സംപ്രാപ്യ പൃഥിവീം കൃത്സ്നാം രശ്മിവാനിവ തേജസാ। സോദ്യ രാജ്ഞോ വിരാടസ്യ സഭാസ്താരോ യുധിഷ്ഠിരഃ ।। 72
തന്റെ തേജസ്സോടെ ഒരിക്കല് മുഴുവന് ഭൂമിയും സ്വന്തമാക്കിയ യുദ്ധിഷ്ഠിരന്, ഇപ്പോള് വിരാടിന്റെ സഭയില് ഒരു നക്ഷത്രം പോലെ ഇരിക്കുന്നു.
യമുപാസത രാജാനം സഭായാമൃഷിസത്തമാഃ। തമുപാസീനമദ്യാന്യം പശ്യ പാണ്ഡവ പാണ്ഡവമ് ।। 73
മുനികളില് ശ്രേഷ്ഠന്മാര് ഒരിക്കല് രാജാവായി അവനെ സഭയില് സേവിച്ചിരുന്നു; ഇന്ന്, പാണ്ഡവാ, മറ്റുള്ളവരോടൊപ്പം ഇരിക്കുന്ന പാണ്ഡവനെ നോക്കൂ.
അനവദ്യം മഹാപ്രാജ്ഞം ജീവിതാര്ഥേന സംവൃതമ് । ദൃഷ്ട്വാ കസ്യ ന ദുഃഖം സ്യാദ്ധര്മരാജം യുധിഷ്ഠിരമ് ।। 74
ദോഷമൊന്നുമില്ലാത്ത, മഹാനായ ജ്ഞാനിയുമായ, ജീവൻ രക്ഷിക്കാനായി ബദ്ധനായ ധർമ്മരാജൻ യുദ്ധിഷ്ഠിരനെ കണ്ടാൽ ആരുടെ മനസ്സിലും ദു:ഖം തോന്നാതിരിക്കും?
ഉപാസ്തേ സ്മ സഭായാം യം കൃത്സ്നാഽപി ച വസുന്ധരാ। തമുപാസീനമദ്യാന്യം പശ്യ ഭാരത ഭാരതമ് ।। 75
ഭാരതാ, ഒരിക്കൽ മുഴുവൻ ഭൂമിയും സഭയിൽ സേവിച്ചിരുന്നയാളാണ് ഇപ്പൊഴിതാ മറ്റൊരാളുടെ അടുക്കൽ ഇരുന്നു സേവനം ചെയ്യുന്നത്, നോക്കൂ.
ഏവം ബഹുവിദൈര്ദുഃഖൈഃ പീഡ്യമാനാമനാഥവത്। ശോകസാഗരമധ്യസ്ഥാം കിം മാം ഭീമ ന പശ്യസി ।। 76
നാനാവിധ ദു:ഖങ്ങളിൽ പീഡിക്കപ്പെടുന്നവളായി, ആരും സംരക്ഷിക്കാത്തവളെപ്പോലെ, ദു:ഖത്തിന്റെ കടലിൽ മുക്കിയിരിക്കുന്ന എന്നെ, ഭീമാ, നീ കാണുന്നില്ലേ?
ഇദം തു മേ ദുഃഖതരം യത്ത്വാം വക്ഷ്യാമി ഭാരത। ന മേഽഭ്യസൂയാ കര്തവ്യാ ദുഃഖാദേതദ്ബ്രവീമ്യഹമ് ।। 77
ഭാരതാ, ഇനി ഞാൻ പറയാൻ പോകുന്നത് അതിലും വലുതായ ദു:ഖമാണ്; ഞാൻ ദു:ഖത്തിൽ നിന്നാണ് പറയുന്നത്, അതിനാൽ എന്നോട് കോപിക്കരുത്.
ശാര്ദൂലൈര്മഹിഷൈര്നാഗൌരഗാരേ യോത്സ്യസേ സദാ। കൈകേയ്യാഃ പ്രേക്ഷമാണായാസ്തദാ മേ കശ്മലോഽഭവത് ।। 78
നീ എന്നും കടുവകളുമായും കാളകളുമായും ആനകളുമായും പോരാടുമ്പോൾ, കൈകേയിയുടെ മകൾ നോക്കി നിൽക്കുമ്പോൾ, അപ്പോൾ എനിക്ക് വലിയ ലജ്ജ തോന്നി.
