ഏവമുക്ത്വാ വരാരോഹാ പരിമൃജ്യാനനം ശുഭമ്। കേശാന്വിമുക്താന്സംയമ്യ രുധിരേണ സമുക്ഷിതാന് ।। 58
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, മനോഹരമായ ശരീരമുള്ള അവൾ മുഖം തുടച്ചു, രക്തം 묻ിയ മുടി വീണ്ടും കൂട്ടി.
പാംസുകുണ്ഠിതസര്വാങ്ഗീ ഗജരാജവധൂരിവ। പ്രതസ്ഥേ നാഗനാസോരൂര്ഭര്തുരാജ്ഞായ ശാസനമ് ।। 59
മുഴുവൻ ശരീരം പൊടിയാൽ മൂടപ്പെട്ട്, ആനയുടെ രാജകുമാരിയെപ്പോലെ, ആനയുടെ തുമ്പുപോലെയുള്ള ഉരുവിൽ, ഭർത്താവിന്റെ കല്പന അനുസരിച്ച് അവൾ നടന്നു.
വിമുക്താ മൃഗശാവാക്ഷീ നിരന്തരപയോധരാ। പ്രഭാ നക്ഷത്രരാജസ്യ കാലമേഘൈരിവാവൃതാ ।। 60
മാൻകുട്ടിയുടെ കണ്ണുകളുമായി, വസ്ത്രം ഇല്ലാതെ, അവളുടെ കുരു മേഘങ്ങൾ മറക്കുന്ന നക്ഷത്രരാജാവിന്റെ പ്രകാശംപോലെ തിളങ്ങി.
യസ്യാര്ഥേ പാണ്ഡവേയാസ്തു ത്യജേയുരപി ജീവിതമ്। താം തേ ദൃഷ്ട്വാ തഥാ കൃഷ്ണാം ക്ഷമിണോ ധര്മചാരിണഃ। സമയം നാതിവര്തന്തേ വേലാമിവ മഹോദധിഃ ।। 61
പാണ്ഡവന്മാർ ജീവൻ പോലും ത്യജിക്കാൻ തയ്യാറായിരുന്ന ദ്രൗപദിയെ അങ്ങനെ കണ്ടിട്ടും, ആ ധൈര്യശാലികളും ധർമ്മനിഷ്ഠരായവരും, സമുദ്രം തീരം കടക്കാത്തതുപോലെ, തങ്ങളുടെ വാഗ്ദാനം ലംഘിച്ചില്ല.
സാ പ്രവിശ്യ പ്രവേപന്തീ സുദേഷ്ണായാ നിവേശനമ്। രുദന്തീ ചാരുസര്വാങ്ഗീ തസ്യാസ്തസ്ഥാവഥാഗ്രതഃ ।। 62
അവൾ വിറച്ച് കരയുന്നവളായി സുദേഷ്ണയുടെ ഭവനത്തിൽ കടന്നു, മനോഹരമായ ശരീരമുള്ള അവൾ അവളുടെ മുന്നിൽ നിന്നു.
താമുവാച വിരാടസ്യ മഹിഷീ ശാഠ്യമാസ്ഥിതാ। കിമിദം പദ്മസംകാശം സുദന്തോഷ്ഠാക്ഷിനാസികമ് ।। 63
വിരാടന്റെ ഭാര്യ കഠിനത്വം കാണിച്ച് അവളോട് ചോദിച്ചു: 'ഇത് എന്താണ്, താമരപോലുള്ള അധരവും കണ്ണുകളും മൂക്കും ഉള്ളവളേ?'
രുദന്ത്യാ അവമൃഷ്ടാസ്രം പൂര്ണേന്ദുസമവര്ചസമ്। ബിമ്ബോഷ്ഠം കൃഷ്ണതാരാഭ്യാമത്യന്തരുചിരപ്രഭമ്। നയനാഭ്യാമജിഹ്യാഭ്യാം മുഖം തേ മുഞ്ചതേ ജലമ് ।। 64
നീ കരയുമ്പോള് കണ്ണുനീര് വീഴുന്നു, അതു പൂര്ണ്ണചന്ദ്രനുപോലെ പ്രകാശിക്കുന്നു. നിന്റെ ചുവന്ന ചുണ്ടുകള് ബിംബഫലത്തിനെപ്പോലും, കറുത്ത കണ്ണുകള് നക്ഷത്രങ്ങളെപ്പോലും, നിന്റെ വായില് നിന്നു വെള്ളം ഒഴുകുമ്പോള് നിന്റെ മുഖം അത്യന്തം മനോഹരമായി തെളിയുന്നു.
