ശൃണുഷ്വാന്യത്പ്രതിജ്ഞാതം യദ്വദാമീഹ ഭാമിനി । ധിഗസ്തു മേ ബാഹുബലം ഗാണ്ഡീവം ഫല്ഗുനസ്യ ച। യത്തേ രക്തൌ പുരാ ഭൂത്വാ പാണീ കൃതകിണാവിമൌ ।। 4
'ഇനി മറ്റൊരു വാഗ്ദാനം ഞാൻ നിന്നോട് പറയുന്നു, ഭാമിനി: എന്റെ ബലത്തിനും അർജുനന്റെ ഗാണ്ഡീവത്തിനും ലജ്ജയാണ്, നിന്റെ കൈകൾ, ഒരിക്കൽ അലങ്കാരമായിരുന്നത്, ഇന്ന് പിണ്ഡം കെട്ടിയിരിക്കുന്നു.'
തദദ്യ മാം തു തപതി യത്കൃതം ന മയാ പുരാ। സഭായാം സ്മ വിരാടസ്യ കരോമി കദനം മഹത് ।। 5
'ഇപ്പോൾ എന്നെ വേദനിപ്പിക്കുന്നത്, ഞാൻ മുമ്പ് ഒന്നും ചെയ്തില്ല എന്നതാണ്; വിരാടന്റെ സഭയിൽ ഞാൻ വലിയ ഒരു വധം നടത്തും.'
തത്ര മേ കാരണം ഭാതി കൌന്തേയോ യത്പ്രതീക്ഷതേ। തദഹം തസ്യ വിജ്ഞായ സ്ഥിതോ ധര്മസ്യ ശാസനേ ।। 6
അവിടെ എനിക്ക് തോന്നുന്നത്, കുന്തിദേവിയുടെ മകനായവൻ കാത്തിരിക്കുന്നു എന്നതാണ് കാരണം. അതു മനസ്സിലാക്കി ഞാൻ ധർമ്മത്തിന്റെ ആജ്ഞയിൽ നില്ക്കുന്നു.
യച്ച രാജ്യാത്പ്രച്യവനം കുരൂണാമവധശ്ച യഃ। സുയോധനസ്യ കര്ണസ്യ ശകുനേഃ സൌബലസ്യ ച ।। 7
രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ടതും, കുരുക്കളുടെ വധവും, സുയോധനനും കർണ്ണനും ശകുനിയും സൗബലപുത്രനും കൊല്ലപ്പെട്ടതും,
ദുഃശാസനസ്യ പാപസ്യ യന്മയാ ന ഹൃതം ശിരഃ । തന്മാം ദഹതി കല്യാണി ഹൃദി ശല്യമിവാര്പിതമ് ।। 8
ദുഷ്ടനായ ദുഃശാസനന്റെ തല ഞാൻ വെട്ടിയില്ലെന്ന സത്യം, പ്രിയേ, എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ കുരു കുത്തിയതുപോലെ എന്നെ വേദനിപ്പിക്കുന്നു.
അപി ചാന്യദ്വരാരോഹേ സ്മരിഷ്യസി വചോ മമ। പുണ്യേ തീരേ സരസ്വത്യാ യത്പ്രതിഷ്ഠാമ സംഗതാഃ । തത്രാഹമബ്രവം കൃഷ്ണേ സര്വക്ലേശാനനുസ്മരന് ।। 9
നല്ലവളേ, നീ ഓർക്കുന്നുണ്ടോ, നാം എല്ലാവരും ചേർന്ന് പുണ്യമായ സരസ്വതീ തീരത്ത് കൂടിയപ്പോൾ ഞാൻ പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ? അപ്പോൾ, കൃഷ്ണേ, ഞങ്ങൾ അനുഭവിച്ച എല്ലാ കഷ്ടതകളും ഓർത്ത് ഞാൻ സംസാരിച്ചിരുന്നു.
ന ചാഹമനുഗച്ഛേയം ധര്മരാജം യുധിഷ്ഠിരമ്। ധനഞ്ജയം ച പാഞ്ചാലി മാദ്രിപുത്രൌ ച ഭ്രാതരൌ। കൃത്വൈതാം ച മതിം കൃഷ്ണേ യുധിഷ്ഠിരമഗര്ഹയമ് ।। 10
ഞാൻ ധർമ്മരാജനായ യുദ്ധിഷ്ഠിരനെയും, ധനഞ്ജയനെയും, പാഞ്ചാലിയായ നിന്നെയും, മാദ്രിദേവിയുടെ മക്കളായ സഹോദരന്മാരെയും പിന്തുടരില്ലെന്ന് ഞാൻ തീരുമാനിച്ചു. ഈ മനസ്സോടെ, കൃഷ്ണേ, ഞാൻ യുദ്ധിഷ്ഠിരനെ കുറ്റപ്പെടുത്തുന്നില്ല.
