വീണേവ മധുരാലാപാ സ്വരം ഗാന്ധാരമാശ്രിതാ। അഭ്യഭാഷത പാഞ്ചാലീ കൌരവം പാണ്ഡുനന്ദനമ് ।। 12
മധുരമായ സ്വരത്തില് വീണപോലെ, ഗാന്ധാരസ്വരം സ്വീകരിച്ച്, പാഞ്ചാലി പാണ്ഡുനന്ദനായ കൌരവനെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു.
ഉത്തിഷ്ഠോത്തിഷ്ഠ കിം ശേഷേ ഭീമസേന മൃതോ യഥാ। ന മൃതഃ സ ഹി പാപീയാന്ഭാര്യാമാലമ്ബ്യ ജീവതി ।। 13
എഴുന്നേല്ക്കൂ, എഴുന്നേല്ക്കൂ! ഭീമസേന, നീ മരിച്ചവനെപ്പോലെ എന്ത് കിടക്കുന്നു? അവന് മരിച്ചിട്ടില്ല, ദുഷ്ടന് ഭാര്യയെ ആശ്രയിച്ച് ജീവിക്കുന്നു.
തസ്മിഞ്ജീവതി പാപിഷ്ഠേ സേനാവാഹേ മമ ദ്വിഷി । തത്കര്മം കൃതവത്യദ്യ കഥം നിദ്രാം നിഷേവസേ ।। 14
അവന്, എന്റെ ശത്രുവായ സൈന്യാധിപന്, അത്ര വലിയ പാപം ചെയ്തിട്ടും ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോള്, നീ എങ്ങനെ ഉറങ്ങാന് കഴിയും?
സുഖസുപ്തശ്ച തം ശബ്ദം നിശമ്യ സ വൃകോദരഃ। സംവേദിതഃ കുരുശ്രേഷ്ഠഃ തോത്രൈരിവ മഹാഗജഃ ।। 15
സുഖമായി ഉറങ്ങുമ്പോള് ആ ശബ്ദം കേട്ട്, വൃക്കോദരന് എന്ന കൌരവശ്രേഷ്ഠന്, വലിയയാനയെ കൊടിയാല് ഉണര്ത്തുന്നതുപോലെ ഉണര്ന്നു.
സ വൈ വിഹായ ശയനം യസ്മിന്സുപ്തഃ പ്രബോധിതഃ। ഉദതിഷ്ഠദമേയാത്മാ പര്യങ്കേ സോത്തരച്ഛദേ ।। 16
ഉറക്കം വിട്ട്, കിടക്കയും മുകളില് വിരിപ്പും ഉപേക്ഷിച്ച്, അതിജയശക്തനായവന് എഴുന്നേറ്റു.
ഉപവേശ്യ ച ദുര്ധര്പഃ പാഞ്ചാലകുലവര്ധനീമ്। അഥാബ്രവീദ്രാജപുത്രീം കൌരവ്യോ മഹിഷീം പ്രിയാമ് ।। 17
പാഞ്ചാലകുലത്തെ വളര്ത്തിയ അവളെ സമീപം ഇരുത്തി, ഭീമന് തന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട കൌരവരാജകുമാരിയെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു.
കേനാര്ഥേന ച സംപ്രാപ്താ ത്വരിതേവ മമാന്തികമ്। ന തേ പ്രകൃതിമാന്വര്ണഃ കൃശാ ത്വമഭിലക്ഷ്യസേ ।। 18
എന്തിനാണ് നീ ഇങ്ങനെ വേഗത്തില് എന്റെ അടുത്ത് വന്നത്? നിന്റെ മുഖഭാവം പതിവുപോലെ ഇല്ല; നീ ക്ഷീണിച്ചിരിക്കുന്നു.
പ്രകാശം യദി വാ ഗുഹ്യം സര്വമാഖ്യാതുമര്ഹസി। ആചക്ഷ്വ ത്വമശേഷേണ സര്വം വിദ്യാമഹം യഥാ ।। 19
വ്യക്തമായാലും രഹസ്യമായാലും, നീ എല്ലാം എന്നോട് പറയണം; ഒന്നും മറച്ചുവെക്കാതെ പറഞ്ഞാല് ഞാന് എല്ലാം അറിയാം.