കസ്ത്വാഽവധീദ്വരാരോഹേ കസ്മാദ്രോദിഷി ശോഭനേ। കോ വിപ്രയുജ്യതേ ദാരൈഃ സപുത്രൈഃ സഹബാന്ധവൈഃ ।। 65
ആരാണു നിന്നെ ദുഃഖിപ്പിച്ചത്, മനോഹരിയേ? നീ എന്തിന് കരയുന്നു? ആരാണ് ഭാര്യയെയും മക്കളെയും ബന്ധുക്കളെയും വിട്ടു ദുഃഖത്തിലായിരിക്കുന്നത്?
കസ്യാദ്യ രാജാ കുപിതോ വധമാജ്ഞാപയിഷ്യതി। ബ്രൂഹി കിം തേ പ്രിയം കര്മ കം ത്യജേ ഘാതയാമി വാ ।। 66
ഇന്ന് ആരുടെ മേല് രാജാവിന് കോപമുണ്ടായി ശിക്ഷ നല്കാന് ആജ്ഞയിടും? നിന്നെ സന്തോഷിപ്പിക്കാന് എനിക്ക് എന്ത് ചെയ്യണം? ആരെയാണ് ഉപേക്ഷിക്കണമോ കൊല്ലണമോ എന്നു നീ പറയൂ.
താം നിഃശ്വസ്യാബ്രവീത്കൃഷ്ണാ ജാനന്തീ നാമ പൃച്ഛസി। ഭ്രാതുസ്ത്വം മാമനുപ്രേഷ്യ കിമേവം ഹി വികത്ഥസേ ।। 67
അവളെ നോക്കി കൃഷ്ണാ ആഹ്വസിച്ച് പറഞ്ഞു: നീ എന്റെ പേര് അറിയുന്നവളാണ്, എന്നിട്ടും ചോദിക്കുന്നു. നീ എന്നെ സഹോദരന്റെ വഴി അയച്ചിട്ടാണ്, പിന്നെ എന്തിന് ഇങ്ങനെ അഭിമാനിക്കുന്നു?
കീചകോ മാഽവധീത്തത്ര സുരാഹാരീമിതോഗതാമ്। സഭായാം പശ്യതോ രാജ്ഞോ യഥാ വൈ നിര്ജനേ വനേ ।। 68
കീചകനു അത്രയും മദം കയറിയിരുന്നിട്ടും, രാജാവിന്റെ സന്നിധിയില് സഭയില് ഞാന് പ്രവേശിച്ചപ്പോള് അവന് എന്നെ കൊല്ലില്ലായിരുന്നു. അങ്ങനെ ഒരിടം മരുഭൂമിയില് പോലുമാണ്.
ഘാതയാമി സുദന്തോഷ്ഠി കീചകം യദി മന്യസേ। ഭ്രാതാ യദ്യേഷ മേ വ്യക്തം യോഽതീതോ ധര്മചാരിണീമ്। യസ്ത്വാം കാമാഭിഭൂതാത്മാ ദുര്ലഭാമവമന്യതേ ।। 69
നിനക്ക് ഇഷ്ടമാണെങ്കില് ഞാന് ആ കീചകനെ കൊല്ലാം. അവന് എന്റെ സഹോദരനാണെങ്കില് പോലും, ധർമ്മനിഷ്ഠയായ സ്ത്രീയെ അവന് അപമാനിച്ചു; കാമം പിടിച്ചവന് നിന്നെ, എളുപ്പത്തില് ലഭിക്കാനാവാത്തവളെ, അവഹേളിച്ചു.
അദ്യൈവ തം ഹനിഷ്യന്തി യേഷാമാഗസ്കരോ ഹി സഃ। മന്യേഽഹമദ്യ വാ ശ്വോ വാ പരലോകം ഗമിഷ്യതി ।। 70
ഇന്ന് തന്നെ, അവന് കുറ്റം ചെയ്തവരാണ് അവനെ കൊല്ലുക. ഇന്ന് അല്ലെങ്കില് നാളെ അവന് ഈ ലോകം വിട്ട് പോകുമെന്ന് ഞാന് വിശ്വസിക്കുന്നു.
ഭ്രാതുഃ പ്രയച്ഛ ത്വരിതാ ജീവച്ഛ്രാദ്ധം ത്വമദ്യ വൈ। സുഹൃഷ്ടം കുരു വൈ ചൈനം നാസൂന്മന്യേ ധരിഷ്യതി ।। 71
നിന്റെ സഹോദരന് വേണ്ടി നീ ഇന്ന് തന്നെ ജീവശ്രാദ്ധം നടത്തൂ; അവനെ സന്തോഷിപ്പിക്കൂ, കാരണം അവന് ജീവന് നിലനില്ക്കുമെന്നു ഞാന് കരുതുന്നില്ല.