പരുഷം വചനം ശ്രുത്വാ മമ ധര്മാത്മജസ്തദാ। ഹീമാന്വാക്യമഹീനാര്ഥം ബ്രുവന്രാജാ യുധിഷ്ഠിരഃ । സര്വാനന്വനയദ്ഭ്രാതൄന്മുനേര്ധൌമ്യസ്യ പശ്യതഃ ।। 11
എന്റെ കടുപ്പമുള്ള വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, ധർമ്മപുത്രനായ രാജാവ് യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ, അർത്ഥവത്തായ സ്നേഹപൂർവകമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു, ധൗമ്യമുനി കാണുമ്പോൾ തന്നെ എല്ലാ സഹോദരന്മാരെയും ശമിപ്പിച്ചു.
മാ രോദീ രാജ്ഞി ലോകാനാം സര്വാഗമഗുണാന്വിതാ। രക്ഷിതവ്യം സഹാസ്മാഭിഃ സത്യമപ്രതിമം ഭുവി ।। 12
രാജ്ഞിയേ, നീ ലോകത്തിൽ പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്ന എല്ലാ ഗുണങ്ങളും ഉള്ളവളാണ്, കരയേണ്ട. നമുക്ക് ഒരുമിച്ച് ഈ ഭൂമിയിൽ ഉപമയില്ലാത്ത സത്യത്തെ സംരക്ഷിക്കേണ്ടതാണ്.
അനുനീതേഷു ചാസ്മാസു അനുനീതാ ത്വമപ്യസി। മാ ധര്മം ജഹി സുശ്രോണി ക്രോധം ജഹി മഹാമതേ ।। 13
ഞങ്ങൾ ശാന്തരായപ്പോൾ നീയും ശാന്തയായി. നല്ലവളേ, നീ ധർമ്മം വിട്ടൊഴിയരുത്; വലിയ ബുദ്ധിയുള്ളവളേ, കോപം ഉപേക്ഷിക്കണം.
ഇമം തു സമുപാലമ്ഭം ത്വത്തോ രാജാ യുധിഷ്ഠിരഃ । ശൃണുയാദ്യദി കല്യാണി കൃത്സ്നം ജഹ്യാത്സ ജീവിതം ।। 14
നല്ലവളേ, നീ പറയുന്ന ഈ കുറ്റപ്പെടുത്തൽ രാജാവ് യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ കേട്ടാൽ, അവൻ തന്റെ ജീവൻ മുഴുവനും ഉപേക്ഷിച്ചുപോകും.
ധനഞ്ജയോ വാ സുശ്രോണി യമൌ ചാപി സുമധ്യമേ। ലോകാന്തരഗതേഷ്വേഷു നാഹം ശക്ഷ്യാമി ജീവിതുമ് ।। 15
നല്ലവളേ, ധനഞ്ജയനും ഇരട്ട സഹോദരന്മാരും ഈ ലോകം വിട്ടുപോയാൽ, ഞാൻ ജീവിക്കാൻ കഴിയില്ല.
ധര്മം ശൃണുഷ്വ പാഞ്ചാലി യത്തേ വക്ഷ്യാമി മാനിനി ।। 16
പാഞ്ചാലിയേ, ഞാൻ ഇപ്പോൾ പറയുന്ന ധർമ്മം നീ ശ്രദ്ധിച്ചു കേൾക്കണം, അഭിമാനിനിയായവളേ.
ദുഹിതാ ജനകസ്യാസീദ്വൈദേഹീ യദി തേ ശ്രുതാ। പതിമന്വചരത്സീതാ മഹാരണ്യനിവാസിനമ് ।। 17
ജനകന്റെ മകളായ വൈദേഹിയെക്കുറിച്ച് നീ കേട്ടിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, സീത ദൈവം വനംവാസിയായ ഭർത്താവിനെ പിന്തുടർന്നു.
