ധര്മോ വിദ്ധോ ഹ്യധര്മേണ സഭാം യത്രോപതിഷ്ഠതി। ന ചേദ്വിശല്യഃ ക്രിയതേ സര്വേ വിദ്ധാഃ സഭാസദഃ ।। 28
ധർമ്മം അന്യായം കൊണ്ട് വെട്ടപ്പെട്ട് സഭയിൽ എത്തിയാൽ, അതിന്റെ വേദന നീക്കാതെ ഇരിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, സഭയിലെ എല്ലാവരും വെട്ടപ്പെടുന്നതുപോലെയാണ്.
യത്ര ധര്മോ ഹ്യധര്മേമ സത്യം യത്രാനൃതേന ച। ഹന്യതേ പ്രേക്ഷമാണാനാം ഹതാസ്തത്ര സഭാസദഃ ।। 29
ധർമ്മം അന്യായം കൊണ്ട് തകർന്നുപോകുമ്പോഴും സത്യം അസത്യത്തിൽ നശിക്കുമ്പോഴും എല്ലാവരും കാണുന്നിടത്ത്, അപ്പോൾ അവിടെ സഭാസദസ്യർ നശിച്ചവരാകുന്നു.
തസ്യാസ്തത്കൃപണം ശ്രുത്വാ സൈരന്ധ്ര്യാഃ പരിദേവിതമ്। തതഃ സഭ്യാസ്തു തേ സര്വേ ഭൂയഃ കൃഷ്ണാമപൂജയന്। സാധുസാധ്വിതി ചാപ്യാഹുഃ കീചകം ചാപ്യഗര്ഹയന് ।। 30
സൈരന്ധ്രിയുടെ ദു:ഖഭരിതമായ നിലാവ് കേട്ടപ്പോൾ, സഭയിലെ എല്ലാവരും വീണ്ടും കൃഷ്ണയെ ആദരിച്ചു, അവളെ പ്രശംസിച്ചു, കീചകനെ കുറ്റപ്പെടുത്തി.
കേചിത്കൃഷ്ണാം പ്രശംസന്തി കേചിന്നിന്ദന്തി കീചകമ്। കേചിന്നിന്ദന്തി രാജാനം കേചിദ്ദേവീം ച താം നരാഃ ।। 31
ചിലർ കൃഷ്ണയെ പ്രശംസിച്ചു, ചിലർ കീചകനെ കുറ്റപ്പെടുത്തി, ചിലർ രാജാവിനെ കുറ്റപ്പെടുത്തി, ചില പുരുഷന്മാർ രാജ്ഞിയെ കുറ്റപ്പെടുത്തി.
യസ്യേയം ചാരുസര്വാങ്ഗീ ഭാര്യാ സ്യാദായതേക്ഷണാ। പരോ ലാഭശ്ച തസ്യ സ്യാന്ന സ ശോചേത്കദാചന ।। 32
ഈ മനോഹരമായ കാഴ്ചയും വലിയ കണ്ണുകളും ഉള്ള സ്ത്രീ ഭാര്യയായാൽ, അതൊരു വലിയ ഭാഗ്യമാണ്; അവൻ ഒരിക്കലും ദു:ഖിക്കേണ്ടതില്ല.
യസ്യാ ഗാത്രം ശുഭം പീനം മുഖം ജയതി പങ്കജമ്। ഗതിര്ഹംസം സ്മിതം കുന്ദം സൌഷാ നാര്ഹതി പദ്വധമ് ।। 33
ആളിന്റെ ശരീരം മനോഹരവും നിറഞ്ഞതും, മുഖം താമരയെക്കാൾ ഭംഗിയുള്ളതും, നടപ്പ് ഹംസയെപ്പോലെയും, പുഞ്ചിരി കുന്തപൂവുപോലെയും ആണെങ്കിൽ, അവളെ കാൽകൊണ്ട് അടിക്കേണ്ടതല്ല.
