അഥാബ്രവീദ്ധര്മരാജഃ സഹദേവം പരന്തപഃ। ആരുഹ്യേമാം ശമീം വീര നിധത്സ്വേഹായുധാനി നഃ ।। 38
പിന്നീട് ധർമ്മരാജാവായ യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ ശഹദേവനോട് പറഞ്ഞു: 'വീരാ, ഈ ശമീമരത്തിൽ കയറി നമ്മുടെ ആയുധങ്ങൾ അവിടെ ഒളിപ്പിക്കൂ.'
ഇദം ഗോമൃഗമഭ്യാശേ ഗതസത്വമചേതനമ് । ഏതദുത്കൃത്യ വൈ വീര ധനൂംപി പരിവേഷ്ടയ ।। 39
ഈ പശുമാടിന്റെ സമീപത്ത് ജീവൻ ഇല്ലാത്ത, ചലനമില്ലാത്ത ഒരു ശവം കിടക്കുന്നു; അതു കീറി, വീരാ, നമ്മുടെ വില്ലുകൾ അതിനകത്ത് പൊതിഞ്ഞു വയ്ക്കൂ.
ഏവമുക്തോ മഹാബാഹുഃ സഹദേവോ യഥോക്തവത് । ശമീമാരുഹ്യ ത്വരിതോ ധനൂംപി പരിവേഷ്ടയത് ।। 40
അങ്ങനെ പറഞ്ഞതുപോലെ ശക്തനായ സഹദേവൻ വേഗത്തിൽ ശമീമരത്തിൽ കയറി, വില്ല് അതിന്റെ ചുറ്റും നന്നായി ചുറ്റി മൂടി.
ശീതവാതാതപഭയാദ്വര്പത്രാണായ ദുര്ജയഃ। താനി വീരോ യഥാ ജാനന്നിരാവാധാനി സര്വശഃ । പുനഃ പുനഃ സുസംവേഷ്ട്യ കൃത്വാ സുകൃതമാവരമ് ।। 41
തണുപ്പ്, കാറ്റ്, ചൂട്, അപകടം എന്നിവയിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കാൻ, അതിനെ എങ്ങനെ സൂക്ഷ്മമായി മൂടാമെന്ന് അറിയുന്ന അതിജയനായ വീരൻ, വീണ്ടും വീണ്ടും ശ്രദ്ധയോടെ വില്ല് പൊതിഞ്ഞ്, അതിന് നല്ല ഒരു മറവു ഒരുക്കി.
യത്ര ചാപശ്യത സ വൈ തിരോവര്പാണി വര്പതി। തത്ര താനി ദൃഢൈഃ പാശൈഃ സുഗാഢം പര്യവന്ധത ।। 42
വില്ല് പുറത്തു കാണുന്നിടങ്ങളൊക്കെയും, ശക്തമായ കയറുകൾ കൊണ്ട് കെട്ടി, ഉറപ്പായി മൂടി.
തതഃ പരമദൂരസ്ഥമുഞ്ഛവൃത്തികലേവരമ്। പ്രായോപവേശനാച്ഛുഷ്കം സ്നായുചര്മാസ്ഥിസംയുതമ് ।। 43
അതിനുശേഷം, വളരെ ദൂരത്ത് നിന്ന്, കൈകാലുകൾ ഉയർന്ന, ഉപവാസം മൂലം ഉണങ്ങിയ, സ്നായു, ത്വക്ക്, അസ്ഥികൾ മാത്രം ശേഷിച്ച ഒരു ശവം അവൻ കൊണ്ടുവന്നു.
തച്ചാനീയ ധനുര്മധ്യേ നിബബന്ധു പാണ്ഡവാഃ । ഉപായകുശലാഃ സര്വേ പ്രണദന്തഃ സമബ്രുവന് ।। 44
അത് കൊണ്ടുവന്ന്, പാണ്ഡവർ എല്ലാവരും ചേർന്ന്, തന്ത്രത്തിൽ നിപുണരായി, വില്ലിന്റെ നടുവിൽ ആ ശവം കെട്ടി, വലിയ ശബ്ദത്തോടെ പരസ്പരം സംസാരിച്ചു.
