ജഗാമാവാസമേവാഥ തദാ സാ ദ്രുപദാത്മജാ। കൃത്വാ ശൌചം യഥാന്യായം കൃഷ്ണാ സാ തനുമധ്യമാ ।। 2
അന്നവേളയില് ദ്രുപദന്റെ മകളായ കൃഷ്ണാ, ശരീരവും മനസ്സും ശുദ്ധീകരിച്ച്, തന്റെ താമസസ്ഥലത്തേക്ക് മടങ്ങി.
ഗാത്രാണി വാസസീ ചൈവ പ്രക്ഷാല്യ സലിലേന സാ। ചിന്തയാമാസ രുദതീ തസ്യ ദുഃഖസ്യ നിര്ണയമ് ।। 3
അവള് വെള്ളത്തില് കഴുകി ശരീരവും വസ്ത്രവും ശുദ്ധമാക്കി, കരഞ്ഞുകൊണ്ട് തന്റെ ദുഃഖത്തിന്റെ അവസാനം ആലോചിച്ചു.
കിം കരോമി ക്വ ഗച്ഛാമി കഥം കാര്യം ഭവേന്മമ। ഇത്യേവം ചിന്തയിത്വാ സാ ഭീമം തം മനസാഽഗമത്। അന്യഃ കര്താ വിനാ ഭീമാന്ന മേഽദ്യ മനസേപ്സിതമ് ।। 4
എന്ത് ചെയ്യണം, എവിടെ പോകണം, എങ്ങനെ പ്രവര്ത്തിക്കണം എന്നിങ്ങനെ ചിന്തിച്ച അവള്, മനസ്സില് ഭീമനെ ഓര്ത്തു; ഇന്ന് ഭീമനെക്കാള് മനസ്സിന് ഇഷ്ടം മറ്റാരുമില്ലെന്ന് അവള് തിരിച്ചറിഞ്ഞു.
പ്രാദുര്ഭൂതേ ക്ഷണേ രാത്രൌ വിഹായ ശയനം സ്വകമ്। ദുഃഖേന മഹതാ യുക്താ മാനസേന മനസ്വിനീ । പ്രാദ്രവന്നാഥമിച്ഛന്തീ തഥാ നാഥവതീ സതീ ।। 5
രാത്രി ആകുമ്പോള് അവള് തന്റെ കിടക്ക വിട്ട്, വലിയ ദുഃഖത്തില് മനസ്സു നിറഞ്ഞ്, ഒരു രക്ഷകനെ തേടി, രക്ഷിതാവുള്ളവളെപ്പോലെ ഓടി.
സാ വൈ മഹാനസം പ്രാപ്യ ഭീമസേനം സുചിസ്മിതാ। ഉപാസര്പത പാഞ്ചാലീ വാസിതേവ മഹാഗജമ് ।। 6
അവള് മനോഹരമായ പുഞ്ചിരിയോടെ അടുക്കളയിലേക്ക് ചെന്നു, മഹാഗജത്തിനെ സമീപിക്കുന്നപോലെ പാഞ്ചാലി ഭീമസേനനെ സമീപിച്ചു.
സര്വശ്വേതേവ മാഹേയീ വനേ വൃദ്ധാ ത്രിഹായണീ। മഹര്പഭം യഥാ സുപ്തമര്ഥിനീ വനനിര്ഝരേ । സംപ്രസുപ്തം തഥാ സിംഹിം മൃഗരാജവധൂരിവ ।। 7
കാട്ടില് മൂന്നു വയസ്സായ വൃദ്ധമായ വെള്ളക്കുതിരയെപ്പോലെ, കാട്ടുനദിക്കരയില് ഉറങ്ങുന്നവനെ തേടിയെത്തുന്നവളെപ്പോലെ, മൃഗരാജാവിന്റെ ഭാര്യയായ സിംഹി ഉറങ്ങുന്ന സിംഹനെ സമീപിച്ചതുപോലെ അവള് സമീപിച്ചു.
അഭിപ്രസാര്യ ബാഹുഭ്യാം പതിം സുപ്തം സമാശ്ലിഷത് । സുജാതം ഗോമതീതീരേ സാലം വല്ലീവ പുഷ്പിതാ ।। 8
കൈകള് നീട്ടി അവള് ഉറങ്ങുന്ന ഭര്ത്താവിനെ അണച്ചു, ഗോമതീനദിക്കരയിലെ സാലവൃക്ഷത്തെ ചുറ്റുന്ന പുഷ്പിതലതികയെപ്പോലെ.
