ശ്രുത്വാ പുത്രീവചഃ കാവ്യോ മന്ത്രേണാഹൂതവാന്കചമ്। ജ്ഞാത്വാ ബഹിഷ്ഠമജ്ഞാത്വാ സ്വകുക്ഷിസ്ഥം കചം നൃപ
മകളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് കാവ്യൻ മന്ത്രം ഉപയോഗിച്ച് കചനെ വിളിച്ചു. പുറത്താണെന്ന് കരുതി, അകത്താണ് കചൻ എന്നത് അറിയാതെ അച്ഛൻ വിളിച്ചു.
ബൃഹസ്പതേഃ സുതഃ പുത്രി കചഃ പ്രേതഗതിം ഗതഃ। വിദ്യയാ ജീവിതോഽപ്യേവം ഹന്യതേ കരവാമ കിമ്
'മകളേ, ബ്രഹസ്പതിയുടെ മകനായ കചൻ മരിച്ചിരിക്കുകയാണ്; വിദ്യയാൽ ജീവൻ തിരിച്ചു കിട്ടിയാലും വീണ്ടും വീണ്ടും കൊല്ലപ്പെടുന്നു—ഇനി എന്ത് ചെയ്യണം?'
മൈവം ശുചോ മാ രുദ ദേവയാനി ന ത്വാദൃശീ മര്ത്യമനുപ്രശോചതേ। യസ്യാസ്തവ ബ്രഹ്മ ച ബ്രാഹ്മണാശ്ച സേന്ദ്രാ ദേവാ വസവോഽഥാശ്വിനൌ ച
'ഇങ്ങനെ ദുഃഖിക്കേണ്ട, കരയേണ്ട ദേവയാനി. ബ്രഹ്മാവും ബ്രാഹ്മണന്മാരും ഇന്ദ്രനും വസുക്കളും അശ്വിനികളും നിന്നെ സ്നേഹിക്കുന്നു; നിനക്കു പോലുള്ള മനുഷ്യർ ഇങ്ങനെ ദുഃഖിക്കാറില്ല.'
സുരദ്വിഷശ്ചൈവ ജഗച്ച സര്വ- മുപസ്ഥാനേ സന്നമന്തി പ്രഭാവാത്। അശക്യോഽസൌ ജീവയിതും ദ്വിജാതിഃ സംജീവിതോ വധ്യതേ ചൈവ ഭൂയഃ
'ദേവന്മാരുടെ ശത്രുക്കളും ലോകം മുഴുവൻ പോലും നിന്നെ ആദരിച്ച് നമസ്കരിക്കുന്നു. ആ ബ്രാഹ്മണനെ വീണ്ടും ജീവിപ്പിക്കാൻ കഴിയില്ല; ജീവൻ തിരിച്ചു കിട്ടിയാലും വീണ്ടും കൊല്ലപ്പെടുന്നു.'
യസ്യാങ്ഗിരാ വൃദ്ധതമഃ പിതാമഹോ ബൃഹസ്പതിശ്ചാപി പിതാ തപോനിധിഃ। ഋഷേഃ പുത്രം തമഥോ വാപി പൌത്രം കഥം ന ശോചേയമഹം ന രുദ്യാമ്
'അംഗിരസാണ് അവന്റെ വലിയപ്പൻ, തപസ്സിന്റെ നിധിയായ ബ്രഹസ്പതി അവന്റെ അച്ഛൻ. അങ്ങനെയുള്ള ഒരു മഹർഷിയുടെ മകനോ മക്കളോ മരിച്ചാൽ ഞാൻ ദുഃഖിക്കാതിരിക്കുമോ, കരയാതിരിക്കുമോ?'
സ ബ്രഹ്മചാരീ ച തപോധനശ്ച സദോത്ഥിതഃ കര്മസു ചൈവ ദക്ഷഃ। കചസ്യ മാര്ഗം പ്രതിപത്സ്യേ ന ഭോക്ഷ്യേ പ്രിയോ ഹി മേ താത കചോഽഭിരൂപഃ
'അവൻ ബ്രഹ്മചാരിയും, തപസ്സിൽ സമ്പന്നനും, എല്ലായ്പ്പോഴും ഉത്സാഹവാനും, പ്രവർത്തികളിൽ നിപുണനുമാണ്. കചന്റെ വഴിയാണ് ഞാൻ പിന്തുടങ്ങുക; ഞാൻ ഭക്ഷണം കഴിക്കില്ല. അച്ഛാ, കചൻ എനിക്ക് പ്രിയനും മനോഹരനുമായിരുന്നു.'
