സേയം ലക്ഷണസംപന്നാ പൂര്ണചന്ദ്രനിഭാനനാ। സുരൂപിണീ സുവദനാ നേയം യോഗ്യാ പദാ വധമ് ।। 38
ലക്ഷണങ്ങൾ നിറഞ്ഞ, മുഖം പൂർണ്ണചന്ദ്രംപോലെയുള്ള, ഭംഗിയുള്ള ഈ സ്ത്രീയെ കാൽകൊണ്ട് ശിക്ഷിക്കാൻ യോജ്യമല്ല.
ദേവദേവീവ സുഭഗാ ശക്രദേവീവ ശോഭനാ। അപ്സരാ ഇവ സാരൂപ്യാന്നേയം യോഗ്യാ പദാ വധമ് ।। 39
ദേവതകളുടെ ദേവിയെപ്പോലെയും, ഇന്ദ്രന്റെ ഭാര്യയെപ്പോലെയും, അപ്സരസ്സിനെപ്പോലെയും ഭംഗിയുള്ള ഈ സ്ത്രീയെ കാൽകൊണ്ട് ശിക്ഷിക്കാൻ യോജ്യമല്ല.
ഇതി സ്മാപൂജസംസ്തത്ര കൃഷ്ണാം പ്രേക്ഷ്യ സഭാസദഃ ।। 40
ഇങ്ങനെ, കൃഷ്ണയെ കണ്ട സഭാസദസ്യർ അവിടെ അവളെ ആദരിച്ചു.
സാ വിനിഃശ്വസ്യ സുശ്രോണീ ഭൂമാവന്തര്മുഖീ സ്ഥിതാ। തൂഷ്ണീമാസീത്തദാ ദൃഷ്ട്വാ വിവക്ഷന്തം യുധിഷ്ഠിരമ് ।। 41
അവൾ മനോഹരമായ അരക്കെട്ടോടെ, ആഹ്വാനിച്ച്, മുഖം താഴ്ത്തി നിലത്ത് ഇരുന്നു, യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ സംസാരിക്കാൻ തയ്യാറെടുക്കുന്നത് നോക്കി മൗനമായി ഇരുന്നു.
യുധിഷ്ഠിരസ്യ കോപാത്തു ലലാടേ സ്വേദ ആസ്രവത്। അബ്രവീദ്ധര്മപുത്രോഽഥ സൈരന്ധ്രീം മഹിഷീം പ്രിയാമ് । കൃഷ്ണാം തത്ര നൃപാഭ്യാശേ പരിവ്രാജകരൂപധൃത് ।। 42
യുദ്ധിഷ്ഠിരന്റെ കോപത്തിൽ നിന്ന് നെറ്റിയിൽ വിയർപ്പ് തുളുമ്പി; പിന്നെ ധർമ്മപുത്രൻ രാജാവിനടുത്ത് ഭിക്ഷാടകനായി വേഷം ധരിച്ച്, പ്രിയഭാര്യയായ സൈരന്ധ്രിയായ കൃഷ്ണയോട് പറഞ്ഞു.
ഗച്ഛ സൈരന്ധ്രി മാ ഭൈസ്ത്വം സുദേഷ്ണായാ നിവേശനമ് । രാജാ ഹ്യയം ധര്മശീലോ വിരാടഃ പരലോകഭീഃ । യതസ്ത്വാം ന പരിത്രാതി സത്യേ ധര്മപഥേ സ്ഥിതഃ ।। 43
സൈരന്ധ്രി, ഭയപ്പെടാതെ സുദേഷ്ണയുടെ ഭവനത്തിലേക്ക് പോവു. ഈ വിരാടൻ രാജാവ് ധർമ്മനിഷ്ഠനും പരലോകഭയമുള്ളവനുമാണ്. അവൻ നിന്നെ രക്ഷിക്കാതിരിക്കുന്നു എങ്കിലും, സത്യം ധർമ്മം പാലിച്ചാണ്.