പരിസ്പൃസ്യ ച പാണിഭ്യാം പതിം സുപ്തമബോധയത്। ശ്രീരിവാന്യാ മഹോത്സാഹം സുപ്തം വിഷ്ണുമിവാര്ണവേ । ക്ഷൌമാവദാതേ ശയനേ ശയാനം വൃഷഭേക്ഷണമ് ।। 9
കൈകളാല് ഭര്ത്താവിനെ സ്പര്ശിച്ച് അവള് അവനെ ഉണര്ത്തി, സമുദ്രത്തില് ശുദ്ധവസ്ത്രത്തില് കിടക്കുന്ന കാളകണ്ണനായ വിഷ്ണുവിനെ ലക്ഷ്മി ഉണര്ത്തുന്നതുപോലെ.
യഥാ ശചീ ദേവരാജം രുദ്രാണീ ശംകരം യഥാ। ബ്രഹ്മാണമിവ സാവിത്രീ ദേവസേനാ ഗുഹം യഥാ ।। 10
ശചി ദേവേന്ദ്രനെ ഉണര്ത്തുന്നതുപോലെ, രുദ്രാണി ശങ്കരനെപ്പോലെ, സാവിത്രി ബ്രഹ്മാവിനെപ്പോലെ, ദേവസേന ഗുഹനെ ഉണര്ത്തുന്നതുപോലെ.
ദിശാഗജസമാകാരം ഗജം ഗജവധൂരിവ । ഭീമം പ്രാബോധയത്കാന്താ ലക്ഷ്മീര്ദാമോദരം യഥാ ।। 11
ദിശകളെ കാത്തുനില്ക്കുന്ന ഗജത്തിനെ അവന്റെ ഭാര്യ ഉണര്ത്തുന്നതുപോലെ, പ്രിയപ്പെട്ടവള് ഭീമനെ ഉണര്ത്തി, ലക്ഷ്മി ദാമോദരനെ ഉണര്ത്തുന്നതുപോലെ.
വീണേവ മധുരാലാപാ സ്വരം ഗാന്ധാരമാശ്രിതാ। അഭ്യഭാഷത പാഞ്ചാലീ കൌരവം പാണ്ഡുനന്ദനമ് ।। 12
മധുരമായ സ്വരത്തില് വീണപോലെ, ഗാന്ധാരസ്വരം സ്വീകരിച്ച്, പാഞ്ചാലി പാണ്ഡുനന്ദനായ കൌരവനെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു.
ഉത്തിഷ്ഠോത്തിഷ്ഠ കിം ശേഷേ ഭീമസേന മൃതോ യഥാ। ന മൃതഃ സ ഹി പാപീയാന്ഭാര്യാമാലമ്ബ്യ ജീവതി ।। 13
എഴുന്നേല്ക്കൂ, എഴുന്നേല്ക്കൂ! ഭീമസേന, നീ മരിച്ചവനെപ്പോലെ എന്ത് കിടക്കുന്നു? അവന് മരിച്ചിട്ടില്ല, ദുഷ്ടന് ഭാര്യയെ ആശ്രയിച്ച് ജീവിക്കുന്നു.
തസ്മിഞ്ജീവതി പാപിഷ്ഠേ സേനാവാഹേ മമ ദ്വിഷി । തത്കര്മം കൃതവത്യദ്യ കഥം നിദ്രാം നിഷേവസേ ।। 14
അവന്, എന്റെ ശത്രുവായ സൈന്യാധിപന്, അത്ര വലിയ പാപം ചെയ്തിട്ടും ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോള്, നീ എങ്ങനെ ഉറങ്ങാന് കഴിയും?
സുഖസുപ്തശ്ച തം ശബ്ദം നിശമ്യ സ വൃകോദരഃ। സംവേദിതഃ കുരുശ്രേഷ്ഠഃ തോത്രൈരിവ മഹാഗജഃ ।। 15
സുഖമായി ഉറങ്ങുമ്പോള് ആ ശബ്ദം കേട്ട്, വൃക്കോദരന് എന്ന കൌരവശ്രേഷ്ഠന്, വലിയയാനയെ കൊടിയാല് ഉണര്ത്തുന്നതുപോലെ ഉണര്ന്നു.