ഹസന്ത്യന്തഃപുരേ നാര്യോ മമ ചേഷ്ടാം നിരീക്ഷ്യ ച ।। 79
അകത്തുള്ള സ്ത്രീകൾ എന്റെ പ്രവൃത്തികൾ കണ്ടു ചിരിച്ചു.
തത ഉത്ഥായ കൈകേയീ സര്വാസ്താഃ പ്രത്യഭാഷത। പ്രേക്ഷ്യ മാമനവദ്യാങ്ഗീം കശ്മലാഭിഹതാമിവ ।। 80
അപ്പോൾ കൈകേയിയുടെ മകൾ എഴുന്നേറ്റ് എല്ലാവരോടും പറഞ്ഞു; അവൾ എന്റെ ശരീരത്തിൽ ഒരു ദോഷവും ഇല്ലാതിരുന്നിട്ടും, ദു:ഖത്തിൽ തളർന്നവളെപ്പോലെ എന്നെ നോക്കി.
സ്നേഹാത്സംവാസജാദേവ തദാ വൈ ചാരുഹാസിനീ । യുധ്യമാനം മഹാവീര്യമിമം സമനുശോചതി ।। 81
ഒരുമിച്ച് കഴിയുന്നതിൽ നിന്നുള്ള സ്നേഹത്താൽ, മധുരമായി ചിരിച്ചുകൊണ്ട്, അവൾ ഈ മഹാശക്തനായ യോദ്ധാവിനെ പോരാടുമ്പോൾ കരുണയോടെ നോക്കി.
കല്യാണരൂപാ സൈരന്ധ്രീ വലലശ്ചാപി സുന്ദരഃ। സ്ത്രീണാം ചിത്തം ഹി ദുര്ജ്ഞേയം യുക്തരൂപൌ ഹി മേ മതൌ ।। 82
സൈരന്ധ്രി സുന്ദരിയാണ്, വലലനും മനോഹരനാണ്; സ്ത്രീകളുടെ മനസ്സ് എളുപ്പത്തിൽ മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയില്ല, എങ്കിലും ഇരുവരും ഒരുപോലെ യോജിക്കുന്നു എന്ന് എനിക്ക് തോന്നുന്നു.
സൈരന്ധ്രീ പ്രിയസംവാസാന്നിത്യം കരുണവാദിനീ। അസ്മിന്രാജകുലേ ചൈതൌ തുല്യകാലനിവാസിനൌ ।। 83
സൈരന്ധ്രി എപ്പോഴും മൃദുവായി സംസാരിക്കുകയും, സ്നേഹത്തോടെ കൂടെ ഇരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; ഇവരും അവനും ഈ രാജകുലത്തിൽ ഒരേ സമയം താമസിക്കുന്നു.
ഇതി ബ്രുവാണാ വാക്യാനി സാ മാം നിത്യമജീജപത് । ക്രുധ്യന്തീം മാം ച സംപ്രേക്ഷ്യ പര്യശങ്കത മാം ത്വയി ।। 84
ഇങ്ങനെ അവൾ എപ്പോഴും ഈ വാക്കുകൾ എന്നോട് പറയുമായിരുന്നു; ഞാൻ കോപത്തോടെ ഇരിക്കുമ്പോൾ, അവൾ എന്നെക്കുറിച്ച് സംശയിച്ചു.
തസ്യാം തഥാ ബ്രുവന്ത്യാം തു ഭീമോ ഭീമപരാക്രമഃ। നോവാച കിംചിദ്വചനം സംരമ്ഭാദ്രക്തലോചനഃ ।। 85
അങ്ങനെ അവൾ സംസാരിക്കുമ്പോൾ, ഭയങ്കരമായ ശക്തിയുള്ള ഭീമൻ ഒന്നും പറയാതെ, കോപത്തിൽ കണ്ണുകൾ ചുവപ്പിച്ച് നിന്നു.
ജ്ഞാത്വാ-തു രുഷിതം ഭീമം ദ്രൌപദീ പുനരബ്രവീത്। ശോകേ യൌധിഷ്ഠിരേ മഗ്നാ നാഹം ജീവിതുമുത്സഹേ ।। 86
ഭീമൻ കോപിതനാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, ദ്രൗപദി വീണ്ടും പറഞ്ഞു: 'യുദ്ധിഷ്ഠിരനെക്കുറിച്ചുള്ള ദു:ഖത്തിൽ മുങ്ങിയിരിക്കുന്ന ഞാൻ, ഇനി ജീവിക്കാൻ കഴിയില്ല.'
