ। രാവണേന ഹൃതാ സീതാ രാക്ഷസീഭിശ്ച തര്ജിതാ। സാ ക്ലിശ്യമാനാ സുശ്രോണീ രാമമേവാന്വപദ്യത ।। 18
വലിയ കാടിൽ താമസിച്ചിരുന്ന രാമന്റെ പ്രിയഭാര്യയായ സീതയെ രാവണൻ കൊണ്ടുപോയി, രാക്ഷസികൾ ഭീഷണിപ്പെടുത്തി. എത്ര കഷ്ടതയുണ്ടായാലും, നല്ലവളേ, അവൾ രാമനെ മാത്രം പിന്തുടർന്നു.
ലോപാമുദ്രാ തഥാ ഭീരു ഭര്താരമൃഷിസത്തമമ്। ഭഗവന്തമഗസ്ത്യം സാ വനായൈവാന്വപദ്യത ।। 19
അതുപോലെ തന്നെ, ഭയമുള്ള ലോപാമുദ്രയും മഹർഷിയായ അഗസ്ത്യനെ കാട്ടിലേക്ക് പിന്തുടർന്നു.
സുകന്യാ നാമ ശര്യാതേര്ഭാര്ഗവച്യവനം വനേ। വല്മീകഭൂതം സാധ്വീ തമന്വപദ്യത ഭാമിനീ ।। 20
ശര്യാതിയുടെ മകളായ സുകന്യയും, വനംവാസിയായ ഭാർഗവച്യവനൻ, വാൽമീകം പോലെ മൂടപ്പെട്ടിരുന്നതിനും, ഭക്തിയോടെ അവനെ പിന്തുടർന്നു, പ്രകാശമുള്ളവളേ.
നാലായനീ ചേന്ദ്രസേനാ രൂപേണാപ്രതിമാ ഭുവി। പതിമന്വചരദ്വൃദ്ധം പുരാ വര്ഷസഹസ്രിണമ് ।। 21
നാലായനി, ഇന്ദ്രസേനാ ഇവർ ഭൂമിയിൽ സൌന്ദര്യത്തിൽ ഉപമയില്ലാത്തവരാണ്. പുരാതനകാലത്ത്, ആയിരം വർഷം ജീവിച്ച വൃദ്ധനായ ഭർത്താവിനെ അവർ പിന്തുടർന്നു.
നലം രാജാനമേവാഥ ദമയന്തീ വനാന്തരേ। അന്വഗച്ഛത്പുരാ കൃഷ്ണേ തഥാ ഭര്തൄംസ്ത്വമന്വഗാഃ ।। 22
കൃഷ്ണേ, ദമയന്തിയും രാജാവ് നളനെ കാട്ടിൽ പിന്തുടർന്നു. അതുപോലെ നീയും നിന്റെ ഭർത്താക്കളെ പിന്തുടർന്നു.
യഥൈതാഃ കീര്തിതാ നാര്യോ രൂപവത്യഃ പതിവ്രതാഃ। തഥാ ത്വമപി കല്യാണി സര്വൈഃ സമുദിതാ ഗുണൈഃ ।। 23
ഇവിടെ പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ഈ സുന്ദരികളും ഭർത്തൃഭക്തിയുള്ളവരുമായ സ്ത്രീകൾ പോലെ, നല്ലവളേ, നീയും എല്ലാ ഗുണങ്ങളാലും സമ്പന്നയാണു.
മാ ദീര്ഘം ക്ഷമ കാലം ത്വം ത്രിംശദ്രാത്രമനിന്ദിതേ। പൂര്ണേ ത്രയോദശേ വര്ഷേ രാജ്ഞാം രാജ്ഞീ ഭവിഷ്യസി ।। 24
നിഷ്കളങ്കിനിയായേ, നീ ദീർഘകാലം സഹിക്കേണ്ടതില്ല; മുപ്പത് രാത്രികൾ മാത്രം സഹിച്ചാൽ മതി. പതിമൂന്നാം വർഷം പൂർണ്ണമായാൽ, നീ രാജാക്കന്മാരുടെ രാജ്ഞിയാകും.
സത്യേന തേ ശപേ ചാഹം ഭവിതാ നാന്യഥേതി ച ।। 25
സത്യത്തിന്റെ പേരിൽ ഞാൻ നിന്നോട് സത്യം ചെയ്യുന്നു; ഇതിന് മറ്റൊരു വിധിയുണ്ടാകില്ല.
സര്വാസാം പരമസ്ത്രീണാം പ്രാമാണ്യം കര്തുമര്ഹസി। സര്വേഷാം ച നരേന്ദ്രാണാം മൂര്ധ്നി സ്ഥാസ്യസി ഭാമിനി ।। 26
എല്ലാ സ്ത്രീകളിലും നീ ഏറ്റവും ഉത്തമയാകാൻ യോഗ്യയാണു്; ഭംഗിയുള്ളവളേ, നീ എല്ലാ രാജാക്കന്മാരുടെയും മുകളിൽ നില്ക്കും.