വസന്തീ ച മഹാരണ്യേ രാമസ്യ മഹിഷീ പ്രിയാ। രാവണേന ഹൃതാ സീതാ രാക്ഷസീഭിശ്ച തര്ജിതാ। സാ ക്ലിശ്യമാനാ സുശ്രോണീ രാമമേവാന്വപദ്യത ।। 18
വലിയ കാടിൽ താമസിച്ചിരുന്ന രാമന്റെ പ്രിയഭാര്യയായ സീതയെ രാവണൻ കൊണ്ടുപോയി, രാക്ഷസികൾ ഭീഷണിപ്പെടുത്തി. എത്ര കഷ്ടതയുണ്ടായാലും, നല്ലവളേ, അവൾ രാമനെ മാത്രം പിന്തുടർന്നു.
ലോപാമുദ്രാ തഥാ ഭീരു ഭര്താരമൃഷിസത്തമമ്। ഭഗവന്തമഗസ്ത്യം സാ വനായൈവാന്വപദ്യത ।। 19
അതുപോലെ തന്നെ, ഭയമുള്ള ലോപാമുദ്രയും മഹർഷിയായ അഗസ്ത്യനെ കാട്ടിലേക്ക് പിന്തുടർന്നു.
സുകന്യാ നാമ ശര്യാതേര്ഭാര്ഗവച്യവനം വനേ। വല്മീകഭൂതം സാധ്വീ തമന്വപദ്യത ഭാമിനീ ।। 20
ശര്യാതിയുടെ മകളായ സുകന്യയും, വനംവാസിയായ ഭാർഗവച്യവനൻ, വാൽമീകം പോലെ മൂടപ്പെട്ടിരുന്നതിനും, ഭക്തിയോടെ അവനെ പിന്തുടർന്നു, പ്രകാശമുള്ളവളേ.
നാലായനീ ചേന്ദ്രസേനാ രൂപേണാപ്രതിമാ ഭുവി। പതിമന്വചരദ്വൃദ്ധം പുരാ വര്ഷസഹസ്രിണമ് ।। 21
നാലായനി, ഇന്ദ്രസേനാ ഇവർ ഭൂമിയിൽ സൌന്ദര്യത്തിൽ ഉപമയില്ലാത്തവരാണ്. പുരാതനകാലത്ത്, ആയിരം വർഷം ജീവിച്ച വൃദ്ധനായ ഭർത്താവിനെ അവർ പിന്തുടർന്നു.
നലം രാജാനമേവാഥ ദമയന്തീ വനാന്തരേ। അന്വഗച്ഛത്പുരാ കൃഷ്ണേ തഥാ ഭര്തൄംസ്ത്വമന്വഗാഃ ।। 22
കൃഷ്ണേ, ദമയന്തിയും രാജാവ് നളനെ കാട്ടിൽ പിന്തുടർന്നു. അതുപോലെ നീയും നിന്റെ ഭർത്താക്കളെ പിന്തുടർന്നു.
യഥൈതാഃ കീര്തിതാ നാര്യോ രൂപവത്യഃ പതിവ്രതാഃ। തഥാ ത്വമപി കല്യാണി സര്വൈഃ സമുദിതാ ഗുണൈഃ ।। 23
ഇവിടെ പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ഈ സുന്ദരികളും ഭർത്തൃഭക്തിയുള്ളവരുമായ സ്ത്രീകൾ പോലെ, നല്ലവളേ, നീയും എല്ലാ ഗുണങ്ങളാലും സമ്പന്നയാണു.
മാ ദീര്ഘം ക്ഷമ കാലം ത്വം ത്രിംശദ്രാത്രമനിന്ദിതേ। പൂര്ണേ ത്രയോദശേ വര്ഷേ രാജ്ഞാം രാജ്ഞീ ഭവിഷ്യസി ।। 24
നിഷ്കളങ്കിനിയായേ, നീ ദീർഘകാലം സഹിക്കേണ്ടതില്ല; മുപ്പത് രാത്രികൾ മാത്രം സഹിച്ചാൽ മതി. പതിമൂന്നാം വർഷം പൂർണ്ണമായാൽ, നീ രാജാക്കന്മാരുടെ രാജ്ഞിയാകും.
സത്യേന തേ ശപേ ചാഹം ഭവിതാ നാന്യഥേതി ച ।। 25
സത്യത്തിന്റെ പേരിൽ ഞാൻ നിന്നോട് സത്യം ചെയ്യുന്നു; ഇതിന് മറ്റൊരു വിധിയുണ്ടാകില്ല.
