പഞ്ചാനാം പാണ്ഡുപുത്രാണാം ജ്യേഷ്ഠോ രാജാ യുധിഷ്ഠിരഃ। തസ്യാഷ്ടൌ ശതസാഹസ്രം ഗവാം വര്ഗാഃ ശതംശതമ് ।। 16
പാണ്ഡുവിന്റെ അഞ്ചു മക്കളിൽ മൂത്തവൻ രാജാവ് യുദിഷ്ഠിരൻ ആയിരുന്നു. അവനു എട്ട് ലക്ഷം പശുക്കളടങ്ങിയ നൂറു കൂട്ടങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു.
അപരേ ദശസാഹസ്രാ ദ്വിസ്താവന്തസ്തഥാ പരേ। തേഷാം ഗോസങ്ഖ്യ ആസം വൈ തന്ത്രീപാലേതി മാം വിദുഃ ।। 17
മറ്റു ചില കൂട്ടുകളിൽ പത്തു ആയിരം പശുക്കളും, അതിന്റെ ഇരട്ടിയോളം മറ്റിടങ്ങളിലും ഉണ്ടായിരുന്നു. അപ്പോൾ ആളുകൾ എന്നെ തന്ത്രിപാലൻ എന്നു വിളിച്ചു, പശുക്കളെ നോക്കുന്നവൻ എന്നു അറിയപ്പെടുന്നവൻ.
ഭൂതം ഭവ്യം ഭവിഷ്യച്ച യച്ചാന്യദ്ഗോഗതം ക്വചിത്। ന മേഽസ്ത്യവിദിതം കിംചിത്സമന്താദ്ദശയോജനമ് ।। 18
പശുക്കളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് പത്തുയോജന ചുറ്റളവിൽ എവിടെയും ഉണ്ടായതും, ഉണ്ടാകുന്നതും, വരാനിരിക്കുന്നതും, മറ്റെന്തും എനിക്ക് അറിയാത്തതൊന്നുമില്ല.
ഗുണാഃ സുവിദിതാ ഹ്യാസന്മയാ തസ്യ മഹാത്മനഃ। ആസീച്ച സ മയാ തുഷ്ടഃ കുരുരാജോ യുധിഷ്ഠിരഃ ।। 19
ആ മഹാത്മാവിന്റെ ഗുണങ്ങൾ ഞാൻ നന്നായി അറിയുമായിരുന്നു. കുരുവംശത്തിലെ രാജാവായ യുദിഷ്ഠിരൻ എന്നിൽ സന്തോഷം പ്രകടിപ്പിച്ചു.
അനേന ഗണിതാ ഗാവോ ദുര്വിജ്ഞേയാ മഹത്തരാഃ। ബഹുക്ഷീരതരാസ്താ വൈ ബഹ്വ്യഃ സത്യഃ സപുത്രികാഃ ।। 20
ഈ കണക്കുപ്രകാരം പശുക്കളുടെ എണ്ണം വളരെ വലുതും മനസ്സിലാക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടുള്ളതുമാണ്. അവയിൽ പലതും പാൽകൊളളുന്നതും, അനേകം പശുക്കളും, സത്യസന്ധതയുള്ളതും, കുഞ്ഞുകളോടുകൂടിയതുമാണ്.
ക്ഷിപ്രം ച ഗാവോ ബഹുലാ ഭവന്തി ന താസു രോഗോ ഭവതീഹ കശ്ചിത്। തൈസ്തൈരുപയൈര്വിദിതം മയൈതദേതാനി ശില്പാനി മയി സ്ഥിതാനി ।। 21
പശുക്കൾ വേഗത്തിൽ വർദ്ധിക്കുകയും അവയിൽ രോഗം ഒന്നും വരാറില്ല. ഇതെല്ലാം എനിക്ക് വിവിധ മാർഗ്ഗങ്ങളിൽ അറിയാം; ഈ കഴിവുകൾ എനിക്കുണ്ട്.
