ഇന്ദ്രാശനിസമസ്പര്ശം വജ്രഹാടകഭൂഷിതമ് । ജ്യാപാശം ധനുഷസ്തസ്യ ഭീമസേനോഽവതാരയത് ।। 28
ഇന്ദ്രന്റെ മിന്നലിന്റെ സ്പർശംപോലുള്ള, പൊന്നും വജ്രവും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച വില്ലിന്റെ നൂൽ ഭീമസേനൻ അഴിച്ചു വെച്ചു.
നകുലം പുനരാഹൂയ ധര്മരാജോ യുധിഷ്ഠിരഃ। ഉവാച യേന സംഗ്രാമേ സര്വശത്രൂഞ്ജിഘാംസസി ।। 29
പിന്നെ, ധർമ്മരാജാവായ യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ നകുലനെ വിളിച്ചു പറഞ്ഞു: 'നീ യുദ്ധത്തിൽ എല്ലാ ശത്രുക്കളെയും ജയിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന വില്ല് ഏതാണ്?'
സുരാഷ്ട്രാഞ്ജിതവാന്യേന ശാര്ങ്ഗഗാണ്ഡീവസന്നിഭമ് । സുവര്ണവികൃതം സാരമിന്ദ്രായുധനിഭം വരമ് ।। 30
നീ സുറാഷ്ട്രരെ ജയിച്ച വില്ല്, ശാർംഗവും ഗാണ്ഡീവവും പോലെയുള്ളതും, പൊന്നുകൊണ്ട് നിർമ്മിച്ചും, ഇന്ദ്രന്റെ ആയുധംപോലും പ്രകാശിക്കുന്നതുമാണ്.
തവാനുരൂപം സുകൃതം ചാപമേതദലങ്കൃതമ്। തദ്വ്യംസയിത്വാ ജ്യാപാശം നിധാതും ധനുരാഹര ।। 31
നിനക്കു ഏറ്റവും അനുയോജ്യമായും മനോഹരമായും അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്ന ഈ വില്ല് അഴിച്ചു വെച്ച് താഴെ വയ്ക്കൂ.
അജയത്പശ്ചിമാമാശാം ധനുഷാ യേന പാണ്ഡവഃ। മാദ്രീപുത്രോ മഹാബാഹുസ്താമ്രാസ്യോ മിതഭാഷിതാ ।। 32
മഹാബലശാലിയും, ചെമ്പ് നിറമുള്ള മുഖവും, കുറച്ച് മാത്രം സംസാരിക്കുന്ന മാദ്രിദേവിയുടെ മകൻ ആ വില്ല് കൊണ്ടു പടിഞ്ഞാറ് ദിശ ജയിച്ചു.
കുലേ നാസ്തി സമോ രൂപേ യസ്യേതി നകുലഃ സ്മൃതഃ ।। 33
അവന്റെ വംശത്തിൽ സൗന്ദര്യത്തിൽ തുല്യൻ ആരുമില്ല; അതുകൊണ്ടാണ് നകുലൻ പ്രശസ്തനായത്.
സഹദേവം ച സംപ്രേക്ഷ്യ പുനര്ധര്മസുതോഽബ്രവീത്। കലിങ്ഗാന്ദ്രാക്ഷിണാത്യാംശ്ച മാഗധാംശ്ചാജിശോഭനഃ ।। 34
ശഹദേവനെ നോക്കി വീണ്ടും ധർമ്മപുത്രൻ പറഞ്ഞു: 'യുദ്ധത്തിൽ കലിംഗന്മാരെയും തെക്കൻ ദേശക്കാരെയും മാഗധന്മാരെയും ജയിച്ചവനാണ് ഇദ്ദേഹം.'
യേനൈവ ശത്രൂന്സമരേ അധാക്ഷീരരിമര്ദന। തത്സ്രംസയിത്വാ ജ്യാപാശം നിധാതും ധനുരാഹര ।। 35
നീ യുദ്ധത്തിൽ ശത്രുക്കളെ കീഴടക്കിയ ആ വില്ല് അഴിച്ചു വെച്ച് താഴെ വയ്ക്കൂ, ശത്രു സംഹാരകനേ.
ദക്ഷിണാം ദക്ഷിണാചാരോ ദിശം യേനാജയത്പ്രഭുഃ । അപജ്യമകരോദ്വീരഃ സഹദേവസ്തദായുധമ് ।। 36
തെക്കൻ ആചാരങ്ങൾ പാലിക്കുന്ന ശക്തനായ ശഹദേവൻ തെക്കൻ ദിശ ജയിച്ചു; അതിന്റെ ശേഷം വില്ല് അഴിച്ചു വെച്ചു.
