ഏവം ദുഃഖശതാവിഷ്ടാ യുധിഷ്ഠിരനിമിത്തതഃ ।। 122
ഇങ്ങനെ, യുദ്ധിഷ്ഠിരന്റെ കാരണത്താൽ നൂറുകണക്കിന് ദുഃഖങ്ങൾ എന്നെ പിടിച്ചിരിക്കുന്നു.
പുനഃ പ്രതിവിശിഷ്ടാനി ദുഃഖാനി ശൃണു ഭാരത। വര്ധന്തേ മയി കൌന്തേയ വക്ഷ്യാമ്യന്യാനി താനി വൈ ।। 123
ഭാരതകുലജന്മാവേ, എന്നെ ബാധിക്കുന്ന മറ്റു ദുഃഖങ്ങൾ വീണ്ടും കേൾക്കൂ. കൌന്തേയ, എന്റെ ഉള്ളിൽ വളരുന്ന മറ്റു വേദനകളും ഞാൻ പറയാം.
യുഷ്മാസു ധ്രിയമാണേഷു ദുഃഖാനി വിവിധാന്യുത। ശോഷയന്തി ശരീരം മേ കിംനു ദുഃഖതരം തതഃ ।। 124
നിങ്ങൾ ജീവിച്ചിരിക്കുന്നിടത്തും, പലവിധ ദുഃഖങ്ങൾ എന്റെ ശരീരം ഉണങ്ങിക്കുന്നു. അതിനേക്കാൾ വലിയ ദുഃഖം എന്താണ്?
ഏകഭര്താ തു യാ നാരീ സാ സുഖേനൈവ വര്തതേ। പഞ്ച മേ പതയഃ സന്തി മമ ദുഃഖമനന്തകമ് ।। 125
ഒരു സ്ത്രീക്ക് ഒരാൾ ഭർത്താവായാൽ അവൾ സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കും. എനിക്ക് അഞ്ചു ഭർത്താക്കന്മാർ ഉണ്ട്; അതുകൊണ്ട് എന്റെ ദുഃഖം അനന്തമാണ്.
അഹം സൈരന്ധ്രിവേഷേണ വസന്തീ രാജവേശ്മനി। വശഗാഽസ്മി സുദേഷ്ണായാ അക്ഷധൂര്തസ്യ കാരണാത് ।। 1
ഞാൻ സൈരന്ധ്രിയുടെ വേഷത്തിൽ രാജധാനിയിലെ രാജമഹലിൽ വസിക്കുന്നു. ചതിയനായ പന്തുകളിക്കാരന്റെ കാരണത്താൽ ഞാൻ സുദേഷ്ണയുടെ കീഴിലായിരിക്കുന്നു.
വിക്രിയാം പശ്യ മേ തീവ്രാം രാജപുത്ര്യാഃ പരന്തപ। ആസേ കാലമുപാസീനാ സര്വദുഃഖസഹാ പുനഃ ।। 2
ശത്രുക്കളെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നവനേ, രാജകുമാരിയായ എന്റെ ഈ വലിയ വേദന കാണൂ. ഞാൻ സമയം കടന്നുപോകുംവരെ കാത്തിരിക്കുന്നു, എല്ലാ ദുഃഖങ്ങളും വീണ്ടും സഹിച്ചുകൊണ്ട്.
അനിത്യാഃ ഖലു മര്ത്യാനാമര്ഥാശ്ച വ്യസനാനി ച। ഇതി മത്വാ പ്രതീക്ഷാമി ഭര്തൄണാമുദയം പുനഃ ।। 3
മനുഷ്യരുടെ സൗഭാഗ്യവും ദുർഭാഗ്യവും സ്ഥിരമായതല്ലെന്ന് ഞാൻ മനസ്സിലാക്കി, എന്റെ ഭർത്താക്കന്മാരുടെ ഉന്നതിയെ വീണ്ടും കാത്തിരിക്കുന്നു.
ചക്രവത്പരിവര്തന്തേ ഹ്യര്ഥാശ്ച വ്യസനാനി ച । ഇതി കൃത്വാ പ്രതീക്ഷാമി ഭര്തൄണാമുദയം പുനഃ ।। 4
സൗഭാഗ്യവും ദുർഭാഗ്യവും ചക്രം പോലെ തിരിഞ്ഞു വരുന്നതാണ് എന്ന് ഞാൻ വിചാരിച്ച്, എന്റെ ഭർത്താക്കന്മാരുടെ ഉന്നതിയെ വീണ്ടും കാത്തിരിക്കുന്നു.