ഭര്താരമനുരുന്ധന്ത്യഃ ക്ലിശ്യന്തേ വീരപത്നയഃ। ശുശ്രൂഷയാ ക്ലിശ്യമാനാഃ പതിലോകം ജയന്ത്യുത ।। 44
ഭർത്താവിനെ സേവിക്കുന്ന സ്ത്രീകൾ കഷ്ടപ്പെടുന്നു; അവരുടെ ഭക്തിസേവനത്തിലൂടെ അവർ ഭർത്താവിന്റെ ലോകം ജയിക്കുന്നു.
മന്യേ ന കാലഃ ക്രോധസ്യ പശ്യന്തി പതയസ്തവ। തേന ത്വാം നാഭിധാവന്തി ഗന്ധര്വാഃ സൂര്യവര്ചസഃ ।। 45
ഇപ്പോഴാണ് കോപിക്കാൻ സമയമല്ലെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു; നിന്റെ ഭർത്താക്കന്മാർ നിന്നെ കാണുന്നു, അതുകൊണ്ട് സൂര്യനെപ്പോലെയുള്ള ഗന്ധർവന്മാർ നിന്നെ രക്ഷിക്കാൻ വരുന്നില്ല.
ശ്രൂയന്താം തേ സുകേശാന്തേ മോക്ഷധര്മാശ്രയാഃ കഥാഃ। യഥാ ധര്മഃ കുലസ്ത്രീണാം ദൃഷ്ടോ ധര്മാനുരോധനാത് ।। 46
സുന്ദരമായ മുടിയുള്ളവളേ, മോക്ഷധർമ്മത്തിൽ ആധാരമിട്ടുള്ള കഥകൾ ഞാൻ നിന്നോട് പറയാം. ഉത്തമവംശത്തിൽ ജനിച്ച സ്ത്രീകൾ എങ്ങനെ ധർമ്മത്തിന് അനുസരിച്ച് ജീവിക്കണമെന്ന് ഇവയിൽ പറയുന്നു.
നാസ്തി യജ്ഞഃ സ്ത്രിയാഃ കശ്ചിന്ന ശ്രാദ്ധം നാപ്യുപോഷണമ്। യാ തു ഭര്താരി ശുശ്രൂഷാ സാ സ്വര്ഗായാഭിജായതേ ।। 47
സ്ത്രീകൾക്ക് യജ്ഞം വേണ്ട, പിതൃകർമ്മം വേണ്ട, ഉപവാസം പോലും വേണ്ട; ഭർത്താവിനെ ഭക്തിയോടെ സേവിക്കുന്നത് സ്വർഗത്തിലേക്കാണ് അവളെ നയിക്കുന്നത്.
പിതാ രക്ഷതി കൌമാരേ ഭര്താ രക്ഷതി യൌവനേ। പുത്രസ്തു സ്ഥാവിരേ ഭാവേ ന സ്ത്രീ സ്വാതന്ത്ര്യമര്ഹതി ।। 48
കുഞ്ഞായിരിക്കുമ്പോൾ അച്ഛൻ, യൗവനത്തിൽ ഭർത്താവ്, വൃദ്ധാവസ്ഥയിൽ മകൻ — സ്ത്രീക്ക് സ്വാതന്ത്ര്യം ഇല്ല.
ഭീരു ഭര്തൃഭയാത്പത്ന്യോ ന ക്രുധ്യന്തി കദാചന। ബഹുഭിശ്ച പരിക്ലേശൈരവജ്ഞാതാശ്ച ശത്രുഭിഃ । അനന്യഭാവാഃ ശുദ്ധാശ്ച പുണ്യലോകം ജയന്ത്യുത ।। 49
ഭർത്താവിനെ ഭയന്ന് ഭാര്യമാർ ഒരിക്കലും കോപിക്കാറില്ല; എത്രയോ കഷ്ടങ്ങൾ സഹിച്ചും ശത്രുക്കൾ അവരെ അവഹേളിച്ചാലും, മനസ്സിൽ മറ്റൊന്നുമില്ലാതെ ശുദ്ധരായവൾ പുണ്യലോകം നേടുന്നു.