ദീപ്താന്ഖണ്ഡാംശ്ച സുദൃഢാന്സുതീക്ഷ്ണാന്കനകത്സരൂന് । വിവിധാന്ക്ഷുരനാരാചാന്നിസ്ത്രിംശാംശ്ച ശരാനപി । ആയുധാനി കലാപാംശ്ച ഗദാശ്ച നിദധുഃ സഹ ।। 37
പ്രകാശമുള്ള, ശക്തിയുള്ള, അത്യന്തം മൂർച്ചയുള്ള, പൊൻകൈയുള്ള വാളുകളും, പലതരം അമ്പുകളും, മൂർച്ചയുള്ള കുര, നാരാചം, ത്രിശൂലം എന്നിവയും, അമ്പു നിറച്ച ക്വിവറും, ഗദകളും അവരൊക്കെ ചേർത്ത് വച്ചു.
അഥാബ്രവീദ്ധര്മരാജഃ സഹദേവം പരന്തപഃ। ആരുഹ്യേമാം ശമീം വീര നിധത്സ്വേഹായുധാനി നഃ ।। 38
പിന്നീട് ധർമ്മരാജാവായ യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ ശഹദേവനോട് പറഞ്ഞു: 'വീരാ, ഈ ശമീമരത്തിൽ കയറി നമ്മുടെ ആയുധങ്ങൾ അവിടെ ഒളിപ്പിക്കൂ.'
ഇദം ഗോമൃഗമഭ്യാശേ ഗതസത്വമചേതനമ് । ഏതദുത്കൃത്യ വൈ വീര ധനൂംപി പരിവേഷ്ടയ ।। 39
ഈ പശുമാടിന്റെ സമീപത്ത് ജീവൻ ഇല്ലാത്ത, ചലനമില്ലാത്ത ഒരു ശവം കിടക്കുന്നു; അതു കീറി, വീരാ, നമ്മുടെ വില്ലുകൾ അതിനകത്ത് പൊതിഞ്ഞു വയ്ക്കൂ.
ഏവമുക്തോ മഹാബാഹുഃ സഹദേവോ യഥോക്തവത് । ശമീമാരുഹ്യ ത്വരിതോ ധനൂംപി പരിവേഷ്ടയത് ।। 40
അങ്ങനെ പറഞ്ഞതുപോലെ ശക്തനായ സഹദേവൻ വേഗത്തിൽ ശമീമരത്തിൽ കയറി, വില്ല് അതിന്റെ ചുറ്റും നന്നായി ചുറ്റി മൂടി.
ശീതവാതാതപഭയാദ്വര്പത്രാണായ ദുര്ജയഃ। താനി വീരോ യഥാ ജാനന്നിരാവാധാനി സര്വശഃ । പുനഃ പുനഃ സുസംവേഷ്ട്യ കൃത്വാ സുകൃതമാവരമ് ।। 41
തണുപ്പ്, കാറ്റ്, ചൂട്, അപകടം എന്നിവയിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കാൻ, അതിനെ എങ്ങനെ സൂക്ഷ്മമായി മൂടാമെന്ന് അറിയുന്ന അതിജയനായ വീരൻ, വീണ്ടും വീണ്ടും ശ്രദ്ധയോടെ വില്ല് പൊതിഞ്ഞ്, അതിന് നല്ല ഒരു മറവു ഒരുക്കി.
യത്ര ചാപശ്യത സ വൈ തിരോവര്പാണി വര്പതി। തത്ര താനി ദൃഢൈഃ പാശൈഃ സുഗാഢം പര്യവന്ധത ।। 42
വില്ല് പുറത്തു കാണുന്നിടങ്ങളൊക്കെയും, ശക്തമായ കയറുകൾ കൊണ്ട് കെട്ടി, ഉറപ്പായി മൂടി.
തതഃ പരമദൂരസ്ഥമുഞ്ഛവൃത്തികലേവരമ്। പ്രായോപവേശനാച്ഛുഷ്കം സ്നായുചര്മാസ്ഥിസംയുതമ് ।। 43
അതിനുശേഷം, വളരെ ദൂരത്ത് നിന്ന്, കൈകാലുകൾ ഉയർന്ന, ഉപവാസം മൂലം ഉണങ്ങിയ, സ്നായു, ത്വക്ക്, അസ്ഥികൾ മാത്രം ശേഷിച്ച ഒരു ശവം അവൻ കൊണ്ടുവന്നു.
തച്ചാനീയ ധനുര്മധ്യേ നിബബന്ധു പാണ്ഡവാഃ । ഉപായകുശലാഃ സര്വേ പ്രണദന്തഃ സമബ്രുവന് ।। 44
അത് കൊണ്ടുവന്ന്, പാണ്ഡവർ എല്ലാവരും ചേർന്ന്, തന്ത്രത്തിൽ നിപുണരായി, വില്ലിന്റെ നടുവിൽ ആ ശവം കെട്ടി, വലിയ ശബ്ദത്തോടെ പരസ്പരം സംസാരിച്ചു.