യ ഏവ ഹേതുര്ഭവതി പുരുഷസ്യ ജയാവഹഃ। പരാജയേ ച ഹേതുഃ സ ഇതി ച പ്രതിപാലയേ ।। 5
ഒരു മനുഷ്യന് ജയവും തോൽവിയും ഉണ്ടാക്കുന്ന കാരണങ്ങൾ ഒരേതാണ്; ഇതാണ് ഞാൻ ശ്രദ്ധയോടെ കാണുന്നത്.
ദത്ത്വാ യാചന്തി പുരുഷാ ഹത്വാ ഹന്യന്ത ഏവ തേ। പാതയിത്വാ ച പാത്യന്തേ പരൈരിതി ച മേ ശ്രുതമ് ।। 6
കൊടുത്ത് കഴിഞ്ഞ് ആളുകൾ വീണ്ടും യാചിക്കുന്നു; കൊന്ന് കഴിഞ്ഞാൽ അവരും കൊല്ലപ്പെടുന്നു; മറ്റുള്ളവരെ താഴെ വീഴ്ത്തിയാൽ അവരും മറ്റുള്ളവരാൽ താഴെ വീഴ്ത്തപ്പെടുന്നു എന്ന് ഞാൻ കേട്ടിട്ടുണ്ട്.
ന ദൈവസ്യാതിഭാരോസ്തി ന ചൈവാസ്യാതിവര്തനമ്। ഇതി ചാപ്യാഗമം ഭൂയോ ദൈവസ്യ പ്രതിപാലയേ ।। 7
വിധിക്ക് അതിക്രമിക്കാനോ അതിനെ മറികടക്കാനോ കഴിയില്ല; അതിനാൽ വിധിയുടെ ശക്തിയെ ഞാൻ വീണ്ടും വീണ്ടും ഓർക്കുന്നു.
സ്ഥിതം പൂര്വം ജലം യത്ര ന പുനസ്തത്ര തിഷ്ഠതി । ഇതി പര്യായമിച്ഛന്തി പ്രതീക്ഷാമ്യുദയം പുനഃ ।। 8
ഒരു സ്ഥലത്ത് ഒരിക്കൽ നിലകൊണ്ട വെള്ളം പിന്നെ അവിടെ നിലകൊള്ളാറില്ല; അങ്ങനെ എല്ലാം മാറിമാറി വരുന്നു; അതുകൊണ്ട് ഞാൻ വീണ്ടും സൗഭാഗ്യത്തെ കാത്തിരിക്കുന്നു.
ദൈവേന കില യസ്യാര്ഥഃ സുനീതോപി വിപദ്യതേ। സദാ ദൈവാഗമേ യത്നസ്തേന കാര്യോ വിജാനതാ ।। 9
വിധിയാൽ, നല്ല രീതിയിൽ നടത്തിപ്പുള്ള കാര്യങ്ങൾ പോലും പരാജയപ്പെടാം; അതിനാൽ, വിധിയെ മനസ്സിലാക്കുന്നവൻ എപ്പോഴും പരിശ്രമത്തോടെ പ്രവർത്തിക്കണം.
കിംനു മേ വചനസ്യാദ്യ കഥിതസ്യ പ്രയോജനമ് । പൃച്ഛ മാം ദുഃഖിതാമേനാമപൃഷ്ടാഽപി ബ്രവീമി തേ ।। 10
ഇപ്പോൾ ഞാൻ പറഞ്ഞതിൽ എന്ത് പ്രയോജനമുണ്ട്? നീ എന്നോട് ചോദിക്കൂ, ഞാൻ ദുഃഖിതയായിരുന്നാലും നീ ചോദിക്കാതെ തന്നെ ഞാൻ പറയാം.
മഹിഷീ പാണ്ഡുപുത്രാണാം ദുഹിതാ ദ്രുപദസ്യ ച । ഇമാമവസ്ഥാം സംപ്രാപ്താ മദന്യാ കാ ജിജീവിഷേത് ।। 11
ഞാൻ പാണ്ഡുവിന്റെ ഭാര്യയും ദ്രുപദന്റെ മകളുമാണ്; ഈ അവസ്ഥയിൽ എത്തി, എന്നെ കൂടാതെ ആരാണ് ജീവിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുക?