അസ്യ ബദ്ധസ്യ ദൌര്ഗന്ധ്യാന്മനുഷ്യാ വനചാരിണഃ। ദൂരാത്പരിഹരിഷ്യന്തി സശവേയം ശമീ ഇതി ।। 45
ഈ ശവം കെട്ടിയതുകൊണ്ട് ദുർഗന്ധം പരക്കുമല്ലോ, അതിനാൽ മനുഷ്യരും കാട്ടുകാരും ദൂരത്തിൽ നിന്ന് തന്നെ ഈ ശമീമരത്തെ ഒഴിവാക്കും.
അഥാബ്രവീന്മഹാരാജോ ധര്മാത്മാ സ യുധിഷ്ഠിരഃ। രഞ്ജുഭിഃ സുകൃതം പ്രാജ്ഞ വിനിര്വധ്നീഹി പാണ്ഡവ ।। 46
അപ്പോൾ ധർമ്മാത്മാവായ യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു: 'പാണ്ഡവാ, നേരായും പാടവത്തോടെയും നന്നായി കെട്ടണം.'
യാനി ചാത്ര വിശാലാനി രൂഢമൂലാനി മന്യസേ। തേപാമുപരി ബധ്നീഹി ഇദം വിപ്രകലവരമ് ।। 47
ഇവിടെ നീ കാണുന്ന വലിയതും ആഴമുള്ള വേരുകളുള്ള ശാഖകൾ എല്ലാം മുകളിലായി കെട്ടണം; അങ്ങനെ ചെയ്യുന്നത് ഏറ്റവും നല്ല മറവായിരിക്കും.
തച്ഛ്രുത്വാ സഹദേവസ്തു പര്യബധ്നത തച്ഛവമ് ।। 48
അത് കേട്ട സഹദേവൻ ആ ശവം യഥാക്രമം കെട്ടി.
യുധിഷ്ഠിരഃ ശുചിര്ഭൂത്വാ മനസാഽഭിപ്രണമ്യ ച। ബ്രഹ്മാണാമിന്ദ്രം വരദം കുബേരം വരുണാനിലൌ ।। 49
യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ മനസ്സിൽ ശുദ്ധിയായി, ബ്രഹ്മാവിനും, വരംനൽകുന്ന ഇന്ദ്രനും, കുബേരനും, വരുണനും, വായുവിനും ഭക്തിപൂർവ്വം വന്ദിച്ചു.
രുദ്രം യമം ച വിഷ്ണും ച സോമാര്കൌ ധര്മമേവ ച । പൃഥിവീമന്തരിക്ഷം ച ദിശശ്ചോപദിശസ്തഥാ । വസൂശ്ചം മരുതശ്ചൈവ ജ്വലനം ചാതിതേജസമ് ।। 50
അവൻ രുദ്രനും, യമനും, വിഷ്ണുവും, സോമനും, സൂര്യനും, ധർമ്മനുമാണ് വന്ദിച്ചത്; ഭൂമി, ആകാശം, ദിശകളും ഉപദിശകളും, വസുക്കൾ, മരുതുകൾ, അതിശക്തനായ അഗ്നി ഇവരെയും വന്ദിച്ചു.
ദിവാചരാ രാത്രിചരാണി വാഽപി യാനീഹ ഭൂതാന്യനുകീര്തിതാനി । തേഭ്യോ നമസ്കൃത്യ ച സുവ്രതേഭ്യഃ പ്രണമ്യ തേപാം ശരണം ഗതോഽഹമ് ।। 51
പകൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവരും രാത്രി സഞ്ചരിക്കുന്നവരും, ഇവിടെ പറയപ്പെടാത്ത എല്ലാ ഭൂതങ്ങളെയും വന്ദിച്ചു; സത്പുരുഷന്മാരെ നമസ്കരിച്ചു, 'ഞാൻ നിങ്ങളിൽ അഭയം തേടുന്നു' എന്നു പറഞ്ഞു.
സര്വായുധാനീഹ മഹാബലാനി ന്യാസം മഹാദേവസമീപതോ വൈ। ന്യസ്യാമ്യഹം വായുസമീപതശ്ച വനസ്പതീനാം ച സപര്വതാനാമ് ।। 52
സകലശക്തിയുള്ള ആയുധങ്ങൾ ഞാൻ മഹാദേവന്റെ അടുത്തും, വായുവിന്റെ അടുത്തും, മരങ്ങളും പർവതങ്ങളും ഉള്ളിടത്തും വെച്ചു സൂക്ഷിക്കുന്നു.