സ വൈ വിഹായ ശയനം യസ്മിന്സുപ്തഃ പ്രബോധിതഃ। ഉദതിഷ്ഠദമേയാത്മാ പര്യങ്കേ സോത്തരച്ഛദേ ।। 16
ഉറക്കം വിട്ട്, കിടക്കയും മുകളില് വിരിപ്പും ഉപേക്ഷിച്ച്, അതിജയശക്തനായവന് എഴുന്നേറ്റു.
ഉപവേശ്യ ച ദുര്ധര്പഃ പാഞ്ചാലകുലവര്ധനീമ്। അഥാബ്രവീദ്രാജപുത്രീം കൌരവ്യോ മഹിഷീം പ്രിയാമ് ।। 17
പാഞ്ചാലകുലത്തെ വളര്ത്തിയ അവളെ സമീപം ഇരുത്തി, ഭീമന് തന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട കൌരവരാജകുമാരിയെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു.
കേനാര്ഥേന ച സംപ്രാപ്താ ത്വരിതേവ മമാന്തികമ്। ന തേ പ്രകൃതിമാന്വര്ണഃ കൃശാ ത്വമഭിലക്ഷ്യസേ ।। 18
എന്തിനാണ് നീ ഇങ്ങനെ വേഗത്തില് എന്റെ അടുത്ത് വന്നത്? നിന്റെ മുഖഭാവം പതിവുപോലെ ഇല്ല; നീ ക്ഷീണിച്ചിരിക്കുന്നു.
പ്രകാശം യദി വാ ഗുഹ്യം സര്വമാഖ്യാതുമര്ഹസി। ആചക്ഷ്വ ത്വമശേഷേണ സര്വം വിദ്യാമഹം യഥാ ।। 19
വ്യക്തമായാലും രഹസ്യമായാലും, നീ എല്ലാം എന്നോട് പറയണം; ഒന്നും മറച്ചുവെക്കാതെ പറഞ്ഞാല് ഞാന് എല്ലാം അറിയാം.
സുഖം വാ യദി വാ ദുഃഖം ശുഭം വാ യദി വാഽശുഭമ്। യദ്യപ്യസുകരം കര്മ കൃതമിത്യവധാരയ ।। 20
സുഖമോ ദു:ഖമോ, നല്ലതോ മോശമോ, എത്രയും കഠിനമായ കാര്യമായാലും, അതു പൂർത്തിയായെന്നു കരുതണം.
അഹമേവ ഹി തേ കൃഷ്ണേ വിശ്വാസ്യഃ സര്വകര്മസു। അഹമാപത്സു ചാപി ത്വാം മോക്ഷയാമി പുനഃ പുനഃ ।। 21
കൃഷ്ണേ, നിന്റെ എല്ലാ പ്രവൃത്തികളിലും ഞാൻ മാത്രമാണ് വിശ്വസിക്കേണ്ടത്; കഷ്ടസമയങ്ങളിൽ ഞാൻ വീണ്ടും വീണ്ടും നിന്നെ രക്ഷിക്കും.
ശീഘ്രമുക്ത്വാ യഥാകാമം യത്തേ കാര്യം വിവക്ഷിതമ്। ഗച്ഛ വൈ ശയനായൈവ യാവദന്യോ ന ബുധ്യതേ ।। 22
നിനക്ക് പറയാനുണ്ടായതൊക്കെ വേഗത്തിൽ പറഞ്ഞ്, വേണ്ട കാര്യങ്ങൾ പറഞ്ഞ്, മറ്റാർക്കും അറിയുന്നതിന് മുമ്പ് പോകാം വിശ്രമിക്കാൻ.
സാ ലഞ്ജമാനാ ഭീതാ ച അധോമുഖമുഖീ തതഃ। നോവാച കിംചിദ്വചനം ബാഷ്പദൂഷിതലോചനാ ।। 23
അവൾ ലജ്ജയോടെ ഭയത്തോടെയും തല താഴ്ത്തി നിന്നു; കണ്ണുനീർ നിറഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെ ഒരു വാക്കും പറഞ്ഞില്ല.
അഥാബ്രവീദ്ഭീമപരാക്രമോ ബലീ വൃകോദരഃ പാണ്ഡവമുഖ്യസംമതഃ। പ്രബ്രൂഹി കിം തേ കരവാണി സുന്ദരി പ്രിയം പ്രിയേ വാരണമത്തഗാമിനി ।। 24
അപ്പോൾ വീര്യശാലിയായ വൃക്കോദരൻ, പാണ്ഡവന്മാരിൽ പ്രധാനനായ ഭീമൻ പറഞ്ഞു: സുന്ദരിയേ, എനിക്ക് നിന്നുവേണ്ടി ചെയ്യാൻ എന്താണെന്ന് തുറന്നു പറയൂ, പ്രിയമേ, ആനയുടെ നടപ്പുപോലെയുള്ളവളേ.