ന ക്രോധകാലം നിയതം പശ്യന്തി പതയസ്തവ। ന ക്രുദ്ധാന്പ്രതിയായാദ്വൈ പതീംസ്തേ വൃത്രഹാ അപി। തേന ത്വാം നാഭിധാവന്തി ഗന്ധര്വാഃ കാമരൂപിണഃ ।। 50
നിന്റെ ഭർത്താക്കന്മാർക്ക് കോപിക്കേണ്ട സമയമെന്നു കൃത്യമായി അറിയില്ല; വൃത്രനെ കൊല്ലുന്നവരും കോപത്തോടെ ഭാര്യയെ സമീപിക്കാറില്ല. അതുകൊണ്ടാണ് രൂപം മാറുന്ന ഗന്ധർവന്മാർ നിന്നെ സമീപിക്കാത്തത്.
യദി തേ സമയഃ കശ്ചിത്കൃതോ ഹ്യായതലോചനേ। തം സ്മരസ്വ ക്ഷമാശീലേ ക്ഷമാ ധര്മോ ഹ്യനുത്തമഃ ।। 51
നീ ദീർഘനേത്രളളേ, ഏതെങ്കിലും വാഗ്ദാനം ചെയ്തിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ അതു ഓർക്കണം; ക്ഷമയുള്ളവളായിട്ടാണ് നീ ജനിച്ചത്. ക്ഷമ തന്നെയാണ് ഏറ്റവും ഉന്നതമായ ധർമ്മം.
ക്ഷമാ ധര്മഃ ക്ഷമാ സത്യം ക്ഷമാ ദാനം ക്ഷമാ തപഃ। ക്ഷമാവതാമയം ലോകഃ പരലോകഃ ക്ഷമാവതാംമ് ।। 52
ക്ഷമയാണ് ധർമ്മം, ക്ഷമയാണ് സത്യം, ക്ഷമയാണ് ദാനം, ക്ഷമയാണ് തപസ്സ്; ക്ഷമയുള്ളവർക്കാണ് ഈ ലോകവും അപ്പുറലോകവും.
ദ്വ്യംശിനോ ദ്വാദശാങ്ഗസ്യ ചതുര്വിംശതിപര്വണഃ। കസ്ത്രിഷഷ്ഠിശതാരസ്യ മാസോനസ്യാക്ഷമീ ഭവേത്।। 53
പന്ത്രണ്ടു ഭാഗങ്ങളുള്ള, ഇരുപത്തുനാലു ഭാഗങ്ങളുള്ള, അറുപത്തിമൂവായിരം ദിവസങ്ങളുള്ള ഒരു വർഷം — ഇതെല്ലാം ക്ഷമയില്ലാതെ ആരാണ് സഹിക്കാൻ കഴിയുക?
ഗച്ഛ സൈരന്ധ്രി ഗന്ധര്വാഃ കരിഷ്യന്തി തവ പ്രിയമ്। വ്യപനേഷ്യന്തി തേ ദുഃഖം യേന തേ വിപ്രിയം കൃതമ് ।। 54
സൈരന്ധ്രിയേ, നീ പോകൂ; ഗന്ധർവന്മാർ നിന്നെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നതും, നിന്നെ ദുഃഖിപ്പിച്ചവരുടെ ദു:ഖം നീക്കുന്നതും ചെയ്യും.
ഇത്യേവമുക്തേ തിഷ്ഠന്തീം പുനരേവാഹ ധര്മരാട്। വിഘ്നം കരോഷി വൈ ഭദ്രേ ദീവ്യതാം രാജസംസദി ।। 55
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതിനു ശേഷം അവൾ നില്ക്കുമ്പോൾ തന്നെ ധർമ്മരാജാവ് വീണ്ടും പറഞ്ഞു: 'സുന്ദരിയേ, രാജസഭയിലെ കളിയിൽ നീ തടസ്സം സൃഷ്ടിക്കുന്നു.'