കുരൂന്പരിഹരന്സര്വാന്പാഞ്ചാലാനപി ഭാരത। പാണ്ഡവേയാംശ്ച സംപ്രാപ്തോ മമ ശോകോ ഹ്യരിന്ദമ ।। 12
കുരുക്കളെയും പാഞ്ചാലന്മാരെയും പാണ്ഡവരെയും എല്ലാം നഷ്ടപ്പെട്ട്, ഭരതൻ, ദുഃഖം എന്നെ പിടികൂടിയിരിക്കുന്നു.
ഭ്രാതൃഭിഃ ശ്വശുരൈഃ പുത്രൈര്ബഹുഭിഃ പരിവാരിതാ। ഏവം സമുദിതാ നാരീ കാന്വേയം ദുഃഖഭാഗിനീ ।। 13
സഹോദരന്മാരാൽ, മാമന്മാരാൽ, പുത്രന്മാരാൽ, അനേകരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരുന്നെങ്കിലും, ഇങ്ങനെ സംരക്ഷിതയായ സ്ത്രീ ഇപ്പോൾ കാന്വന്റെ വംശജാ, ദുഃഖം പങ്കിടുന്നവളായി മാറിയിരിക്കുന്നു.
നൂനം ബാലതയാ ധാതുര്മയാ വൈ വിപ്രിയം കൃതമ്। തസ്യ പ്രഭാവാദ്ദുര്നീതം പ്രാപ്താഽസ്മി ഭരതര്ഷഭ ।। 14
നിശ്ചയമായും, ബാല്യത്തിൽ ഞാൻ സ്രഷ്ടാവിന് ഇഷ്ടമല്ലാത്തതൊന്നും ചെയ്തിരിക്കണം; അതിന്റെ ഫലമായി, ഭരതർഷഭാ, ഞാൻ ഈ ദുർഭാഗ്യത്തിലേക്ക് എത്തി.
വര്ണം വികാരമപി മേ പശ്യ പാണ്ഡവ യാദൃശമ് । ഈദൃശോ മേ ന തത്രാസീദ്ദുഃഖേ പരമകേ പുരാ ।। 15
പാണ്ഡവാ, എന്റെ നിറം പോലും എങ്ങനെ മാറിയെന്ന് നോക്ക്; ഇത്ര വലിയ ദുഃഖം എനിക്ക് മുമ്പ് ഏറ്റവും വലിയ കഷ്ടതകളിലും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല.
ത്വമേവ ഭീമ ജാനീഷേ യന്മേ പാര്ഥ സുഖം പുരാ। സാഽഹം ദാസീത്വമാപന്നാ ന ശാന്തിം മനസാ ലഭേ।। 16
ഭീമാ, ഞാൻ നേരത്തെ അനുഭവിച്ച സന്തോഷം നീ മാത്രം അറിയുന്നു; എന്നാൽ ഇപ്പോൾ ഞാൻ ദാസിയായിത്തീർന്നു, മനസ്സിൽ ഒരിക്കലും സമാധാനം കിട്ടുന്നില്ല.
തദ്ദൈവികമിദം മന്യേ യത്ര പാര്ഥോ ധനഞ്ജയഃ। ഭീമധന്വാ മഹാരങ്ഗേ ചാസ്തേ ശാന്ത ഇവാനലഃ ।। 17
പാർത്തനായ ധനഞ്ജയനും ഭീമനും മഹാസഭയിൽ ശാന്തമായ അഗ്നിപോലെ ഇരിക്കുന്ന ഈ അവസ്ഥയെ ഞാൻ വിധിയുടെ കൃത്യം തന്നെയെന്ന് കരുതുന്നു.
അശക്യാ വേദിതും പാര്ഥ പ്രാണിനാം വൈ ഗതിര്നരൈഃ । വിനിപാതമിമം പശ്യ യുഷ്മാകമവിചിന്തിതമ് ।। 18
പാർത്താ, ജീവികളുടെ ഗതി മനുഷ്യർക്ക് അറിയാൻ കഴിയില്ല; നിങ്ങൾക്ക് സംഭവിച്ച ഈ അനിശ്ചിതമായ വീഴ്ച നോക്കൂ.
യസ്യാ മമ മുഖപ്രേക്ഷാ യൂയമിന്ദ്രസമാഃ സദാ। സാ പ്രേക്ഷ്യ മുഖമന്യാസാമവരാണാം വരാ സതീ ।। 19
ഇന്ദ്രനോടു തുല്യരായ നിങ്ങൾ എപ്പോഴും നോക്കിയിരുന്ന എന്റെ മുഖം, ഏറ്റവും ഉത്തമയായ ഞാൻ, ഇപ്പോൾ മറ്റുള്ളവരുടെ മുഖം നോക്കുകയാണ്.