കം ബ്രഹ്മഹത്യാ ന ദഹേദപീന്ദ്രമ്
ബ്രാഹ്മണഹത്യ പോലുള്ള വലിയ പാപം പോലും ഇന്ദ്രനെ കത്തിക്കളയാത്തതെന്താണ്?
സംചോദിതോ ദേവയാന്യാ മഹര്ഷിഃ പുനരാഹ്വയത്। സംരമ്ഭേണൈവ കാവ്യോ ഹി ബൃഹസ്പതിസുതം കചമ്
ദേവയാനിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം മഹർഷി വീണ്ടും ശക്തമായ മനസ്സോടെ ബൃഹസ്പതിയുടെ മകനായ കചനെ വിളിച്ചു.
കചോഽപി രാജന്സ മഹാനുഭാവോ വിദ്യാബലാല്ലബ്ധമതിര്മഹാത്മാ।' ഗുരോര്ഹി ഭീതോ വിദ്യയാ ചോപഹൂതഃ। ശനൈര്വാക്യം ജഠരേ വ്യാജഹാര
മഹാനായ കചനും, തന്റെ അറിവിന്റെ ശക്തിയിൽ ബുദ്ധിമാനായി, ഗുരുവിനെ ഭയപ്പെട്ട്, അറിവിന്റെ ശക്തിയാൽ വിളിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, വയറിനുള്ളിൽ നിന്നു മന്ദമായി സംസാരിച്ചു.
പ്രസീദ ഭഗവന്മഹ്യം കചോഽഹമഭിവാദയേ। യഥാ ബഹുമതഃ പുത്രസ്തഥാ മന്യതു മാം ഭവാന്
ഭഗവനെ, ദയവായി എന്നെ അനുഗ്രഹിക്കണം; ഞാൻ കചൻ ആണ്, നിങ്ങളെ വന്ദിക്കുന്നു. ഒരു പ്രിയപുത്രനെ പോലെ എന്നെ കാണണമെന്നു ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
തമബ്രവീത്കേന പഥോപനീത- സ്ത്വം ചോദരേ തിഷ്ഠസി ബ്രൂഹി വിപ്ര। അസ്മിന്മുഹൂര്തേ ഹ്യസുരാന്വിനാശ്യ ഗച്ഛാമി ദേവാനഹമദ്യ വിപ്ര
അവൻ ചോദിച്ചു: നീ എങ്ങനെയാണ് ഇവിടെ എത്തിയത്? എന്റെ വയറിനുള്ളിൽ നീ എങ്ങനെ ഇരിക്കുകയാണ്? പറയു, ബ്രാഹ്മണാ. ഈ നേരം ഞാൻ അസുരന്മാരെ നശിപ്പിച്ച് ദേവന്മാരുടെ അടുക്കൽ പോകുകയാണ്.
തവ പ്രസാദാന്ന ജഹാതി മാം സ്മൃതിഃ സ്മരാമി സര്വം യച്ച യഥാ ച വൃത്തമ്। നത്വേവം സ്യാത്തപസഃ സംക്ഷയോ മേ തതഃ ക്ലേശം ഘോരമിമം സഹാമി
നിങ്ങളുടെ അനുഗ്രഹത്താൽ എന്റെ ഓർമ്മ എന്നെ വിട്ടുപോകുന്നില്ല; സംഭവിച്ച എല്ലാം എനിക്ക് ഓർമ്മയുണ്ട്. അല്ലെങ്കിൽ എന്റെ തപസ്സിന് ക്ഷയം വരുമായിരുന്നു, അതുകൊണ്ടാണ് ഞാൻ ഈ ഭയങ്കരമായ വേദന സഹിക്കുന്നത്.
അസുരൈഃ സുരായാം ഭവതോഽസ്മി ദത്തോ ഹത്വാ ദഗ്ധ്വാ ചൂര്ണയിത്വാ ച കാവ്യ। ബ്രാഹ്മീം മായാം ചാസുരീം വിപ്ര മായാം ത്വയി സ്ഥിതേ കഥമേവാതിവര്തേത്
അസുരന്മാർ ദേവന്മാരുടെ പാനീയത്തിൽ എന്നെ കൊന്ന്, കത്തിച്ച്, പൊടിയാക്കി, നിങ്ങളെ ഏൽപ്പിച്ചു. ബ്രാഹ്മണന്റെ മായയും അസുരന്റെ മായയും, നിങ്ങൾ ഇവിടെ ഇരിക്കുമ്പോൾ എങ്ങനെ അതിനെ മറികടക്കാനാകും?