ദ്വാത്രിംശദ്ദശനാ യസ്യാഃ ശ്വേതാ മാംസനിബന്ധനാഃ। സ്നിഗ്ധാശ്ച മൃദവഃ കേശാഃ സൈഷാ നാര്ഹതി പദ്വധമ് ।। 34
മുപ്പത്തിരണ്ട് പല്ലുകൾ വെളുപ്പും മൃദുവും, മുടി മൃദുവും തിളക്കമുള്ളതുമാണ് എങ്കിൽ, അവളെ കാൽകൊണ്ട് അടിക്കേണ്ടതല്ല.
പദ്മം ചക്രം ധ്വജം ശങ്ഖം പ്രാസാദോ മകരസ്തഥാ। യസ്യാഃ പാണിതലേ സന്തി സൈഷാ നാര്ഹതി പദ്വധമ് ।। 35
പങ്കജം, ചക്രം, കൊടി, ശംഖം, കൊട്ടാരം, മകരം എന്നിവയുടെ അടയാളങ്ങൾ കൈകളിൽ ഉള്ളവളെ കാൽകൊണ്ട് അടിക്കേണ്ടതല്ല.
ആവര്താഃ ഖലു ചത്വാരഃ സര്വേ ചൈവ പ്രദക്ഷിണാഃ । സമം ഗാത്രം ശുഭം സ്നിഗ്ധം യസ്യാ നാര്ഹതി പദ്വധമ് ।। 36
നാലു വട്ടങ്ങൾ എല്ലാം വലത്തോട്ടാണ്, ശരീരം സമമായും മനോഹരവുമായും മൃദുവുമായും ആണെങ്കിൽ, അവളെ കാൽകൊണ്ട് അടിക്കേണ്ടതല്ല.
അച്ഛിദ്രഹസ്തപാദാ ച അച്ഛിദ്രദശനാ ച യാ। കന്യാ കമലപത്രാക്ഷീ കഥമര്ഹതി പദ്വധമ് ।। 37
കൈകളും കാലുകളും പല്ലുകളും ദോഷമില്ലാത്തതും, കണ്ണുകൾ താമരയിലുപോലെയുള്ള കന്യകയെ എങ്ങനെ കാൽകൊണ്ട് അടിക്കാനാവും?
സേയം ലക്ഷണസംപന്നാ പൂര്ണചന്ദ്രനിഭാനനാ। സുരൂപിണീ സുവദനാ നേയം യോഗ്യാ പദാ വധമ് ।। 38
ലക്ഷണങ്ങൾ നിറഞ്ഞ, മുഖം പൂർണ്ണചന്ദ്രംപോലെയുള്ള, ഭംഗിയുള്ള ഈ സ്ത്രീയെ കാൽകൊണ്ട് ശിക്ഷിക്കാൻ യോജ്യമല്ല.
ദേവദേവീവ സുഭഗാ ശക്രദേവീവ ശോഭനാ। അപ്സരാ ഇവ സാരൂപ്യാന്നേയം യോഗ്യാ പദാ വധമ് ।। 39
ദേവതകളുടെ ദേവിയെപ്പോലെയും, ഇന്ദ്രന്റെ ഭാര്യയെപ്പോലെയും, അപ്സരസ്സിനെപ്പോലെയും ഭംഗിയുള്ള ഈ സ്ത്രീയെ കാൽകൊണ്ട് ശിക്ഷിക്കാൻ യോജ്യമല്ല.
ഇതി സ്മാപൂജസംസ്തത്ര കൃഷ്ണാം പ്രേക്ഷ്യ സഭാസദഃ ।। 40
ഇങ്ങനെ, കൃഷ്ണയെ കണ്ട സഭാസദസ്യർ അവിടെ അവളെ ആദരിച്ചു.