യംസ്തു ദേവാന്മനുഷ്യാംശ്ച സര്വാനേകരഥോഽജയത്। സോയം രാജ്ഞോ വിരാടസ്യ കന്യാനാം നര്തകോ യുവാ। ആസ്തേ വേഷപ്രതിച്ഛന്നഃ കന്യാനാം പരിചാരകഃ ।। 87
ദേവന്മാരെയും മനുഷ്യരെയും ഒരേ രഥത്തിൽ കയറി ജയിച്ചയാളാണ് ഇപ്പോൾ വിരാടിന്റെ രാജകുമാരിമാരുടെ നടനായി, സ്ത്രീകളുടെ ഇടയിൽ ഒളിച്ചിരിക്കുന്നു.
യോഽതര്പയദമേയാത്മാ ഖാണ്ഡവേ ജാതവേദസമ്। സോഽന്തഃപുരഗതഃ പാര്ഥഃ കൂപേഽഗ്നിരിവ സംവൃതഃ ।। 88
ഖാണ്ഡവവനത്തിൽ ജ്വലിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന അഗ്നിയെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തിയ അതുല്യാത്മാവാണ് ഇപ്പോൾ അന്തഃപുരത്തിൽ, കിണറ്റിനുള്ളിലെ അഗ്നിപോലെ മറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
യസ്മാദ്ഭയമമിത്രാണാം സദൈവ പുരുഷര്ഷഭാത്। സ ലോകപരിഭൂതേന വേഷേണാസ്തേ ധനംജയഃ ।। 89
എപ്പോഴും ശത്രുക്കൾ ഭയപ്പെടുന്ന പുരുഷശ്രേഷ്ഠനായ ധനഞ്ജയൻ, ഇപ്പോൾ ലോകം പരിഹസിക്കുന്ന വേഷത്തിൽ ഇരിക്കുന്നു.
യസ്യം ജ്യാതലനിര്ഘോഷാത്സമകമ്പന്ത ശത്രവഃ। ഷണ്ഡരൂപം വഹന്തം തം ഗീതം നൃത്താവലമ്ബനമ് । കുര്വന്തമര്ജുനം ദൃഷ്ട്വാ ന മേ സ്വാസ്ഥ്യം മനോ വ്രജേത് ।। 90
അവന്റെ വില്ലിന്റെ നാദം കേട്ട് ശത്രുക്കൾ വിറയാറുണ്ടായിരുന്നു; ഇപ്പോൾ അർജുനൻ സ്ത്രീകളുടെ ഇടയിൽ, ഷണ്ഡവേഷം ധരിച്ച് പാടിയും നൃത്തം ചെയ്തും ഇരിക്കുന്നത് കണ്ടാൽ എന്റെ മനസ്സിന് സമാധാനം ഇല്ല.
സ്ത്രിയോ ഗീതസ്വരാത്തസ്യ മുദിതാഃ പര്യുപാസതേ ।। 91
അവന്റെ പാട്ടിന്റെ രാഗം കേട്ട് സന്തോഷിച്ച സ്ത്രീകൾ അവനെ ചുറ്റി കൂടുന്നു.
കിരീടം സൂര്യസംകാശം യസ്യ മൂര്ധന്യശോഭത। വേണീവികൃതകേശാന്തഃ സോഽയമദ്യ ധനംജയഃ ।। 92
സൂര്യനെപ്പോലെയുള്ള കിരീടം തലയിൽ അലങ്കരിച്ചിരുന്നവൻ, ഇന്നിവിടെ വേണിയാക്കി മുടി കെട്ടിയ ധനഞ്ജയനാണ്.
യസ്മിന്നസ്ത്രാണി ദിവ്യാനി സമസ്താനി മഹാത്മനി । ആധാരഃ സര്വവിദ്യാനാം യോ ധാരയതി കുണ്ഡലേ ।। 93
ദിവ്യായുധങ്ങൾ എല്ലാം വസിക്കുന്ന മഹാത്മാവായവൻ, എല്ലാ വിദ്യകളുടെയും അടിസ്ഥാനം, കാതിലൊട്ടു കുണ്ഡലങ്ങൾ ധരിക്കുന്നവനാണ്.