തസ്മാത്ത്വമപി സുശ്രോണി ശൈലൂഷീവ വിഭാസി നഃ। ഏവമുക്താ തു സാ ഭര്ത്രാ സമുദ്വീക്ഷ്യാബ്രവീദിദമ് ।। 56
അതുകൊണ്ടാണ്, മനോഹരമായ കമരം ഉള്ളവളേ, നീ ഞങ്ങളോട് ഒരു നടിയെപ്പോലെ തോന്നുന്നു. ഭർത്താവ് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ അവൾ തല ഉയർത്തി പറഞ്ഞു.
സത്യമുക്തം ത്വയാ വിദ്വഞ്ശൈലൂഷീം വിദ്ധി മാം പുനഃ। ശൈലൂഷകസ്യ തസ്യാഹം യേഷാം ജ്യേഷ്ഠോഽക്ഷകോവിദഃ ।। 57
നീ പറഞ്ഞത് സത്യമാണു, പണ്ഡിതനേ; വീണ്ടും എന്നെ നടിയെന്നു കരുതുക. ഞങ്ങളുടെ കുടുംബത്തിൽ മുതിർന്നവൻ അക്ഷകളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവനാണ്.
ഏവമുക്ത്വാ വരാരോഹാ പരിമൃജ്യാനനം ശുഭമ്। കേശാന്വിമുക്താന്സംയമ്യ രുധിരേണ സമുക്ഷിതാന് ।। 58
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, മനോഹരമായ ശരീരമുള്ള അവൾ മുഖം തുടച്ചു, രക്തം 묻ിയ മുടി വീണ്ടും കൂട്ടി.
പാംസുകുണ്ഠിതസര്വാങ്ഗീ ഗജരാജവധൂരിവ। പ്രതസ്ഥേ നാഗനാസോരൂര്ഭര്തുരാജ്ഞായ ശാസനമ് ।। 59
മുഴുവൻ ശരീരം പൊടിയാൽ മൂടപ്പെട്ട്, ആനയുടെ രാജകുമാരിയെപ്പോലെ, ആനയുടെ തുമ്പുപോലെയുള്ള ഉരുവിൽ, ഭർത്താവിന്റെ കല്പന അനുസരിച്ച് അവൾ നടന്നു.
വിമുക്താ മൃഗശാവാക്ഷീ നിരന്തരപയോധരാ। പ്രഭാ നക്ഷത്രരാജസ്യ കാലമേഘൈരിവാവൃതാ ।। 60
മാൻകുട്ടിയുടെ കണ്ണുകളുമായി, വസ്ത്രം ഇല്ലാതെ, അവളുടെ കുരു മേഘങ്ങൾ മറക്കുന്ന നക്ഷത്രരാജാവിന്റെ പ്രകാശംപോലെ തിളങ്ങി.
യസ്യാര്ഥേ പാണ്ഡവേയാസ്തു ത്യജേയുരപി ജീവിതമ്। താം തേ ദൃഷ്ട്വാ തഥാ കൃഷ്ണാം ക്ഷമിണോ ധര്മചാരിണഃ। സമയം നാതിവര്തന്തേ വേലാമിവ മഹോദധിഃ ।। 61
പാണ്ഡവന്മാർ ജീവൻ പോലും ത്യജിക്കാൻ തയ്യാറായിരുന്ന ദ്രൗപദിയെ അങ്ങനെ കണ്ടിട്ടും, ആ ധൈര്യശാലികളും ധർമ്മനിഷ്ഠരായവരും, സമുദ്രം തീരം കടക്കാത്തതുപോലെ, തങ്ങളുടെ വാഗ്ദാനം ലംഘിച്ചില്ല.