സാ വിനിഃശ്വസ്യ സുശ്രോണീ ഭൂമാവന്തര്മുഖീ സ്ഥിതാ। തൂഷ്ണീമാസീത്തദാ ദൃഷ്ട്വാ വിവക്ഷന്തം യുധിഷ്ഠിരമ് ।। 41
അവൾ മനോഹരമായ അരക്കെട്ടോടെ, ആഹ്വാനിച്ച്, മുഖം താഴ്ത്തി നിലത്ത് ഇരുന്നു, യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ സംസാരിക്കാൻ തയ്യാറെടുക്കുന്നത് നോക്കി മൗനമായി ഇരുന്നു.
യുധിഷ്ഠിരസ്യ കോപാത്തു ലലാടേ സ്വേദ ആസ്രവത്। അബ്രവീദ്ധര്മപുത്രോഽഥ സൈരന്ധ്രീം മഹിഷീം പ്രിയാമ് । കൃഷ്ണാം തത്ര നൃപാഭ്യാശേ പരിവ്രാജകരൂപധൃത് ।। 42
യുദ്ധിഷ്ഠിരന്റെ കോപത്തിൽ നിന്ന് നെറ്റിയിൽ വിയർപ്പ് തുളുമ്പി; പിന്നെ ധർമ്മപുത്രൻ രാജാവിനടുത്ത് ഭിക്ഷാടകനായി വേഷം ധരിച്ച്, പ്രിയഭാര്യയായ സൈരന്ധ്രിയായ കൃഷ്ണയോട് പറഞ്ഞു.
ഗച്ഛ സൈരന്ധ്രി മാ ഭൈസ്ത്വം സുദേഷ്ണായാ നിവേശനമ് । രാജാ ഹ്യയം ധര്മശീലോ വിരാടഃ പരലോകഭീഃ । യതസ്ത്വാം ന പരിത്രാതി സത്യേ ധര്മപഥേ സ്ഥിതഃ ।। 43
സൈരന്ധ്രി, ഭയപ്പെടാതെ സുദേഷ്ണയുടെ ഭവനത്തിലേക്ക് പോവു. ഈ വിരാടൻ രാജാവ് ധർമ്മനിഷ്ഠനും പരലോകഭയമുള്ളവനുമാണ്. അവൻ നിന്നെ രക്ഷിക്കാതിരിക്കുന്നു എങ്കിലും, സത്യം ധർമ്മം പാലിച്ചാണ്.
ഭര്താരമനുരുന്ധന്ത്യഃ ക്ലിശ്യന്തേ വീരപത്നയഃ। ശുശ്രൂഷയാ ക്ലിശ്യമാനാഃ പതിലോകം ജയന്ത്യുത ।। 44
ഭർത്താവിനെ സേവിക്കുന്ന സ്ത്രീകൾ കഷ്ടപ്പെടുന്നു; അവരുടെ ഭക്തിസേവനത്തിലൂടെ അവർ ഭർത്താവിന്റെ ലോകം ജയിക്കുന്നു.
മന്യേ ന കാലഃ ക്രോധസ്യ പശ്യന്തി പതയസ്തവ। തേന ത്വാം നാഭിധാവന്തി ഗന്ധര്വാഃ സൂര്യവര്ചസഃ ।। 45
ഇപ്പോഴാണ് കോപിക്കാൻ സമയമല്ലെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു; നിന്റെ ഭർത്താക്കന്മാർ നിന്നെ കാണുന്നു, അതുകൊണ്ട് സൂര്യനെപ്പോലെയുള്ള ഗന്ധർവന്മാർ നിന്നെ രക്ഷിക്കാൻ വരുന്നില്ല.