ഭര്തൃഭക്ത്യാ ച വൃത്തേന ഭോഗാനാപ്സ്യസി ദുര്ലഭാന് । യാതായാം തു പ്രതിജ്ഞായാം മഹാന്തം ഭോഗമാപ്നുയാഃ ।। 27
ഭർത്താവിനോടുള്ള ഭക്തിയും നല്ല പെരുമാറ്റവും കൊണ്ടു്, പ്രാപിക്കാനാകാത്ത സുഖങ്ങൾ നിനക്ക് ലഭിക്കും; വ്രതം പൂർത്തിയായാൽ വലിയ സന്തോഷവും അനുഭവിക്കും.
ഗുരുഭക്തികൃതം ജ്ഞാത്വാ രാജ്ഞാം മൂര്ധ്നി സ്ഥിതാ ഭവേഃ ।। 28
മുതിർന്നവരോടുള്ള ഭക്തിയാൽ ഇതൊക്കെയാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, നീ രാജാക്കന്മാരുടെ മുകളിൽ നില്ക്കും.
ആര്തപ്രലാപാ കൌന്തേയ ന രാജാനമുപാലഭേ। അപാരയന്ത്യാ ദുഃഖാനി കൃതം ബാഷ്പപ്രമോചനമ് ।। 29
കുന്തിയുടെ മകനേ, എന്റെ ഈ ദുഃഖവിലാപം രാജാവിനെ കുറ്റപ്പെടുത്താനല്ല; അതികഠിനമായ ദുഃഖം അനുഭവിക്കുന്നവരിൽ നിന്ന് കണ്ണുനീർ വരുന്നത് സ്വാഭാവികമാണ്.
ഇദം തു ദുഃഖം കൌന്തേയ മമാസദ്യം നിബോധ തത് ।। 30
എന്നാൽ കുന്തിയുടെ മകനേ, ഇപ്പോൾ എനിക്കുള്ള ഈ ദുഃഖം നീ കേൾക്കണം.
യോഽയം രാജ്ഞോ വിരാടസ്യ സൂതപുത്രസ്തു കീചകഃ। സ്യാലോ നാമ പ്രവാദേന ഭോജസ്ത്രൈഗര്തദേശജഃ ।। 31
രാജാവ് വിരാടന്റെ സേവകനായ സൂതപുത്രൻ കീചകൻ, പൊതുവെ എന്റെ സഹോദരിയാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു; അവൻ ത്രൈഗർതദേശത്തിൽ നിന്നുള്ള ഒരു ഭോജൻ ആണ്.
ത്യക്തധര്മോ നൃശംസശ്ച സര്വാര്ഥേഷു ച വല്ലഭഃ । നിത്യമേവാഹ ദുഷ്ടാത്മാ ഭാര്യാ മേ ഭവ ശോഭനേ । അവിനീതഃ സുദുഷ്ടാത്മാ മാമനാഥേതി ചിന്തയന് ।। 32
അവൻ ധർമ്മം വിട്ടവനും ക്രൂരനും എല്ലായിടത്തും പ്രിയങ്കരനുമാണ്; ഈ ദുഷ്ടൻ എപ്പോഴും എന്നോട്, 'സുന്ദരിയേ, എന്റെ ഭാര്യയാവു' എന്ന് പറയുന്നു; ഞാൻ സംരക്ഷണമില്ലാത്തവളാണെന്ന് കരുതി, അവൻ അച്ചടക്കമില്ലാത്തവനും ദുഷ്ടഹൃദയനുമാണ്.
കിമുക്തേന വ്യതീതേന ഭീമസേന മഹാബല। പ്രത്യുപസ്ഥിതകാലസ്യ കാര്യസ്യാനന്തരോ ഭവ ।। 33
ഭീമസേനേ, കഴിഞ്ഞ കാര്യങ്ങൾ പറയുന്നതിൽ എന്ത് പ്രയോജനം? ഇപ്പോൾ നേരിട്ടിരിക്കുന്ന കാര്യത്തിന് നീ സജ്ജനാവണം.
മമേഹ ഭീമ കൈകേയീ രൂപാദ്ധി ഭയശങ്കിതാ। നിത്യമുദ്വിജതേ രാജാ കഥം നേയാദിമാമിതി ।। 34
ഭീമാ, എന്റെ സൗന്ദര്യത്തെക്കുറിച്ച് രാജാവ് എപ്പോഴും ഭയത്തോടെയും ഉത്കണ്ഠയോടെയും ഇരിക്കുന്നു; എങ്ങനെ എന്നെ സംരക്ഷിക്കാമെന്ന് അവൻ ആശങ്കപ്പെടുന്നു.