ഏഷ ന്യാസോ മയാ ദത്തഃ സോമമൂര്യാനിലാന്തികേ। മമ പാര്ഥസ്യ വാ ദേയം പൂര്ണേ വര്ഷേ ത്രയോദശേ ।। 53
ഈ നിക്ഷേപം ഞാൻ സോമനും, ചന്ദ്രനും, വായുവിനും സമീപം വെച്ചു; പതിമൂന്നാം വർഷം പൂർത്തിയായാൽ ഇത് എനിക്ക് അല്ലെങ്കിൽ പാർത്ഥനു തിരികെ നൽകണം.
നേദം ഭീമേ പ്രദാതവ്യമയം ക്രുദ്ധോ വൃകോദരഃ। ആമര്ഷാന്നിത്യസംക്രുദ്ധോ ധൃതരാഷ്ട്രസുതാന്പ്രതി। അപൂര്ണകാലേ പ്രഹരേത്ക്രോധസംജാതമത്സരഃ ।। 54
ഇത് ഭീമനു നൽകരുത്, കാരണം വൃകോദരൻ ക്രുദ്ധനാണ്; ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരോടുള്ള ക്രോധത്താൽ, സമയമാകുന്നതിന് മുമ്പ് അവൻ യുദ്ധം തുടങ്ങാം.
പുനഃ പ്രവേശോ നഃ സ്യാത്തു വനവാസായ സര്വദാ । സമയേ പരിപൂര്ണേ തു ധാര്തരാഷ്ട്രാന്നിഹന്മഹേ ।। 55
വീണ്ടും കാടിലേക്ക് പോകേണ്ടി വന്നാൽ, അത് വീണ്ടും വനംവാസം ആയിരിക്കും; പക്ഷേ, സമയമാകുമ്പോൾ ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരെ നശിപ്പിക്കും.
ഏഷ ചാര്ഥശ്ച ധര്മശ്ച കാമഃ കീര്തിരലം യശഃ। മദായത്തമിദം സര്വം ജീവിതം ച ന സംശയഃ ।। 56
ഈ ലക്ഷ്യവും, ധർമ്മവും, ആഗ്രഹവും, കീർത്തിയും, മഹത്വവും എല്ലാം എന്നിൽ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു; ജീവനും അതുപോലെ തന്നെയാണ്, സംശയമില്ല.
ദൈവതേഭ്യോ നമസ്കൃത്യ ശമീം കൃത്വാ പ്രദക്ഷിണമ്। നഗരം ഗന്തുമായാതാഃ സര്വേ തേ ഭ്രാതരഃ സഹ ।। 57
ദേവന്മാരെ വന്ദിച്ച്, ശമീമരത്തെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തു, സഹോദരന്മാർ എല്ലാവരും ചേർന്ന് നഗരത്തിലേക്ക് പോകാൻ പുറപ്പെട്ടു.
ആഗോപാലാവിപാലേഭ്യഃ കര്ഷകേഭ്യഃ പരംതപ। ആജഗ്മുര്നഗരാഭ്യാശം ദര്ശയന്തഃ പുനഃ പുനഃ ।। 58
ഗോവാളരും ആടുവാളരും കർഷകരും നഗരത്തിന്റെ സമീപത്തേക്ക് വീണ്ടും വീണ്ടും വരികയും, അവിടുത്തെ ജനങ്ങൾക്ക് തങ്ങളുടെ സാന്നിധ്യം കാണിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുകയും ചെയ്തു.
അശീതിശതവര്പേയം മാതാഽസ്മാകമിഹാന്തികേ । ബഹുകാലപരീണാമാ മൃത്യോസ്തു വശമേയുപീ । ന ചാഗ്നിസംസ്കാരമിയം പ്രാപിതാ കുലധര്മതഃ ।। 59
എൺപത് വയസ്സായ ഞങ്ങളുടെ അമ്മ, ദീർഘകാലമായി മരണത്തിന്റെ അധീനയായിരുന്നു; എന്നിരുന്നാലും കുടുംബരീതിപ്രകാരം അവളെ അഗ്നിസംസ്കാരത്തിന് ഏൽപ്പിച്ചിട്ടില്ല.