ഋഷഭാനപി ജാനാമി രാജന്പൂജിതലക്ഷണാന്। യേഷാം മൂത്രമുപാഘ്രായ വന്ധ്യാ അപി പ്രസൂയതേ ।। 22
രാജാവേ, ആദരിക്കപ്പെടുന്ന ഗുണങ്ങളുള്ള കാളകളെയും ഞാൻ അറിയുന്നു. അവയുടെ മൂത്രം നക്കിയാൽ വന്ധ്യയായ പശുക്കളും കുഞ്ഞ് പ്രസവിക്കും.
മത്സ്യാധിപോ ഹര്ഷകലേന ചേതസാ മാദ്രീസുതം പാണ്ഡവമഭ്യഭാഷത। നൈവാനുമന്യേ തവ കര്മ കുത്സിതം മഹീം സമഗ്രാമഭിപാതുമര്ഹസി ।। 23
മത്സ്യരാജാവ് സന്തോഷത്തോടെ മാദ്രിദേവിയുടെ മകനായ പാണ്ഡവനോട് പറഞ്ഞു: 'നിന്റെ ഈ താഴ്ന്ന ജോലി ഞാൻ അംഗീകരിക്കുന്നില്ല; നീ മുഴുവൻ ഭൂമിയും ഭരിക്കാൻ അർഹനാണ്.'
അഥ ത്വിദാനീം തവ രോചതേ വിഭോ യഥേഷ്ടതോ ഗവ്യമവേക്ഷ മാമകമ്। ത്വദര്പണാ മേ പശവോ ഭവന്തു വൈ പശൂന്സപാലാന്ഭവതേ ദദാമ്യഹമ് ।। 24
എന്നാൽ മഹാബലശാലിയായവനേ, ഇപ്പോൾ നിനക്ക് ഇഷ്ടമെങ്കിൽ എന്റെ പശുക്കളെ നിന്റെ ഇഷ്ടാനുസരണം നോക്കിക്കൊൾക. എന്റെ എല്ലാ പശുക്കളും കാവൽക്കാരും നിന്റെ കൈയിലായിരിക്കട്ടെ, ഞാൻ അവയെ നിനക്ക് ഏല്പിക്കുന്നു.
ശതം സഹസ്രാണി ഗവാം ഹി സന്തി വര്ണസ്യവര്ണസ്യ പൃഥഗ്ഗണാനാമ്। ദദാമി തേഽഹം വരമീപ്സിതം ച യത്ത്വദര്പണാ മേ പശവോ ഭവന്ത്വിതി ।। 25
ഇവിടെ നൂറുകണക്കിന് ആയിരക്കണക്കിന് പശുക്കളുണ്ട്, ഓരോ കൂട്ടവും വേറേ. നിനക്ക് ഇഷ്ടമുള്ള വരം ഞാൻ നൽകുന്നു; എന്റെ പശുക്കൾ നിന്റെ മേൽനോട്ടത്തിൽ ഇരിക്കട്ടെ.
ഏവം വിരാടേന സമേത്യ പാണ്ഡവോ ലബ്ധ്വാ ച ഗോബല്ലവതാം യഥേഷ്ടതഃ। അജ്ഞാതചര്യാമവസന്മഹാത്മാ യഥാ രവിശ്ചാസ്തഗിരിം പ്രവിഷ്ടഃ ।। 26
ഇങ്ങനെ വിരാടനുമായി കൂടിച്ചേർന്ന് പാണ്ഡവൻ ഇഷ്ടപ്രകാരം പശുക്കളുടെ പ്രധാനക്കാരനായി സ്ഥാനമേറ്റു. ആ മഹാത്മാവ് സൂര്യൻ മലയിൽ അസ്തമിക്കുന്നതുപോലെ മറഞ്ഞ് ജീവിച്ചു.
ഏവം വിരാടേ ന്യവസംശ്ച പാണ്ഡവാ യഥാ പ്രതിജ്ഞാഭിരമോഘവിക്രമാഃ । അബുദ്ധചര്യാം ചരിതും യഥാതഥം സമുദ്രനേമീമഭിശാസ്തുമുദ്യതാഃ ।। 27
ഇങ്ങനെ പാണ്ഡവർ വിരാടന്റെ അടുക്കൽ വാഗ്ദാനം ചെയ്തതുപോലെ, പരാജയമില്ലാത്ത വീര്യത്തോടെ, ആരും തിരിച്ചറിയാതെ, സമുദ്രത്തിന്റെ അറ്റം തേടുന്നതുപോലെ, ഒളിച്ചിരിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു.