തേഷാം ഹി മമ ഭര്തൄണാം പഞ്ചാനാം ധര്മചാരിണാമ്। ഏകോ ദുര്ധഷണോഽത്യര്ഥം ബലേ ചാപ്രതിമോ ഭുവി ।। 72
എന്റെ അഞ്ചു ഭര്ത്താക്കന്മാരില് എല്ലാവരും ധര്മ്മനിഷ്ഠരാണ്; അവരില് ഒരാള് അത്യന്തം ഭയങ്കരനും ഭൂമിയില് തുല്യശക്തിയില്ലാത്തവനുമാണ്.
നിര്മനുഷ്യമിമം ലോകം കുര്യാത്ക്രുദ്ധോ നിശാമിമാമ്। ന സ സംക്രുധ്യതേ താവദ്ഗന്ധര്വഃ കാമരൂപധൃത് ।। 73
അവന് കോപിതനാകുകയാണെങ്കില് ഈ ലോകം ഒരു രാത്രിയില് മനുഷ്യരില്ലാത്തതാക്കാന് കഴിയും. പക്ഷേ, ഇഷ്ടരൂപം ധരിക്കുന്ന ഗന്ധര്വന് ഇനിയും കോപിക്കുന്നില്ല.
നൂനം ജ്ഞാസ്യതി യാവദ്വൈ മമൈതത്പാദഘാതനമ്। തത്ക്ഷണാത്കീചകഃ പാപഃ സപുത്രഭ്രാതൃബാന്ധവഃ। വിനശിഷ്യതി ദുഷ്ടാത്മാ യഥാ ദുഷ്കൃതകര്മകൃത് ।। 74
എന്റെ കാലില് ഈ അടിയേറ്റ കാര്യം അവന് അറിയുന്നയുടന് തന്നെ, ആ ദുഷ്ടന് കീചകനും അവന്റെ മക്കളും സഹോദരന്മാരും ബന്ധുക്കളും, ദുഷ്കൃത്യങ്ങള് ചെയ്തവരെപ്പോലെ, നശിച്ചുപോകും.
അപി ചൈതത്പുരാ പ്രോക്തം നിപുണൈര്മനുജോത്തമൈഃ। ഏകസ്തു കുരുതേ പാപം കാലപാശവശം ഗതഃ। നീചേനാത്മാപരാധേന കുലം തേന വിനശ്യതി ।। 75
ഇത് മുമ്പ് തന്നെ ജ്ഞാനികളും മഹാന്മാരും പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്: ഒരാള് പാപം ചെയ്താല്, വിധിയുടെ പിടിയില്പ്പെട്ട്, അവന്റെ സ്വന്തം കുറ്റം കൊണ്ട് മുഴുവന് കുടുംബവും നശിക്കും.
സുദേഷ്ണാമേവമുക്ത്വാ തു സൈരന്ധ്രീ ദുഃഖമോഹിതാ। കീചകസ്യ വധാര്ഥായ വ്രതദീക്ഷാമുപാഗമത് ।। 76
ഇങ്ങനെ സുദേഷ്നയോട് പറഞ്ഞ്, സൈരന്ധ്രി ദു:ഖത്തില് മുങ്ങി, കീചകന്റെ മരണത്തിനായി ഒരു വ്രതം സ്വീകരിച്ചു.
അഭ്യര്ഥിതാ ച നാരീഭിര്മാനിതാ ച സുദേഷ്ണയാ। ന ച സ്നാതി ന ചാശ്നാതി ന പാംസൂന്പരിമാര്ജതി। രുധിരക്ലിന്നവദനാ ബഭൂവ മൃദിതേക്ഷണാ ।। 77
സ്ത്രികളും സുദേഷ്നയും അവളെ അഭ്യര്ത്ഥിച്ചു ആദരിച്ചിട്ടും, അവള് കുളിച്ചില്ല, ഭക്ഷിച്ചില്ല, ശരീരം വൃത്തിയാക്കിയില്ല; അവളുടെ മുഖം രക്തംകൊണ്ട് മങ്ങിയിരുന്നു, കണ്ണുകള് വീങ്ങിയിരുന്നു.
താം തഥാ ശോകസന്തപ്താം ദൃഷ്ട്വാ പ്രരുദിതാം സ്ത്രിയഃ। കീചകസ്യ വധം സര്വാ മനോഭിശ്ച ശശംസിരേ ।। 78
അവളെ ഇങ്ങനെ ദു:ഖത്തില് മുങ്ങി കരയുന്നതായി കണ്ട സ്ത്രീകള് എല്ലാവരും മനസ്സില് കീചകന്റെ മരണത്തിനായി ആഗ്രഹിച്ചു.
അഹോ ദുഃഖതരം പ്രാപ്താ കീചകേന പദാ ഹതാ। പതിവ്രതാ മഹാഭാഗാ ദ്രൌപദീ യോഷിതാംവരാ ।। 1
അയ്യോ, സ്ത്രീകളില് ഏറ്റവും ഭാഗ്യശാലിയും പതിവ്രതയുമായ ദ്രൗപദി, കീചകന്റെ കാലടി കൊണ്ടു വലിയ ദു:ഖം അനുഭവിച്ചു.