യഃ സമാസാദ്യതേ കശ്ചിത്തസ്മിന്ദേശേ യദൃച്ഛയാ। തമേവമൃചുര്ധര്മജ്ഞാഃ കുലധര്മോ ന ഈദൃശഃ ।। 60
ആ സ്ഥലത്ത് യാദൃശ്ചികമായി ആരെങ്കിലും എത്തിച്ചേരുമ്പോൾ, ധർമ്മം അറിയുന്നവർ പറയുന്നു, അവൻ ആചാരങ്ങൾ നടത്തണം; പക്ഷേ, ഞങ്ങളുടെ കുടുംബത്തിൽ അങ്ങനെ ചെയ്യാറില്ല.
വിശ്രാവയന്തസ്തേ ഹൃഷ്ടാ ദിശഃ സര്വാ വ്യനാദയന് । സ്വര്ഗതേയമിഹാസ്മാകം ജനനീ ശോകവിഹ്വലാ ।। 61
അവർ സന്തോഷത്തോടെ എല്ലാ ദിശകളിലേക്കും ഈ വാർത്ത പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു: 'ഞങ്ങളുടെ അമ്മ സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് പോയിരിക്കുന്നു, എങ്കിലും ഞങ്ങൾ ദു:ഖത്തിൽ മുങ്ങിയിരിക്കുന്നു.' എന്ന്.
വനേ വിചരമാണാനാം ലുബ്ധാനാം വനചാരിണാമ്। കുലധര്മോഽയമസ്മാകം പൂര്വൈരാചരിതഃ പുരാ ।। 62
കാട്ടിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന ഞങ്ങൾ, വേട്ടക്കാരും കാട്ടുവാസികളും, ഞങ്ങളുടെ പൂർവ്വികർ അനുഷ്ഠിച്ചിരുന്ന ഈ കുടുംബരീതിയാണ് പാലിക്കുന്നത്.
ഏവം തേ സുകൃതം കൃത്വാ സമന്താദവഘുഷ്യ ച। ഭീമസേനോഽര്ജുനശ്ചൈവ മാദ്രീപുത്രാവുഭാവപി ।। 63
ഇങ്ങനെ, വേണ്ടതെല്ലാം ചെയ്തു, ചുറ്റും അറിയിച്ചശേഷം, ഭീമസേനനും അർജ്ജുനനും മാദ്രിയുടെ രണ്ട് മക്കളും അങ്ങനെ തന്നെ ചെയ്തു.
യുധിഷ്ഠിരശ്ച കൃഷ്ണാ ച രാജപത്നീ സുമധ്യമാ। തതോ യഥാസമാജ്ഞപ്തം നഗരം പ്രാവിശംസ്തദാ ।। 64
യുധിഷ്ഠിരനും മനോഹരമായ രൂപമുള്ള രാജപത്നിയായ കൃഷ്ണയും, നിർദ്ദേശംപ്രകാരം നഗരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.
മത്സ്യരാജ്ഞോ വിരാടസ്യ സമീപം വസ്തുമഞ്ജസാ। അജ്ഞാതചര്യാം ചരിതും വര്ഷം രാഷ്ട്രേ ത്രയോദശമ് ।। 65
മത്സ്യരാജാവായ വിരാടന്റെ അടുത്ത് താമസിക്കാനും, പതിമൂന്നാം വർഷം രാജ്യത്തിൽ ആരും അറിയാതെ ജീവിക്കാനും അവർ തീരുമാനിച്ചു.
അതശ്ഛന്നാനി നാമാനി ചകാരൈഷാം യുധിഷ്ഠിരഃ । ജയോ ജയേശോ വിജയോ ജയത്സേനോ ജയദ്ബലഃ
അതിനുശേഷം യുധിഷ്ഠിരൻ അവർക്കു മറഞ്ഞ പേരുകൾ നൽകി: ജയ, ജയേശ, വിജയ, ജയത്സേന, ജയദ്ബല.
ആപത്സു നാമഭിസ്ത്വേതൈഃ സമാഹ്വാമഃ പരസ്പരമ് ।। 66 ।। തതോ യഥാപ്രതിജ്ഞാഭിഃ പ്രാവിശന്നഗരം മഹത്
പ്രശ്നസമയങ്ങളിൽ ഈ പേരുകൾ ഉപയോഗിച്ച് പരസ്പരം വിളിക്കാമെന്ന് അവർ തീരുമാനിച്ചു. അതിനുശേഷം, പ്രതിജ്ഞാപ്രകാരം അവർ ആ വലിയ നഗരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.