ശ്രൂയന്താം തേ സുകേശാന്തേ മോക്ഷധര്മാശ്രയാഃ കഥാഃ। യഥാ ധര്മഃ കുലസ്ത്രീണാം ദൃഷ്ടോ ധര്മാനുരോധനാത് ।। 46
സുന്ദരമായ മുടിയുള്ളവളേ, മോക്ഷധർമ്മത്തിൽ ആധാരമിട്ടുള്ള കഥകൾ ഞാൻ നിന്നോട് പറയാം. ഉത്തമവംശത്തിൽ ജനിച്ച സ്ത്രീകൾ എങ്ങനെ ധർമ്മത്തിന് അനുസരിച്ച് ജീവിക്കണമെന്ന് ഇവയിൽ പറയുന്നു.
നാസ്തി യജ്ഞഃ സ്ത്രിയാഃ കശ്ചിന്ന ശ്രാദ്ധം നാപ്യുപോഷണമ്। യാ തു ഭര്താരി ശുശ്രൂഷാ സാ സ്വര്ഗായാഭിജായതേ ।। 47
സ്ത്രീകൾക്ക് യജ്ഞം വേണ്ട, പിതൃകർമ്മം വേണ്ട, ഉപവാസം പോലും വേണ്ട; ഭർത്താവിനെ ഭക്തിയോടെ സേവിക്കുന്നത് സ്വർഗത്തിലേക്കാണ് അവളെ നയിക്കുന്നത്.
പിതാ രക്ഷതി കൌമാരേ ഭര്താ രക്ഷതി യൌവനേ। പുത്രസ്തു സ്ഥാവിരേ ഭാവേ ന സ്ത്രീ സ്വാതന്ത്ര്യമര്ഹതി ।। 48
കുഞ്ഞായിരിക്കുമ്പോൾ അച്ഛൻ, യൗവനത്തിൽ ഭർത്താവ്, വൃദ്ധാവസ്ഥയിൽ മകൻ — സ്ത്രീക്ക് സ്വാതന്ത്ര്യം ഇല്ല.
ഭീരു ഭര്തൃഭയാത്പത്ന്യോ ന ക്രുധ്യന്തി കദാചന। ബഹുഭിശ്ച പരിക്ലേശൈരവജ്ഞാതാശ്ച ശത്രുഭിഃ । അനന്യഭാവാഃ ശുദ്ധാശ്ച പുണ്യലോകം ജയന്ത്യുത ।। 49
ഭർത്താവിനെ ഭയന്ന് ഭാര്യമാർ ഒരിക്കലും കോപിക്കാറില്ല; എത്രയോ കഷ്ടങ്ങൾ സഹിച്ചും ശത്രുക്കൾ അവരെ അവഹേളിച്ചാലും, മനസ്സിൽ മറ്റൊന്നുമില്ലാതെ ശുദ്ധരായവൾ പുണ്യലോകം നേടുന്നു.
ന ക്രോധകാലം നിയതം പശ്യന്തി പതയസ്തവ। ന ക്രുദ്ധാന്പ്രതിയായാദ്വൈ പതീംസ്തേ വൃത്രഹാ അപി। തേന ത്വാം നാഭിധാവന്തി ഗന്ധര്വാഃ കാമരൂപിണഃ ।। 50
നിന്റെ ഭർത്താക്കന്മാർക്ക് കോപിക്കേണ്ട സമയമെന്നു കൃത്യമായി അറിയില്ല; വൃത്രനെ കൊല്ലുന്നവരും കോപത്തോടെ ഭാര്യയെ സമീപിക്കാറില്ല. അതുകൊണ്ടാണ് രൂപം മാറുന്ന ഗന്ധർവന്മാർ നിന്നെ സമീപിക്കാത്തത്.
യദി തേ സമയഃ കശ്ചിത്കൃതോ ഹ്യായതലോചനേ। തം സ്മരസ്വ ക്ഷമാശീലേ ക്ഷമാ ധര്മോ ഹ്യനുത്തമഃ ।। 51
നീ ദീർഘനേത്രളളേ, ഏതെങ്കിലും വാഗ്ദാനം ചെയ്തിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ അതു ഓർക്കണം; ക്ഷമയുള്ളവളായിട്ടാണ് നീ ജനിച്ചത്. ക്ഷമ തന്നെയാണ് ഏറ്റവും ഉന്നതമായ ധർമ്മം.