തതഃ കൃഷ്ണാ സുകേശീ സാ ദര്ശനീയാ ശുചിസ്മിതാ। വേണീകേശാന്സമുത്ക്ഷിപ്യ പീനവൃത്തകുചാ ശുഭാ । ജുഗൂഹേ ദക്ഷിണേ പാര്ശ്വേ മൃദൂനസിതലോചനാ ।। 1
അതിനുശേഷം മനോഹരമായ മുടിയുള്ള, ആകർഷകമായ, ശുദ്ധമായ പുഞ്ചിരിയുള്ള കൃഷ്ണാ, വെണിയണിഞ്ഞ മുടിയും പുഷ്ടിയുള്ള വൃത്തമായ മുലകളും ഉയർത്തി, മൃദുവും തണുത്തതുമായ കണ്ണുകളോടെ അവളെ വലതുവശത്ത് മറച്ചു.
വാസശ്ച പരിധായൈകം കൃഷ്ണാ സുമലിനം മഹത്। കൃത്വാ വേഷം ച സൈരന്ധ്ര്യാഃ കൃഷ്ണാ വ്യചരദാര്തവത് ।। 2
കൃഷ്ണാ വലിയതും മലിനവുമായ ഒരു വസ്ത്രം ധരിച്ച് സൈരന്ധ്രിയുടെ വേഷം അണിഞ്ഞു, ദുഃഖത്തോടെ ചുറ്റി നടന്നു.
പ്രവിഷ്ടാ നഗരം ഭീരൂഃ സൈരന്ധ്രീവേഷസംയുതാ। താം നരാഃ പരിധാവന്തഃ സ്ത്രിയശ്ച സമുപാദ്രവന് ।। 3
ഭയക്കരമായ കൃഷ്ണാ സൈരന്ധ്രിയുടെ വേഷത്തിൽ നഗരത്തിൽ കയറി. അവളെ കണ്ടു പുരുഷന്മാരും സ്ത്രീകളും ഓടിയെത്തി.
അപൃച്ഛംസ്തേ ച താം ദൃഷ്ട്വാ കാ ത്വം കിം ച ചികീര്ഷസി। സാ താനുവാച രാജേന്ദ്ര സൈരന്ധ്ര്യഹമുപാഗതാ। കര്മ ചേച്ഛാമി വൈ കര്തും തസ്യ യാ മാം ഭരിഷ്യതി ।। 4
അവളെ കണ്ടവർ ചോദിച്ചു: 'നീ ആരാണ്? എന്താണ് ചെയ്യാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്?' അവൾ അവരോട് പറഞ്ഞു: 'രാജാവേ, ഞാൻ സൈരന്ധ്രിയായി വന്നിരിക്കുന്നു; ആരെങ്കിലും എന്നെ ജോലി ചെയ്യാൻ സ്വീകരിച്ചാൽ ഞാൻ സേവനം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.'
തസ്യാ രൂപേണ വേഷേണ ശ്ലക്ഷ്ണയാ ച ഗിരാ തഥാ। ന ശ്രദ്ദധാനാസ്താം ദേവീമന്നഹേതോരുപസ്ഥിതാമ് ।। 5
അവളുടെ രൂപം, വേഷം, മൃദുവായ സംസാരശൈലി എന്നിവ കാരണം, ആ ദേവി ഭക്ഷണത്തിനായി വന്നതാണെന്നു അവർ വിശ്വസിച്ചില്ല.
വിരാടസ്യ തു കൈകേയീ ഭാര്യാ പരമസംമതാ। ആലോകയന്തീ ദദൃശേ പ്രാസാദാദ്ദ്രുപദാത്മജാമ് ।। 6
വിരാടന്റെ ഭാര്യയായ കൈകേയി, വളരെ മാന്യയായവൾ, കൊട്ടാരത്തിൽ നിന്ന് ദൃശ്യമായ ദ്രുപദപുത്രിയെ കണ്ടു.