സുഖം വാ യദി വാ ദുഃഖം ശുഭം വാ യദി വാഽശുഭമ്। യദ്യപ്യസുകരം കര്മ കൃതമിത്യവധാരയ ।। 20
സുഖമോ ദു:ഖമോ, നല്ലതോ മോശമോ, എത്രയും കഠിനമായ കാര്യമായാലും, അതു പൂർത്തിയായെന്നു കരുതണം.
അഹമേവ ഹി തേ കൃഷ്ണേ വിശ്വാസ്യഃ സര്വകര്മസു। അഹമാപത്സു ചാപി ത്വാം മോക്ഷയാമി പുനഃ പുനഃ ।। 21
കൃഷ്ണേ, നിന്റെ എല്ലാ പ്രവൃത്തികളിലും ഞാൻ മാത്രമാണ് വിശ്വസിക്കേണ്ടത്; കഷ്ടസമയങ്ങളിൽ ഞാൻ വീണ്ടും വീണ്ടും നിന്നെ രക്ഷിക്കും.
ശീഘ്രമുക്ത്വാ യഥാകാമം യത്തേ കാര്യം വിവക്ഷിതമ്। ഗച്ഛ വൈ ശയനായൈവ യാവദന്യോ ന ബുധ്യതേ ।। 22
നിനക്ക് പറയാനുണ്ടായതൊക്കെ വേഗത്തിൽ പറഞ്ഞ്, വേണ്ട കാര്യങ്ങൾ പറഞ്ഞ്, മറ്റാർക്കും അറിയുന്നതിന് മുമ്പ് പോകാം വിശ്രമിക്കാൻ.
സാ ലഞ്ജമാനാ ഭീതാ ച അധോമുഖമുഖീ തതഃ। നോവാച കിംചിദ്വചനം ബാഷ്പദൂഷിതലോചനാ ।। 23
അവൾ ലജ്ജയോടെ ഭയത്തോടെയും തല താഴ്ത്തി നിന്നു; കണ്ണുനീർ നിറഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെ ഒരു വാക്കും പറഞ്ഞില്ല.
അഥാബ്രവീദ്ഭീമപരാക്രമോ ബലീ വൃകോദരഃ പാണ്ഡവമുഖ്യസംമതഃ। പ്രബ്രൂഹി കിം തേ കരവാണി സുന്ദരി പ്രിയം പ്രിയേ വാരണമത്തഗാമിനി ।। 24
അപ്പോൾ വീര്യശാലിയായ വൃക്കോദരൻ, പാണ്ഡവന്മാരിൽ പ്രധാനനായ ഭീമൻ പറഞ്ഞു: സുന്ദരിയേ, എനിക്ക് നിന്നുവേണ്ടി ചെയ്യാൻ എന്താണെന്ന് തുറന്നു പറയൂ, പ്രിയമേ, ആനയുടെ നടപ്പുപോലെയുള്ളവളേ.
അശോച്യതാ കുതസ്തസ്യാ യസ്യാ ഭര്താ യുധിഷ്ഠിരഃ। ജാനന്സര്വാണി ദുഃഖാനി കിം മാം ഭീമാനുപൃച്ഛസി ।। 25
യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ ഭർത്താവായവളെന്തിനാണ് ദു:ഖിക്കേണ്ടത്? ഭീമ, എല്ലാ ദു:ഖങ്ങളും അറിയുന്ന ഞാൻ, നീ എന്നോട് എന്തിന് ചോദിക്കുന്നു?
യന്മാം ദാസീപ്രവാദേന പ്രാതികാമീ തദാഽനയത്। സഭായാം പരിഷന്മധ്യേ തന്മേ മര്മാണി കൃന്തതി ।। 26
പ്രതികാമി എന്നെ ദാസിയായി വിളിച്ച് എല്ലാവർക്കുമുമുന്നിൽ സഭയിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നപ്പോൾ, അതിന്റെ ഓർമ്മ ഇന്നും എന്റെ ഹൃദയം വേദനിപ്പിക്കുന്നു.
വികൃഷ്ടാ ഹാസ്തിനപുരേ സഭായാം രാജസംസദി। ദുഃശാസനേന കേശാന്തേ പരാമൃഷ്ടാ രജസ്വലാ ।। 27
ഹസ്തിനാപുരത്തിലെ രാജസഭയിൽ ദുഃശാസനൻ എന്നെ വലിച്ചിഴച്ച്, രക്തസ്രാവത്തിൽ ആയിരിക്കുമ്പോൾ എന്റെ മുടി പിടിച്ചു അപമാനിച്ചു.