തസ്യാ വിദിത്വാ തം ഭാവം സ്വയം ചാനൃതദര്ശനഃ । കീചകോപി ച ദുഷ്ടാത്മാ പുനഃ പ്രാര്ഥയതേ ച മാം ।। 35
അവന്റെ മനസ്സിലുള്ളത് മനസ്സിലാക്കി, സത്യം അവഗണിക്കുന്നതും കണ്ടു, ഈ ദുഷ്ടഹൃദയനായ കീചകൻ വീണ്ടും എന്നെ തേടുന്നു.
തമഹം കുപിതാ ഭീമ പുനഃ കോപം നിയമ്യ ച। അബ്രവം കാമസംമൂഢമാത്മാനം രക്ഷ കീചക ।। 36
അപ്പോൾ, കോപം ഉണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും അതു നിയന്ത്രിച്ച്, ആ മോഹഭ്രാന്തനായ കീചകനോട് ഞാൻ പറഞ്ഞു: 'കീചകാ, നീ നിന്നെ തന്നെ സംരക്ഷിക്കൂ.'
ഗന്ധര്വാണാമഹം ഭാര്യാ പഞ്ചാനാം മഹിഷീ പ്രിയാ । തേ ത്വാം നിഹന്യുര്ദുര്ധര്ഷാഃ ശൂരാഃ സാഹസകാരിണഃ ।। 37
ഞാൻ അഞ്ചു ഗന്ധർവന്മാരുടെ ഭാര്യയും പ്രിയപ്പെട്ട രാജ്ഞിയുമാണ്; അവർ ജയിക്കാനാവാത്ത വീരരും ധൈര്യശാലികളും ആണു്; അവർ നിന്നെ കൊല്ലും.
ഏവമുക്തസ്തു ദുഷ്ടാത്മാ കീചകഃ പ്രത്യുവാച ഹ। നാഹം ബിഭേമി ഭൈരന്ധ്രി ഗന്ധര്വാണാം ശുചിസ്മിതേ ।। 38
അങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ആ ദുഷ്ടഹൃദയനായ കീചകൻ മറുപടി പറഞ്ഞു: 'ഗന്ധർവന്മാരുടെ ഭയങ്കരമായ കാലുകൾ എനിക്കു ഭയമില്ല, സുന്ദരിയേ.'
ശതം സഹസ്രമപി വാ ഗന്ധര്വാണാമഹം രണേ। സമാഗതം ഹനിഷ്യാമി ത്വം ഭീരു കുരു മേ ക്ഷണമ് ।। 39
നൂറായിരം ഗന്ധർവന്മാർ പോലും യുദ്ധത്തിൽ വന്നാലും ഞാൻ അവരെ കൊല്ലും; നീ ഭയപ്പെടേണ്ട, ഒരു നിമിഷം എനിക്കു തരിക.
ഇത്യുക്താ ചാബ്രവം സൂതം കാമാതുരമഹം പുനഃ। ന ത്വം പ്രതിബലസ്തേഷാം ഗന്ധര്വാണാം യശസ്വിനാമ് ।। 40
അങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ആ മോഹഭ്രാന്തനായ സൂതപുത്രനോട് ഞാൻ വീണ്ടും പറഞ്ഞു: 'ആ മഹത്വമുള്ള ഗന്ധർവന്മാരെ നേരിടാൻ നിനക്ക് കഴിയില്ല.'
ധര്മേ സ്ഥിതാഽസ്മി സതതം കുലശീലസമന്വിതാ। നേച്ഛാമി കിംചിദ്വധ്യം ത്വാം തസ്മാജ്ജീവസി കീചക ।। 41
ഞാൻ എപ്പോഴും ധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ചവളാണ്, നല്ല കുടുംബവും നല്ല സ്വഭാവവും ഉള്ളവളാണ്; നിന്നെ കൊല്ലാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല, അതുകൊണ്ടാണ് നീ ജീവിക്കുന്നത്, കീചകാ.
ഏവമുക്തസ്തു ദുഷ്ടാത്മാ പ്രഹസ്യ സ്വനവത്തതഃ। ന തിഷ്ഠിതി സ സന്മാര്ഗേ ന ച ധര്മം ബുഭൂഷതി ।। 42
അങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ടും, ആ ദുഷ്ടഹൃദയൻ വലിയ ശബ്ദത്തിൽ ചിരിച്ചു; അവൻ നല്ല വഴിയിൽ നില്ക്കുന്നില്ല, ധർമ്മം ആഗ്രഹിക്കുന്നതുമില്ല.
പാപാത്മാ പാപകാരീ ച കാമരാജവശാനുഗഃ । അവിനീതശ്ച ദുഷ്ടാത്മാ പ്രത്യാഖ്യാതഃ പുനഃ പുനഃ ।। 43
പാപഹൃദയനും പാപകൃത്യങ്ങൾ ചെയ്യുന്നവനും, മോഹത്തിന്റെയും അധികാരത്തിന്റെയും അടിമയുമാണ് അവൻ; ശാസനയില്ലാത്തവനും ദുഷ്ടനും, പലതവണ തള്ളിക്കളയപ്പെട്ടവനുമാണ്.