സാ സമീക്ഷ്യ തഥാരൂപാമനാഥാമേകവാസസമ്। സ്ത്രീഭിശ്ച പുരുഷൈശ്ചാപി സര്വതഃ പരിവാരിതാമ് ।। 7
അവള് അങ്ങനെയൊരു അവസ്ഥയില്, ആരും സംരക്ഷിക്കാത്തതും, ഒരൊറ്റ വസ്ത്രം ധരിച്ചതുമായ നിലയില്, സ്ത്രീകളും പുരുഷന്മാരും ചുറ്റും നില്ക്കുമ്പോള്, എല്ലാവരും അവളെ നോക്കി.
വിരാടഭാര്യാ താം ദേവീ കാരുണ്യാജ്ജാതസംഭ്രമാ। അപ്രേഷയത്സമീപസ്ഥാഃ സ്ത്രിയോ വൃദ്ധാശ്ച തത്പരാഃ ।। 8
വിരാടിന്റെ ഭാര്യയായ രാജ്ഞി, അതിയായ കരുണയോടെ, അപ്രതീക്ഷിതമായ ആശങ്കയോടെ, സമീപത്തുണ്ടായിരുന്ന പ്രായമായ സ്ത്രീകളെ അവളോടു വരാന് അയച്ചു.
അപനീയ തതഃ സര്വാ ആനയധ്വമിഹൈവ താമ്। യദാ ദൃഷ്ടാ മയാ സാധ്വീ കമ്പതേ മേ മനസ്തദാ। തസ്മാച്ഛീഘ്രമിഹാനായ ദര്ശയധ്വം യദീച്ഛഥ ।। 9
ഇവിടെയുള്ള എല്ലാവരെയും മാറ്റി അവളെ ഉടന് കൊണ്ടുവരൂ; ആ സദ്വൃതയായ സ്ത്രീയെ ഞാന് കാണുമ്പോഴെല്ലാം എന്റെ മനസ്സ് കലങ്ങുന്നു. അതുകൊണ്ട് നിങ്ങള് ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കില് ഉടന് അവളെ കൊണ്ടുവന്ന് കാണിക്കൂ.
താസ്തഥോക്താ ഉപാഗമ്യ ദ്രൌപദീം പരിസംഗതാഃ। ആനീയ സര്വഥാ ത്വേനാമബ്രുവന്മധുരാക്ഷരമ് ।। 10
അങ്ങനെ പറഞ്ഞതനുസരിച്ച്, ആ സ്ത്രീകള് ദ്രൗപദിയെ സമീപിച്ചു, അവളെ ചുറ്റി നിന്നു, എല്ലാ വിധത്തിലും അവളെ കൊണ്ടുവന്നു, മധുരമായ വാക്കുകള് പറഞ്ഞു.
ഭദ്രേ ത്വാം ദ്രഷ്ടുമിച്ഛന്തീ സുദേഷ്ണാ ഹര്മ്യഭൂതലേ। ത്വദര്ഥം പ്രൈഷയച്ചാസ്മാന്ദ്രഷ്ടും താം ത്വം യദീച്ഛസി। ആയാഹ്യസ്മാഭിരേവാദ്യ രക്ഷ്യമാണാ യഥേഷ്ടതഃ ।। 11
ഭദ്രേ, രാജ്ഞി സുദേഷ്ന അവിടെ കൊട്ടാരത്തില് നിന്നു നിന്നെ കാണാന് ആഗ്രഹിക്കുന്നു; അതിനായി ഞങ്ങളെ അയച്ചിരിക്കുന്നു. നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കില് ഇന്ന് ഞങ്ങളോടൊപ്പം വരിക, ഞങ്ങള് നിന്നെ സംരക്ഷിക്കും.
തച്ഛ്രുത്വാ ദ്രൌപദീ താസാം വചനം വാക്യകോവിദാ। ഈപ്സിതര്ഥാതിലാഭേന ഹൃഷ്ടാഽഽയാതാ ഗൃഹോത്തമമ് ।। 12
അവരുടെ വാക്കുകള് കേട്ട ദ്രൗപദി, വാക്കുകളില് നിപുണയായ അവള്, ഇഷ്ടമായ കാര്യം ലഭിച്ചതില് സന്തോഷത്തോടെ ആ മനോഹരമായ കൊട്ടാരത്തിലേക്ക് പോയി.