പശ്യ പാണ്ഡവ മേഽവസ്ഥാം യഥാ നാര്ഹാമി വൈ തഥാ । യുഷ്മാസു ധ്രിയമാണേഷു പാഞ്ചാലേഷു ച മാനദ ।। 20
പാണ്ഡവാ, എന്റെ ഈ അവസ്ഥ നോക്ക്; നിങ്ങൾക്കും പാഞ്ചാലന്മാർക്കും ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ എനിക്ക് ഇതുപോലെയുള്ള അവസ്ഥ യോജിച്ചതല്ല, മാനദാ.
യസ്യാഃ സാഗരപര്യന്താ പൃഥിവീ വശവര്തിനീ। ആസീത്സാഽദ്യ സുദേഷ്ണായാഃ പാഞ്ചാലീ വശവര്തിനീ ।। 21
സമുദ്രം വരെ വ്യാപിച്ചിരുന്ന ഭൂമി ഒരിക്കൽ അവളുടെ ആജ്ഞയിൽ ആയിരുന്നു. ഇന്ന് ആ ദ്രൗപദി സുദേഷ്ണയുടെ കീഴിലാണ്.
യസ്യാഃ പുരശ്ചരാ ഹ്യാസന്പൃഷ്ഠതശ്ചാനുഗാമിനഃ। സാഹമദ്യ സുദേഷ്ണായാഃ പുരഃ പശ്ചാച്ച ഗാമിനീ ।। 22
എന്നെ മുമ്പും പിന്നിലും സേവകരെപ്പോലെ അനുഗമിച്ചിരുന്നവൾ, ഇന്ന് ഞാൻ സുദേഷ്ണയുടെ മുന്നിലും പിന്നിലും നടക്കുകയാണ്.
ഇദം തു ദുഃഖം കൌന്തേയ മമാസഹ്യം നിബോധ തത്। യാ ന ജാതു സ്വയം പിംഷേ ഗാത്രോദ്വര്തനമാത്മനഃ । അന്യത്ര കുന്ത്യാ ഭദ്രം തേ സാ പിനഷ്മ്യദ്യ ചന്ദനം ।। 23
കുന്തിദേവിയുടെ മകനേ, എന്റെ ഈ സഹിക്കാനാവാത്ത ദുഃഖം കേൾക്കു. ഞാൻ, കുന്തിയെ ഒഴികെ മറ്റാര്ക്കും ഒരിക്കലും ചന്ദനം അരച്ചുനൽകിയിട്ടില്ല. എന്നാൽ ഇന്ന് സുദേഷ്ണയ്ക്കായി ഞാൻ ചന്ദനം അരയ്ക്കുന്നു.
പശ്യ കൌന്തേയ പാണീ മേ നൈവം വൈ ഭവതഃ പുരാ। ഇത്യസ്മൈ ദര്ശയാമാസ കിണവന്തൌ കരാവുഭൌ ।। 24
കുന്തിദേവിയുടെ മകനേ, എന്റെ കൈകൾ ഇനി പഴയപോലെ ഇല്ലെന്ന് നോക്കു. അങ്ങനെ അവൾ തന്റെ ഇരുകൈകളിലെ പിണ്ഡങ്ങൾ കാണിച്ചു.
ബിഭേമി കുന്ത്യാ യാ നാഽഹം യുഷ്മാകം വാ കദാചന। സാഽദ്യാഗ്രതോ വിരാടസ്യ ഭീതാ തിഷ്ഠാമി കിംകരീ ।। 25
ഞാൻ, ഒരിക്കലും കുന്തിയെയോ നിങ്ങളെയോ ഭയപ്പെട്ടിട്ടില്ല. എന്നാൽ ഇന്ന് വിരാടന്റെ മുമ്പിൽ ഭയത്തോടെ ഒരു ദാസിയായി ഞാൻ നിൽക്കുന്നു.
കിംനു വക്ഷ്യതി സമ്രാണ്മാം വര്ണകഃ സുകൃതോ ന വാ। നാന്യപിഷ്ടം വിരാടസ്യ ചന്ദനം കില രോചതേ ।। 26
സമ്രാടിന്റെ ചിത്രകാരൻ എന്നെക്കുറിച്ച് എന്ത് പറയുമെന്നറിയില്ല, whether അവൻ നന്നായാലോ അല്ലയോ. വിരാടന് മറ്റാരും അരച്ച ചന്ദനം ഇഷ്ടമല്ലെന്ന് തോന്നുന്നു.