സാ പ്രവിശ്യ പ്രവേപന്തീ സുദേഷ്ണായാ നിവേശനമ്। രുദന്തീ ചാരുസര്വാങ്ഗീ തസ്യാസ്തസ്ഥാവഥാഗ്രതഃ ।। 62
അവൾ വിറച്ച് കരയുന്നവളായി സുദേഷ്ണയുടെ ഭവനത്തിൽ കടന്നു, മനോഹരമായ ശരീരമുള്ള അവൾ അവളുടെ മുന്നിൽ നിന്നു.
താമുവാച വിരാടസ്യ മഹിഷീ ശാഠ്യമാസ്ഥിതാ। കിമിദം പദ്മസംകാശം സുദന്തോഷ്ഠാക്ഷിനാസികമ് ।। 63
വിരാടന്റെ ഭാര്യ കഠിനത്വം കാണിച്ച് അവളോട് ചോദിച്ചു: 'ഇത് എന്താണ്, താമരപോലുള്ള അധരവും കണ്ണുകളും മൂക്കും ഉള്ളവളേ?'
രുദന്ത്യാ അവമൃഷ്ടാസ്രം പൂര്ണേന്ദുസമവര്ചസമ്। ബിമ്ബോഷ്ഠം കൃഷ്ണതാരാഭ്യാമത്യന്തരുചിരപ്രഭമ്। നയനാഭ്യാമജിഹ്യാഭ്യാം മുഖം തേ മുഞ്ചതേ ജലമ് ।। 64
നീ കരയുമ്പോള് കണ്ണുനീര് വീഴുന്നു, അതു പൂര്ണ്ണചന്ദ്രനുപോലെ പ്രകാശിക്കുന്നു. നിന്റെ ചുവന്ന ചുണ്ടുകള് ബിംബഫലത്തിനെപ്പോലും, കറുത്ത കണ്ണുകള് നക്ഷത്രങ്ങളെപ്പോലും, നിന്റെ വായില് നിന്നു വെള്ളം ഒഴുകുമ്പോള് നിന്റെ മുഖം അത്യന്തം മനോഹരമായി തെളിയുന്നു.
കസ്ത്വാഽവധീദ്വരാരോഹേ കസ്മാദ്രോദിഷി ശോഭനേ। കോ വിപ്രയുജ്യതേ ദാരൈഃ സപുത്രൈഃ സഹബാന്ധവൈഃ ।। 65
ആരാണു നിന്നെ ദുഃഖിപ്പിച്ചത്, മനോഹരിയേ? നീ എന്തിന് കരയുന്നു? ആരാണ് ഭാര്യയെയും മക്കളെയും ബന്ധുക്കളെയും വിട്ടു ദുഃഖത്തിലായിരിക്കുന്നത്?
കസ്യാദ്യ രാജാ കുപിതോ വധമാജ്ഞാപയിഷ്യതി। ബ്രൂഹി കിം തേ പ്രിയം കര്മ കം ത്യജേ ഘാതയാമി വാ ।। 66
ഇന്ന് ആരുടെ മേല് രാജാവിന് കോപമുണ്ടായി ശിക്ഷ നല്കാന് ആജ്ഞയിടും? നിന്നെ സന്തോഷിപ്പിക്കാന് എനിക്ക് എന്ത് ചെയ്യണം? ആരെയാണ് ഉപേക്ഷിക്കണമോ കൊല്ലണമോ എന്നു നീ പറയൂ.
താം നിഃശ്വസ്യാബ്രവീത്കൃഷ്ണാ ജാനന്തീ നാമ പൃച്ഛസി। ഭ്രാതുസ്ത്വം മാമനുപ്രേഷ്യ കിമേവം ഹി വികത്ഥസേ ।। 67
അവളെ നോക്കി കൃഷ്ണാ ആഹ്വസിച്ച് പറഞ്ഞു: നീ എന്റെ പേര് അറിയുന്നവളാണ്, എന്നിട്ടും ചോദിക്കുന്നു. നീ എന്നെ സഹോദരന്റെ വഴി അയച്ചിട്ടാണ്, പിന്നെ എന്തിന് ഇങ്ങനെ അഭിമാനിക്കുന്നു?