കിം തേ പ്രിയം കരവാണ്യദ്യ വത്സേ വധേന മേ ജീവിതം സ്യാത്കചസ്യ। നാന്യത്ര കുക്ഷേര്മമ ഭേദനേന ദൃശ്യേത്കചോ മദ്ഗതോ ദേവയാനി
എന്താണ് ഞാൻ ഇന്ന് നിനക്കു ചെയ്യേണ്ടത്, മകനേ? എന്നെ കൊല്ലുമ്പോഴാണ് കചന് ജീവൻ ലഭിക്കുക; എന്റെ വയറു പിളർത്തിയാൽ മാത്രമേ ദേവയാനിക്ക് കചനെ കാണാൻ കഴിയൂ.
ദ്വൌ മാം ശോകാവഗ്നികല്പൌ ദഹേതാം കചസ്യ നാശസ്തവ ചൈവോപഘാതഃ। കചസ്യ നാശേ മമ ശര്മ നാസ്തി തവോപഘാതേ ജീവിതും നാസ്മി ശക്താ
രണ്ട് ദു:ഖങ്ങൾ, അഗ്നിപോലെ, എന്നെ കത്തിക്കും: കചന്റെ നഷ്ടവും നിന്റെ നാശവും. കചൻ മരിച്ചാൽ എനിക്ക് സന്തോഷമില്ല; നീ നശിച്ചാൽ ഞാൻ ജീവിക്കാൻ കഴിയില്ല.
സംസിദ്ധരൂപോഽസി ബൃഹസ്പതേഃ സുത യത്ത്വാം ഭക്തം ഭജതേ ദേവയാനീ। വിദ്യാമിമാം പ്രാപ്നുഹി ജീവനീം ത്വം ന ചേദിന്ദ്രഃ കചരൂപീ ത്വമദ്യ
നീ ബൃഹസ്പതിയുടെ മകനായി സിദ്ധനായവനാണ്, കാരണം ദേവയാനി ഭക്തിയോടെ നിന്നെ തേടുന്നു. ജീവൻ നൽകുന്ന ഈ വിജ്ഞാനം നേടുക; അല്ലെങ്കിൽ ഇന്ന് നീ കചന്റെ രൂപത്തിൽ ഇന്ദ്രനാകും.
ന നിവര്തേത്പുനര്ജീവന്കശ്ചിദന്യോ മമോദരാത്। ബ്രാഹ്മണം വര്ജയിത്വൈകം തസ്മാദ്വിദ്യാമവാപ്നുഹി
എന്റെ വയറിനുള്ളിൽ നിന്ന് ജീവൻകൂടി മറ്റാരും തിരികെ വന്നിട്ടില്ല, ഒരു ബ്രാഹ്മണനെ ഒഴികെ. അതിനാൽ ഈ വിജ്ഞാനം നേടുക.
പുത്രോ ഭൂത്വാ ഭാവയ ഭാവിതോ മാ- മസ്മദ്ദേഹാദുപനിഷ്ക്രമ്യ താത। സമീക്ഷേഥാ ധര്മവതീമവേക്ഷാം ഗുരോഃ സകാശാത്പ്രാപ്യ വിദ്യാം സവിദ്യഃ
പുത്രനായി ഞാൻ നിന്നെ സ്വീകരിക്കുന്നു; നീ എന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തു വന്നശേഷം, എന്നെ ആദരിക്കണം. ഗുരുവിൽ നിന്ന് വിജ്ഞാനം നേടി, നല്ല രീതിയിൽ പെരുമാറി, വിജ്ഞാനിയാവണം.