ക്ഷമാ ധര്മഃ ക്ഷമാ സത്യം ക്ഷമാ ദാനം ക്ഷമാ തപഃ। ക്ഷമാവതാമയം ലോകഃ പരലോകഃ ക്ഷമാവതാംമ് ।। 52
ക്ഷമയാണ് ധർമ്മം, ക്ഷമയാണ് സത്യം, ക്ഷമയാണ് ദാനം, ക്ഷമയാണ് തപസ്സ്; ക്ഷമയുള്ളവർക്കാണ് ഈ ലോകവും അപ്പുറലോകവും.
ദ്വ്യംശിനോ ദ്വാദശാങ്ഗസ്യ ചതുര്വിംശതിപര്വണഃ। കസ്ത്രിഷഷ്ഠിശതാരസ്യ മാസോനസ്യാക്ഷമീ ഭവേത്।। 53
പന്ത്രണ്ടു ഭാഗങ്ങളുള്ള, ഇരുപത്തുനാലു ഭാഗങ്ങളുള്ള, അറുപത്തിമൂവായിരം ദിവസങ്ങളുള്ള ഒരു വർഷം — ഇതെല്ലാം ക്ഷമയില്ലാതെ ആരാണ് സഹിക്കാൻ കഴിയുക?
ഗച്ഛ സൈരന്ധ്രി ഗന്ധര്വാഃ കരിഷ്യന്തി തവ പ്രിയമ്। വ്യപനേഷ്യന്തി തേ ദുഃഖം യേന തേ വിപ്രിയം കൃതമ് ।। 54
സൈരന്ധ്രിയേ, നീ പോകൂ; ഗന്ധർവന്മാർ നിന്നെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നതും, നിന്നെ ദുഃഖിപ്പിച്ചവരുടെ ദു:ഖം നീക്കുന്നതും ചെയ്യും.
ഇത്യേവമുക്തേ തിഷ്ഠന്തീം പുനരേവാഹ ധര്മരാട്। വിഘ്നം കരോഷി വൈ ഭദ്രേ ദീവ്യതാം രാജസംസദി ।। 55
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതിനു ശേഷം അവൾ നില്ക്കുമ്പോൾ തന്നെ ധർമ്മരാജാവ് വീണ്ടും പറഞ്ഞു: 'സുന്ദരിയേ, രാജസഭയിലെ കളിയിൽ നീ തടസ്സം സൃഷ്ടിക്കുന്നു.'
തസ്മാത്ത്വമപി സുശ്രോണി ശൈലൂഷീവ വിഭാസി നഃ। ഏവമുക്താ തു സാ ഭര്ത്രാ സമുദ്വീക്ഷ്യാബ്രവീദിദമ് ।। 56
അതുകൊണ്ടാണ്, മനോഹരമായ കമരം ഉള്ളവളേ, നീ ഞങ്ങളോട് ഒരു നടിയെപ്പോലെ തോന്നുന്നു. ഭർത്താവ് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ അവൾ തല ഉയർത്തി പറഞ്ഞു.
സത്യമുക്തം ത്വയാ വിദ്വഞ്ശൈലൂഷീം വിദ്ധി മാം പുനഃ। ശൈലൂഷകസ്യ തസ്യാഹം യേഷാം ജ്യേഷ്ഠോഽക്ഷകോവിദഃ ।। 57
നീ പറഞ്ഞത് സത്യമാണു, പണ്ഡിതനേ; വീണ്ടും എന്നെ നടിയെന്നു കരുതുക. ഞങ്ങളുടെ കുടുംബത്തിൽ മുതിർന്നവൻ അക്ഷകളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവനാണ്.