സര്വാസാം പരമസ്ത്രീണാം പ്രാമാണ്യം കര്തുമര്ഹസി। സര്വേഷാം ച നരേന്ദ്രാണാം മൂര്ധ്നി സ്ഥാസ്യസി ഭാമിനി ।। 26
എല്ലാ സ്ത്രീകളിലും നീ ഏറ്റവും ഉത്തമയാകാൻ യോഗ്യയാണു്; ഭംഗിയുള്ളവളേ, നീ എല്ലാ രാജാക്കന്മാരുടെയും മുകളിൽ നില്ക്കും.
ഭര്തൃഭക്ത്യാ ച വൃത്തേന ഭോഗാനാപ്സ്യസി ദുര്ലഭാന് । യാതായാം തു പ്രതിജ്ഞായാം മഹാന്തം ഭോഗമാപ്നുയാഃ ।। 27
ഭർത്താവിനോടുള്ള ഭക്തിയും നല്ല പെരുമാറ്റവും കൊണ്ടു്, പ്രാപിക്കാനാകാത്ത സുഖങ്ങൾ നിനക്ക് ലഭിക്കും; വ്രതം പൂർത്തിയായാൽ വലിയ സന്തോഷവും അനുഭവിക്കും.
ഗുരുഭക്തികൃതം ജ്ഞാത്വാ രാജ്ഞാം മൂര്ധ്നി സ്ഥിതാ ഭവേഃ ।। 28
മുതിർന്നവരോടുള്ള ഭക്തിയാൽ ഇതൊക്കെയാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, നീ രാജാക്കന്മാരുടെ മുകളിൽ നില്ക്കും.
ആര്തപ്രലാപാ കൌന്തേയ ന രാജാനമുപാലഭേ। അപാരയന്ത്യാ ദുഃഖാനി കൃതം ബാഷ്പപ്രമോചനമ് ।। 29
കുന്തിയുടെ മകനേ, എന്റെ ഈ ദുഃഖവിലാപം രാജാവിനെ കുറ്റപ്പെടുത്താനല്ല; അതികഠിനമായ ദുഃഖം അനുഭവിക്കുന്നവരിൽ നിന്ന് കണ്ണുനീർ വരുന്നത് സ്വാഭാവികമാണ്.
ഇദം തു ദുഃഖം കൌന്തേയ മമാസദ്യം നിബോധ തത് ।। 30
എന്നാൽ കുന്തിയുടെ മകനേ, ഇപ്പോൾ എനിക്കുള്ള ഈ ദുഃഖം നീ കേൾക്കണം.
യോഽയം രാജ്ഞോ വിരാടസ്യ സൂതപുത്രസ്തു കീചകഃ। സ്യാലോ നാമ പ്രവാദേന ഭോജസ്ത്രൈഗര്തദേശജഃ ।। 31
രാജാവ് വിരാടന്റെ സേവകനായ സൂതപുത്രൻ കീചകൻ, പൊതുവെ എന്റെ സഹോദരിയാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു; അവൻ ത്രൈഗർതദേശത്തിൽ നിന്നുള്ള ഒരു ഭോജൻ ആണ്.
ത്യക്തധര്മോ നൃശംസശ്ച സര്വാര്ഥേഷു ച വല്ലഭഃ । നിത്യമേവാഹ ദുഷ്ടാത്മാ ഭാര്യാ മേ ഭവ ശോഭനേ । അവിനീതഃ സുദുഷ്ടാത്മാ മാമനാഥേതി ചിന്തയന് ।। 32
അവൻ ധർമ്മം വിട്ടവനും ക്രൂരനും എല്ലായിടത്തും പ്രിയങ്കരനുമാണ്; ഈ ദുഷ്ടൻ എപ്പോഴും എന്നോട്, 'സുന്ദരിയേ, എന്റെ ഭാര്യയാവു' എന്ന് പറയുന്നു; ഞാൻ സംരക്ഷണമില്ലാത്തവളാണെന്ന് കരുതി, അവൻ അച്ചടക്കമില്ലാത്തവനും ദുഷ്ടഹൃദയനുമാണ്.
കിമുക്തേന വ്യതീതേന ഭീമസേന മഹാബല। പ്രത്യുപസ്ഥിതകാലസ്യ കാര്യസ്യാനന്തരോ ഭവ ।। 33
ഭീമസേനേ, കഴിഞ്ഞ കാര്യങ്ങൾ പറയുന്നതിൽ എന്ത് പ്രയോജനം? ഇപ്പോൾ നേരിട്ടിരിക്കുന്ന കാര്യത്തിന് നീ സജ്ജനാവണം.