യം വൈ രാജസഹസ്രാണി തേജസാഽപ്രതിമം ഭുവി । സമരേ നാതിവര്തന്തേ വേലാമിവ മഹോര്മയഃ ।। 94
ഭൂമിയിൽ ആയിരക്കണക്കിന് രാജാക്കന്മാർ പോലും whose തേജസ്സിൽ തുല്യരല്ലാത്തവനെ യുദ്ധത്തിൽ ജയിക്കാൻ കഴിയില്ല; വലിയ തിരകൾ കരയെത്തി മടങ്ങുന്നതുപോലെ.
സോയം രാജ്ഞോ വിരാടസ്യ കന്യാനാം നര്തകോ യുവാ। ആസ്തേ വേഷപ്രതിച്ഛന്നഃ കന്യാനാം പരിചാരകഃ ।। 95
അവനാണ് ഇപ്പോൾ രാജാവ് വിരാടിന്റെ കന്യകമാരുടെ ഇടയിൽ നൃത്തം ചെയ്യുന്ന യുവാവ്, വേഷം മാറി ഒളിച്ചിരിക്കുന്നവൻ, കന്യകമാരുടെ സേവകനായി ഇരിക്കുന്നു.
യസ്യ സ്മ രഥനിര്ഘോഷാത്സമകമ്പത മേദിനീ। സപര്വതവനാകാശാ സഹസ്ഥാവരജങ്ഗമാ ।। 96
അവന്റെ രഥത്തിന്റെ ഗർജ്ജനത്തിൽ, പർവ്വതങ്ങളും കാടുകളും ആകാശവും നിലം മുഴുവൻ, ചലിക്കുന്നവരും അചലന്മാരും എല്ലാം വിറയച്ചു.
യസ്മിഞ്ജാതേ മഹേഷ്വാസേ കുന്ത്യാഃ പ്രീതിരവര്ധത। ന സ ശോചതി മാമദ്യ ഭീമസേന തവാനുജഃ ।। 97
കുന്തിയുടെ സന്തോഷം വളർന്ന മഹാബാണധാരി ജനിച്ചപ്പോൾ, ഭീമസേനന്റെ അനിയൻ ഇന്നെനിക്കായി ദുഃഖിക്കുന്നില്ല.
വിഭൂഷിതമലംകാരൈഃ കുണ്ഡലൈഃ പരിപാതുകൈഃ। കമ്ബുപാണിമഥായാന്തം ദൃഷ്ട്വാ സീദതി മേ മനഃ ।। 98
അലങ്കാരങ്ങളും കുണ്ഡലങ്ങളും കൈവളകളും ധരിച്ച്, ശംഖംപോലെയുള്ള കൈകളോടെ അടുത്ത് വരുമ്പോൾ എന്റെ മനസ്സ് തളരുന്നു.
വേണീവികൃതകേശാന്തം ഭീമധന്വാനമര്ജുനമ്। കന്യാപരിവൃതം ദൃഷ്ട്വാ ശോകം ഗച്ഛതി മേ മനഃ ।। 99
വേണിയാക്കി മുടി കെട്ടിയ മഹാബാണധാരി അർജ്ജുനനെ, കന്യകമാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതും കാണുമ്പോൾ എന്റെ മനസ്സ് ദുഃഖത്തിൽ ആകുന്നു.
യദാ ഹ്യേനം പരിവൃതം കന്യാഭിര്ദേവരൂപിണമ്। പ്രച്ഛന്നമിവ മാതങ്ഗം പരിപൂര്ണം കരേണുഭിഃ ।। 100
ദൈവസദൃശമായ അവനെ, കന്യകമാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, കരിണികളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നയാനെയപ്പോലെ ഒളിച്ചിരിക്കുന്നതും കാണുമ്പോൾ എന്റെ മനസ്സ് വിഷമിക്കുന്നു.
മാത്സ്യം പാര്ഥം ച ഗായന്തം വിരാടം സമുപസ്ഥിതമ്। പശ്യാമി തൂര്യമധ്യസ്ഥം ദൃഷ്ട്വാ മുഹ്യതി മേ മനഃ ।। 101
മത്സ്യരാജാവായ പാർത്ഥൻ, സംഗീതത്തിനിടയിൽ രാജാവ് വിരാടിന്റെ മുമ്പിൽ പാടുന്നതും ഞാൻ കാണുമ്പോൾ എന്റെ മനസ്സ് അകമ്പടിയാകുന്നു.