അശോച്യതാ കുതസ്തസ്യാ യസ്യാ ഭര്താ യുധിഷ്ഠിരഃ। ജാനന്സര്വാണി ദുഃഖാനി കിം മാം ഭീമാനുപൃച്ഛസി ।। 25
യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ ഭർത്താവായവളെന്തിനാണ് ദു:ഖിക്കേണ്ടത്? ഭീമ, എല്ലാ ദു:ഖങ്ങളും അറിയുന്ന ഞാൻ, നീ എന്നോട് എന്തിന് ചോദിക്കുന്നു?
യന്മാം ദാസീപ്രവാദേന പ്രാതികാമീ തദാഽനയത്। സഭായാം പരിഷന്മധ്യേ തന്മേ മര്മാണി കൃന്തതി ।। 26
പ്രതികാമി എന്നെ ദാസിയായി വിളിച്ച് എല്ലാവർക്കുമുമുന്നിൽ സഭയിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നപ്പോൾ, അതിന്റെ ഓർമ്മ ഇന്നും എന്റെ ഹൃദയം വേദനിപ്പിക്കുന്നു.
വികൃഷ്ടാ ഹാസ്തിനപുരേ സഭായാം രാജസംസദി। ദുഃശാസനേന കേശാന്തേ പരാമൃഷ്ടാ രജസ്വലാ ।। 27
ഹസ്തിനാപുരത്തിലെ രാജസഭയിൽ ദുഃശാസനൻ എന്നെ വലിച്ചിഴച്ച്, രക്തസ്രാവത്തിൽ ആയിരിക്കുമ്പോൾ എന്റെ മുടി പിടിച്ചു അപമാനിച്ചു.
ക്ഷത്രിയൈസ്തത്ര കര്ണാദ്യൈര്ദൃഷ്ടാ ദുര്യോധനേന ച। ശ്വശുരാഭ്യാം ച ഭീഷ്മേണ വിദുരേണ ച ധീമതാ। ദ്രോണേന ച മഹാബാഹോ കൃപേണ ച പരംതപ ।। 28
അവിടെ കർണനും മറ്റു ക്ഷത്രിയന്മാരും, ദുര്യോധനനും, എന്റെ അച്ഛന്മാർ ആയ ഭീഷ്മനും വിദുരനും, മഹാബാഹുവായ ദ്രോണനും, കൃപാചാര്യനും എന്നെ കണ്ടു.
സാഽഹം ശ്വശുരയോര്മധ്യേ ഭ്രാതൃമധ്യേ ച പാണ്ഡവ। കേശേ ഗൃഹീത്വാ ച സഭാം നീതാ ജീവതി വൈ ത്വയി ।। 29
ഞാൻ എന്റെ അച്ഛന്മാരുടെയും സഹോദരന്മാരുടെയും ഇടയിൽ, നീ ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ, മുടി പിടിച്ചു സഭയിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി.
വിപ്രയുക്താ തതശ്ചാഹം വനേ രാജ്യാദ്വനം ഗതാ। സാഽഹം വനേ ദുര്വസതിം വസതീ ത്വധ്വകര്ശിതാ । ജടാസുരപരിക്ലേശാത്പ്രാപ്താപി സുമഹദ്ഭയമ് ।। 30
അതിനുശേഷം രാജ്യം വിട്ട് കാടിലേക്ക് പോയി, അവിടെ ദു:ഖങ്ങൾ സഹിച്ചു, ജടാസുരൻ എന്ന തപസ്സുകാരൻ പീഡിപ്പിച്ചപ്പോൾ വലിയ ഭയം അനുഭവിച്ചു.
പാര്ഥിവസ്യ സുതാ നാമ കാനു ജീവേന മാദൃശീ । അനുഭൂയ ഭൃശം ദുഃഖമന്യത്ര ദ്രൌപദീം പ്രഭോ।। 31
രാജകുമാരിയായ ഒരുവൾക്ക്, ഞാൻ അനുഭവിച്ച അത്ര വലിയ ദു:ഖം അനുഭവിച്ചിട്ടും, ദ്രൗപദിയെ കൂടാതെ ആരാണ് ജീവിക്കാനാകുക, പ്രഭുവേ?