ഗുരോഃ സകാശാത്സമവാപ്യ വിദ്യാം ഭിത്ത്വാ കുക്ഷിം നിര്വിചക്രാമ വിപ്രഃ। കചോഽഭിരൂപസ്തത്ക്ഷണാദ്ബ്രാഹ്മണസ്യ ശുക്ലാത്യയേ പൌര്ണമാസ്യാമിവേന്ദുഃ
ഗുരുവിൽ നിന്ന് വിജ്ഞാനം നേടിയ ബ്രാഹ്മണൻ വയറു പിളർത്തി പുറത്തു വന്നു; അപ്പോൾ തന്നെ കചൻ, മനോഹരനായവൻ, ബ്രാഹ്മണന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് പൗർണ്ണമാസിയിലെ ചന്ദ്രനെപ്പോലെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
ദൃഷ്ട്വാ ച തം പതിതം ബ്രഹ്മരാശി- മുത്ഥാപയാമാസ മൃതം കചോഽപി। വിദ്യാം സിദ്ധാം താമവാപ്യാഭിവാദ്യ തതഃ കചസ്തം ഗുരുമിത്യുവാച
അവനെ വീണുകിടക്കുന്ന ബ്രാഹ്മണശക്തിയുടെ ആകൃതിയായി കണ്ട കചൻ, മരിച്ചവനെ ഉയർത്തി ജീവിപ്പിച്ചു. വിജ്ഞാനം നേടിയ ശേഷം വന്ദനം ചെയ്ത് ഗുരുവിനോട് പറഞ്ഞു.
യഃ ശ്രോത്രയോരമൃതം സന്നിഷിഞ്ചേ- ദ്വിദ്യാമവിദ്യസ്യ യഥാ ത്വമാര്യഃ। തം മന്യേഽഹം പിതരം മാതരം ച തസ്മൈ ന ദ്രുഹ്യേത്കൃതമസ്യ ജാനന്
അറിയാത്തവന്റെ ചെവിയിൽ വിജ്ഞാനത്തിന്റെ അമൃതം ഒഴിക്കുന്നവനെയാണ്, മഹാനായവനെപ്പോലെ, ഞാൻ അച്ഛനും അമ്മയും ആയി കണക്കാക്കുന്നു. അത്തരം ഒരാളുടെ കൃത്യം മനസ്സിലാക്കി, അവനോട് ഒരിക്കലും ദ്വേഷം കാണിക്കരുത്.
ഋതസ്യ ദാതാരമനുത്തമസ്യ നിധിം നിധീനാമപി ലബ്ധവിദ്യാഃ। യേ നാദ്രിയന്തേ ഗുരുമര്ചനീയം പാപാഁല്ലോകാംസ്തേ വ്രജന്ത്യപ്രതിഷ്ഠാഃ
ഉത്തമമായ സത്യം നൽകുന്നവൻ, വിജ്ഞാനികൾക്ക് നിധികളിൽ ഏറ്റവും വിലപ്പെട്ട നിധിയാണ്. ആരാധ്യനായ ഗുരുവിനെ ആദരിക്കാത്തവർ പാപികളുടെ ലോകങ്ങളിലേക്ക്, അടിസ്ഥാനമില്ലാത്തതിലേക്കാണ് പോകുന്നത്.
സുരാപാനാദ്വഞ്ചനാം പ്രാപ്യ വിദ്വാ- ന്സംജ്ഞാനാശം ചൈവ മഹാതിഘോരമ്। ദൃഷ്ട്വാ കചം ചാപി തഥാഭിരൂപം പീതം തദാ സുരയാ മോഹിതേന
മദ്യപാനം ചെയ്തതിന്റെ വഞ്ചനയും, ഭയങ്കരമായ ബോധനഷ്ടവും അനുഭവിച്ച ശേഷം, അങ്ങനെ പാനീയത്തിൽ അകത്തായിരുന്ന കചനെ വീണ്ടും മനോഹരനായി കണ്ടു.