ദുഃശലാം സ്മാരയന്തീ സാ ഭര്തൄണാം ഭഗിനീം ശുഭാമ്। നാശപത്സിന്ധുരാജം സാ ബലാത്കാരേണ വാഹിതാ ।। 2
അവള് ഭര്ത്താക്കന്മാരുടെ സഹോദരിയായ ശുഭസ്വഭാവമുള്ള ദുഃശലയെ ഓര്മ്മിക്കുന്നു; അവളെ സിന്ദുരാജാവ് ബലാല്ക്കാരം ചെയ്ത് കൊണ്ടുപോയിരുന്നു.
കിമര്ഥമിഹ സംപ്രാപ്താ കീചകേന ദുരാത്മനാ । നാശപത്തം മഹാഭാഗാ കൃഷ്ണാ പാദേന താഡിതാ ।। 3
എന്തിനാണ് ഈ മഹാഭാഗ്യവതിയായ കൃഷ്ണാ ഇവിടെ വന്നത്? ദുഷ്ടനായ കീചകന് അവളുടെ കാലില് അടിയിട്ടു ദു:ഖം അനുഭവിക്കേണ്ടിവന്നു.
തേജോരാശിരിയം ദേവീ ധര്മജ്ഞാ സത്യവാദിനീ । കേശപാംശേ പരാമൃഷ്ടാ മര്ഷയന്തീ ഹ്യശക്തവത് ।। 4
ശക്തിയുടെ ആകാരം, ധർമ്മത്തെ അറിയുന്നവളും സത്യവാദിനിയുമായ ഈ ദേവി, അവളെ മുടിയിൽ പിടിച്ചുവലിച്ചപ്പോൾ, അശക്തയായവളെപ്പോലെ സഹിച്ചു.
നൈതത്കാരണമല്പം ഹി ശ്രോതുകാമോഽസ്മി സത്തമ। കൃഷ്ണായാസ്തു പരിക്ലേശാന്മനോ മേ ദൂയതേ ഭൃശമ് ।। 5
ഇത് ചെറിയ കാര്യമല്ല; ഇതിന് കാരണം അറിയാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, മഹാനേ. കൃഷ്ണയുടെ കഷ്ടങ്ങൾ ഓർക്കുമ്പോൾ എന്റെ മനസ്സ് വളരെ വേദനിക്കുന്നു.
കസ്യ വംശേ സമുദ്ഭൂതഃ സ ച ദുര്ലലിതോ മുനേ । ബലോന്മത്തഃ കഥം ചാസീത്സ്യാലോ മാത്സ്യസ്യ കീചകഃ ।। 6
ആ മഹർഷേ, ആ കഠിനസ്വഭാവിയായ കീചകൻ ഏത് വംശത്തിൽ ജനിച്ചു? ശക്തിയിൽ മദിച്ച അവൻ എങ്ങനെ മത്സ്യരാജാവിന്റെ സഹോദരിയായി മാറി?
ദൃഷ്ട്വാപി താം പ്രിയാം ഭാര്യാം സൂതപുത്രേണ താഡിതാമ് । നൈവ ചുക്ഷുഭിരേ വീരാഃ കിമകുര്വന്ത തം പ്രതി ।। 7
സ്വന്തം പ്രിയഭാര്യയെ സൂതപുത്രൻ അടിച്ചപ്പോൾ പോലും, ആ വീരന്മാർ ഉണർന്നില്ല; അവർ അവനോട് എന്ത് ചെയ്തു?
ത്വദുക്തോഽയമനുപ്രശ്നഃ കുരൂണാം കീര്തിവര്ധനഃ। ഏതത്സര്വം യഥാ വക്ഷ്യേ വിസ്തരേണേഹ പാര്ഥിവ ।। 8
നീ ചോദിച്ച ഈ ചോദ്യം കുരുക്കളുടെ കീർത്തി വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതാണ്; രാജാവേ, സംഭവിച്ചപോലെ ഞാൻ എല്ലാം വിശദമായി പറയും.
ബ്രാഹ്മണ്യാം ക്ഷത്രിയാഞ്ജാതഃ സൂതോ ഭവതി പാര്ഥിവ । പ്രാതിലോമ്യേന ജാതാനാം സ ഹ്യേകോ ദ്വിജ ഏവ തു ।। 9
രാജാവേ, ബ്രാഹ്മണസ്ത്രീയിലും ക്ഷത്രിയനിൽ ജനിച്ചവൻ സൂതനാണ്; ഇങ്ങനെ കലർന്നവർക്ക് രണ്ടാമതുള്ളവർ എന്ന പേര് ലഭിക്കുന്നത് ഇതുമാത്രമാണ്.