ക്ഷത്രിയൈസ്തത്ര കര്ണാദ്യൈര്ദൃഷ്ടാ ദുര്യോധനേന ച। ശ്വശുരാഭ്യാം ച ഭീഷ്മേണ വിദുരേണ ച ധീമതാ। ദ്രോണേന ച മഹാബാഹോ കൃപേണ ച പരംതപ ।। 28
അവിടെ കർണനും മറ്റു ക്ഷത്രിയന്മാരും, ദുര്യോധനനും, എന്റെ അച്ഛന്മാർ ആയ ഭീഷ്മനും വിദുരനും, മഹാബാഹുവായ ദ്രോണനും, കൃപാചാര്യനും എന്നെ കണ്ടു.
സാഽഹം ശ്വശുരയോര്മധ്യേ ഭ്രാതൃമധ്യേ ച പാണ്ഡവ। കേശേ ഗൃഹീത്വാ ച സഭാം നീതാ ജീവതി വൈ ത്വയി ।। 29
ഞാൻ എന്റെ അച്ഛന്മാരുടെയും സഹോദരന്മാരുടെയും ഇടയിൽ, നീ ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ, മുടി പിടിച്ചു സഭയിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി.
വിപ്രയുക്താ തതശ്ചാഹം വനേ രാജ്യാദ്വനം ഗതാ। സാഽഹം വനേ ദുര്വസതിം വസതീ ത്വധ്വകര്ശിതാ । ജടാസുരപരിക്ലേശാത്പ്രാപ്താപി സുമഹദ്ഭയമ് ।। 30
അതിനുശേഷം രാജ്യം വിട്ട് കാടിലേക്ക് പോയി, അവിടെ ദു:ഖങ്ങൾ സഹിച്ചു, ജടാസുരൻ എന്ന തപസ്സുകാരൻ പീഡിപ്പിച്ചപ്പോൾ വലിയ ഭയം അനുഭവിച്ചു.
പാര്ഥിവസ്യ സുതാ നാമ കാനു ജീവേന മാദൃശീ । അനുഭൂയ ഭൃശം ദുഃഖമന്യത്ര ദ്രൌപദീം പ്രഭോ।। 31
രാജകുമാരിയായ ഒരുവൾക്ക്, ഞാൻ അനുഭവിച്ച അത്ര വലിയ ദു:ഖം അനുഭവിച്ചിട്ടും, ദ്രൗപദിയെ കൂടാതെ ആരാണ് ജീവിക്കാനാകുക, പ്രഭുവേ?
വനവാസഗതാ ചാഹം സൈന്ധവേന ദുരാത്മനാ। പരാമൃഷ്ടാ ദ്വിതീയം ച സോദ്രുമുത്സഹതേ തു കാ ।। 32
കാടിൽ താമസിക്കുമ്പോൾ, ദുഷ്ടനായ സൈന്ധവൻ വീണ്ടും എന്നെ അപമാനിച്ചു; മറ്റാരാണ് ഇങ്ങനെ രണ്ടാമതും സഹിക്കാൻ കഴിയുക?
പദ്ഭ്യാം പര്യചരം ചാഹം ദേശാന്വിഷമസംസ്ഥിതാന് । ദുര്ഗാഞ്ശ്വാപദസംകീര്ണാംസ്ത്വയി ജീവതി പാണ്ഡവേ ।। 33
നീ ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ, ഞാൻ കാലിൽ നടന്ന് കഠിനമായ ദേശങ്ങളിൽ, കാട്ടുമൃഗങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ ഭയങ്കരമായ സ്ഥലങ്ങളിൽ സഞ്ചരിച്ചു.
തതോഽഹം ദ്വാദശേ വര്ഷേ വന്യമൂലഫലാശനാ। ഇദം പുരമനുപ്രാപ്താ സുദേഷ്ണാപരിചാരികാ। പരസ്ത്രിയമുപാതിഷ്ഠേ സത്യധര്മപരായണാ ।। 34
പിന്നീട് പന്ത്രണ്ടാം വർഷം, കാട്ടിലെ കിഴങ്ങും പഴവും കഴിച്ച്, ഈ നഗരത്തിൽ എത്തി, സുദേഷ്ണയുടെ ദാസിയായി, സത്യം ധർമ്മം എന്നിവയിൽ നിലനിൽക്കുന്നവളായി മറ്റൊരു സ്ത്രീയെ സേവിച്ചു.