സമന്യുരുത്ഥായ മഹാനുഭാവ- സ്തദോശനാ വിപ്രഹിതം ചികീര്ഷുഃ। സുരാപാനം പ്രതി സംജാതമന്യുഃ കാവ്യഃ സ്വയം വാക്യമിദം ജഗാദ
കൊപംകൊണ്ടു എഴുന്നേറ്റ മഹാത്മാവായ കാവ്യൻ, ബ്രാഹ്മണനോട് ദോഷം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ചു. മദ്യപാനത്താൽ ഉണർന്ന കോപത്തിൽ കാവ്യൻ സ്വയം ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
യോ ബ്രാഹ്മണോഽദ്യപ്രഭൃതീഹ കശ്ചി- ന്മോഹാത്സുരാം പാസ്യതി മന്ദബുദ്ധിഃ। അപേതധര്മാ ബ്ര്ഹമഹാ ചൈവ സ സ്യാ- ദസ്മിംല്ലോകേ ഗര്ഹിതഃ സ്യാത്പരേ ച
ഇന്ന് മുതൽ ഈ ലോകത്ത് ആരെങ്കിലും ബ്രാഹ്മണൻ ധർമ്മം വിട്ട്, മനസ്സിന്റെ അജ്ഞാനത്തിൽ മദ്യം കുടിച്ചാൽ, അവൻ ബ്രാഹ്മണ്യവും ധർമ്മവും നഷ്ടപ്പെടുത്തി ഈ ലോകത്തും മറ്റുള്ളവരുടെയും ഇടയിലും അപമാനിക്കപ്പെടും.
മയാ ചൈതാം വിപ്രധര്മോക്തിസീമാം മര്യാദാം വൈ സ്ഥാപിതാം സര്വലോകേ। സന്തോ വിപ്രാഃ ശുശ്രുവാംസോ ഗുരൂണാം ദേവാ ലോകാശ്ചോപശൃണ്വന്തു സര്വേ
ബ്രാഹ്മണരുടെ കടമയുടെ ഈ അതിരുകൾ ഞാൻ എല്ലാ ലോകത്തിനും നിശ്ചയിച്ചു. നല്ല ബ്രാഹ്മണന്മാർ, ഗുരുക്കന്മാരെ ആദരിക്കുന്നവർ, ദേവന്മാരും എല്ലാ ജീവികളും ഇതു ശ്രദ്ധിക്കണം.
ഇതീദമുക്ത്വാ സ മഹാനുഭാവ- സ്തപോനിധീനാം നിധിരപ്രമേയഃ। താന്ദാനവാന്ദൈവവിമൂഢബുദ്ധീ- നിദം സമാഹൂയ വചോഽഭ്യുവാച
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം, അത്ഭുതശക്തിയുള്ള, തപസ്സിന്റെ അപ്പാരമായ നിധിയായ ആ മഹാൻ, ദേവന്മാരാൽ മനസ്സു ഭ്രമിച്ചിരുന്ന ആ ദാനവന്മാരെ വിളിച്ചു കൊണ്ട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ആചക്ഷേ വോ ദാനവാ ബാലിശാഃ സ്ഥ സിദ്ധഃ കചോ വത്സ്യതി മത്സകാശേ। സഞ്ജീവിനീം പ്രാപ്യ വിദ്യാം മഹാത്മാ തുല്യപ്രഭാവോ ബ്രാഹ്മണോ ബ്രഹ്മഭൂതഃ
നിങ്ങൾ ദാനവന്മാരെ, നിങ്ങൾ കുട്ടികളാണ്. കച്ചൻ എന്ന മഹാത്മാവ് എന്റെ അടുത്ത് തന്നെ ഇരിക്കും. സഞ്ജീവിനി എന്ന ജ്ഞാനം നേടിയ ഈ മഹാത്മാവ്, ബ്രാഹ്മണനായി, അതുല്യപ്രഭയോടെ ഇവിടെ തന്നെ താമസിക്കും.
യോഽകാര്ഷീദ്ദുഷ്കരം കര്മ ദേവാനാം കാരണാത്കചഃ। ന തത്കിര്തിര്ജരാം ഗച്ഛേദ്യാജ്ഞീയശ്ച ഭവിഷ്യതി
ദേവന്മാരുടെ കാരണത്താൽ കച്ചൻ ചെയ്ത അതി ദുഷ്കരമായ പ്രവൃത്തി, അവന്റെ കീർത്തി കാലം കഴിഞ്ഞാലും മങ്ങില്ല. അവൻ യാഗങ്ങൾക്ക് യോഗ്യനാകും.
ഏതാവദുക്ത്വാ വചനം വിരരാമ സ ഭാര്ഗവഃ। ദാനവാ വിസ്മയാവിഷ്ടാഃ പ്രയയുഃ സ്വം നിവേശനമ്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം ഭൃഗുവംശജനായ ആ മഹാൻ മിണ്ടൽ നിർത്തി. ദാനവന്മാർ അത്ഭുതത്തിൽ ആകൃഷ്ടരായി, തങ്ങളുടെ വാസസ്ഥലത്തേക്ക് മടങ്ങി.