രാജവേശ്മ ഹ്യുപാക്രമ്യ യത്രാഗ്ര്യമഹിഷീ സ്ഥിതാ। സുദേഷ്ണാമഗമത്കൃഷ്ണാ രാജഭാര്യാം യശസ്വിനീമ് ।। 13
രാജധാനിയിലെത്തിയ കൃഷ്ണ, അവിടെ പ്രധാന രാജ്ഞിയായ സുദേഷ്നയെ, മഹത്വമുള്ള രാജഭാര്യയെ സമീപിച്ചു.
കൃഷ്ണാന്കേശാന്മൃദൂന്ദീര്ഘാന്സമുദ്ഗ്രഥ്യാസിതേക്ഷണാ। കുഞ്ചിതാഗ്രാംസ്തു സൂക്ഷ്മാഗ്രാന്ദര്ശനീയാന്നിബധ്യ ച। ജുഗൂഹേ ദക്ഷിണേ പാര്ശ്വേ മൃദൂനായതലോചനാ ।। 14
കൃഷ്ണ, മൃദുവും നീളമുള്ളതുമായ കേശം, കറുത്ത കണ്ണുകള്, വളഞ്ഞതും സുന്ദരമായ അഗ്രങ്ങളുള്ള മുടി ഒത്തുചേര്ത്തു കെട്ടി, വലതുവശത്ത് ഒളിപ്പിച്ചു, മൃദുവായ വിശാലമായ കണ്ണുകളോടെ നിന്നു.
സാ പ്രവിശ്യ വിരാടസ്യ ദ്രൌപദ്യന്തഃപുരം ശുഭാ। ഹ്രീനിഷേവാന്വിതാ ബാലാ കമ്പമാനാ ലതേവ സാ ।। 15
ആ സുന്ദരിയായ ബാല, ലജ്ജയും വിനയവും നിറഞ്ഞവളായി, വിറയുന്ന ഒരു മലരന്തസ്സുപോലെ, വിരാടിന്റെ അന്തഃപുരത്തിലേക്ക് കടന്നു.
അഭിഗമ്യ ച സുശ്രോണീ സര്വലക്ഷണസംയുതാ। ദദര്ശാവസ്ഥിതാം ഹൈമേ പീഠേ രത്നപരിച്ഛദേ ।। 16
അവിടെ എത്തിയ ആ സുന്ദരിയായ കമരൂക്കളും, എല്ലാ ശുഭലക്ഷണങ്ങളുമുള്ള ദ്രൗപദി, രത്നങ്ങളാല് അലങ്കരിച്ച പൊന്നിരിപ്പിടത്തില് ഇരുന്ന സുദേഷ്നയെ കണ്ടു.
രക്തസൂക്ഷ്മാമ്ബരധരാം മേഘേ സൌദാമിനീമിവ । നാനാവര്ണവിചിത്രാം ച സര്വാഭരണഭൂഷിതാമ് ।। 17
സൂക്ഷ്മമായ ചുവപ്പ് വസ്ത്രം ധരിച്ചും, വിവിധ നിറങ്ങളാലും എല്ലാ ആഭരണങ്ങളാലും അലങ്കരിച്ചും, മേഘത്തില് മിന്നുന്ന മിന്നലുപോലെ അവള് തിളങ്ങി.
സുഭ്രൂം സുകേശീം സുശ്രോണീം കുബ്ജവാമനമധ്യഗാമ്। ബഹുപുഷ്പോപകീര്ണായാം ഭൂമ്യാം വേദിമിവാധ്വരേ ।। 18
സുന്ദരമായ ക眉കളും, മനോഹരമായ മുടിയും, സുന്ദരമായ കമരൂക്കളുമുള്ള ദ്രൗപദി, അനേകം പുഷ്പങ്ങളാല് ചുറ്റപ്പെട്ട ഭൂമിയില് യജ്ഞവേദിപോലുള്ള രാജ്ഞിയെ സമീപിച്ചു.