ഗോശീര്ഷകം പദ്മകം ച ഹരിശ്യാമം ച ചന്ദനമ്। നിത്യം പിഷേ വിരാടസ്യ ത്വയി ജീവതി പാണ്ഡവ ।। 35
നീ ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ, ഞാൻ പ്രതിദിനം വിരാടൻ രാജാവിനുവേണ്ടി ഗോശീർഷകം, പത്മകം, ഹരിശ്യാമം, ചന്ദനം എന്നിവ അരയ്ക്കുന്നു.
സാഽഹം ബഹൂനിഃ ദുഃഖാനി ഗണയാമി ന തേ കൃതേ ।। 36
നിനക്ക് വേണ്ടി ഞാൻ അനുഭവിച്ച അനേകം ദു:ഖങ്ങൾ ഞാൻ എണ്ണാറില്ല.
മത്സ്യരാജസമക്ഷം തു തസ്യ ധൂര്തസ്യ പശ്യതഃ। കീചകേന പദാ സ്പൃഷ്ടാ കാ നു ജീവേത മാദൃശീ ।। 37
മത്സ്യരാജാവിന്റെ സന്നിധിയിൽ, ആ ദുഷ്ടൻ നോക്കുന്പോൾ, കീചകൻ എന്നെ കാലുകൊണ്ട് തൊട്ടു; എന്റെ പോലുള്ള സ്ത്രീക്ക് ഇങ്ങനെ സംഭവിച്ചിട്ടും ആരാണ് ജീവിക്കാനാവുക?
ഏവം ബഹുവിധൈര്ദുഃഖൈഃ ക്ലിശ്യമാനാ ച പാണ്ഡവ । ന മാം ജാനാസി കൌന്തേയ കിം ഫലം ജീവിതേന മേ ।। 38
കുന്തിദേവിയുടെ മകനേ, ഇങ്ങനെ പലവിധമായ കഷ്ടങ്ങൾ കൊണ്ട് ഞാൻ പീഡിതയാകുമ്പോൾ, നീ എന്നെ മനസ്സിലാക്കുന്നില്ല. എനിക്ക് ജീവിച്ചിരിക്കാൻ എന്ത് പ്രയോജനം?
ദ്രുപദസ്യ സുതാ ചാഹം ധൃഷ്ടദ്യുമ്നസ്യ ചാനുജാ। അഗ്നികുണ്ഡാത്സമുദ്ഭൂതാ നോര്വ്യാം ജാതു ചരാമ്യഹമ് ।। 39
ഞാൻ ദ്രുപദന്റെ മകളും, ധൃഷ്ടദ്യുമ്നന്റെ അനിയത്തിയും ആണ്; അഗ്നികുണ്ഡത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ചവളായ ഞാൻ ഭൂമിയിൽ ഒരിക്കലും അലഞ്ഞുനടന്നിട്ടില്ല.
കീചകം ചേന്ന ഹന്യാസ്ത്വം ഗ്രീവാം ബദ്ധ്വാ ജലേ മ്രിയേ। വിഷമാലേഡ്യ പാസ്യാമി പ്രവേക്ഷ്യാമ്യഥവാഽനലം ।। 40
നീ കീചകനെ കൊല്ലാതെ ഇരിക്കുകയാണെങ്കിൽ, ഞാൻ കഴുത്തിൽ കയർ കെട്ടി വെള്ളത്തിൽ ചാടി മരിക്കും, അല്ലെങ്കിൽ വിഷം കുടിക്കും, അല്ലെങ്കിൽ തീയിൽ ചാടും.
ആത്മാനം നാശയിഷ്യാമി വൃക്ഷമാരുഹ്യ വാ പതേ । ശസ്ത്രേണാങ്ഗം ച ഭേത്സ്യാമി കിം ഫലം ജീവിതേന മേ ।। 41
ഞാൻ ഒരു വൃക്ഷത്തിൽ കയറി വീണോ, ആയുധം കൊണ്ട് ശരീരം തകർത്തോ, എന്നെ തന്നെ നശിപ്പിക്കും. എനിക്ക് ജീവിച്ചിരിക്കാൻ എന്ത് പ്രയോജനം?