അസ്യ ബദ്ധസ്യ ദൌര്ഗന്ധ്യാന്മനുഷ്യാ വനചാരിണഃ। ദൂരാത്പരിഹരിഷ്യന്തി സശവേയം ശമീ ഇതി ।। 45
ഈ ശവം കെട്ടിയതുകൊണ്ട് ദുർഗന്ധം പരക്കുമല്ലോ, അതിനാൽ മനുഷ്യരും കാട്ടുകാരും ദൂരത്തിൽ നിന്ന് തന്നെ ഈ ശമീമരത്തെ ഒഴിവാക്കും.
അഥാബ്രവീന്മഹാരാജോ ധര്മാത്മാ സ യുധിഷ്ഠിരഃ। രഞ്ജുഭിഃ സുകൃതം പ്രാജ്ഞ വിനിര്വധ്നീഹി പാണ്ഡവ ।। 46
അപ്പോൾ ധർമ്മാത്മാവായ യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു: 'പാണ്ഡവാ, നേരായും പാടവത്തോടെയും നന്നായി കെട്ടണം.'
യാനി ചാത്ര വിശാലാനി രൂഢമൂലാനി മന്യസേ। തേപാമുപരി ബധ്നീഹി ഇദം വിപ്രകലവരമ് ।। 47
ഇവിടെ നീ കാണുന്ന വലിയതും ആഴമുള്ള വേരുകളുള്ള ശാഖകൾ എല്ലാം മുകളിലായി കെട്ടണം; അങ്ങനെ ചെയ്യുന്നത് ഏറ്റവും നല്ല മറവായിരിക്കും.
തച്ഛ്രുത്വാ സഹദേവസ്തു പര്യബധ്നത തച്ഛവമ് ।। 48
അത് കേട്ട സഹദേവൻ ആ ശവം യഥാക്രമം കെട്ടി.
യുധിഷ്ഠിരഃ ശുചിര്ഭൂത്വാ മനസാഽഭിപ്രണമ്യ ച। ബ്രഹ്മാണാമിന്ദ്രം വരദം കുബേരം വരുണാനിലൌ ।। 49
യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ മനസ്സിൽ ശുദ്ധിയായി, ബ്രഹ്മാവിനും, വരംനൽകുന്ന ഇന്ദ്രനും, കുബേരനും, വരുണനും, വായുവിനും ഭക്തിപൂർവ്വം വന്ദിച്ചു.
രുദ്രം യമം ച വിഷ്ണും ച സോമാര്കൌ ധര്മമേവ ച । പൃഥിവീമന്തരിക്ഷം ച ദിശശ്ചോപദിശസ്തഥാ । വസൂശ്ചം മരുതശ്ചൈവ ജ്വലനം ചാതിതേജസമ് ।। 50
അവൻ രുദ്രനും, യമനും, വിഷ്ണുവും, സോമനും, സൂര്യനും, ധർമ്മനുമാണ് വന്ദിച്ചത്; ഭൂമി, ആകാശം, ദിശകളും ഉപദിശകളും, വസുക്കൾ, മരുതുകൾ, അതിശക്തനായ അഗ്നി ഇവരെയും വന്ദിച്ചു.
ദിവാചരാ രാത്രിചരാണി വാഽപി യാനീഹ ഭൂതാന്യനുകീര്തിതാനി । തേഭ്യോ നമസ്കൃത്യ ച സുവ്രതേഭ്യഃ പ്രണമ്യ തേപാം ശരണം ഗതോഽഹമ് ।। 51
പകൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവരും രാത്രി സഞ്ചരിക്കുന്നവരും, ഇവിടെ പറയപ്പെടാത്ത എല്ലാ ഭൂതങ്ങളെയും വന്ദിച്ചു; സത്പുരുഷന്മാരെ നമസ്കരിച്ചു, 'ഞാൻ നിങ്ങളിൽ അഭയം തേടുന്നു' എന്നു പറഞ്ഞു.
സര്വായുധാനീഹ മഹാബലാനി ന്യാസം മഹാദേവസമീപതോ വൈ। ന്യസ്യാമ്യഹം വായുസമീപതശ്ച വനസ്പതീനാം ച സപര്വതാനാമ് ।। 52
സകലശക്തിയുള്ള ആയുധങ്ങൾ ഞാൻ മഹാദേവന്റെ അടുത്തും, വായുവിന്റെ അടുത്തും, മരങ്ങളും പർവതങ്ങളും ഉള്ളിടത്തും വെച്ചു സൂക്ഷിക്കുന്നു.
ഏഷ ന്യാസോ മയാ ദത്തഃ സോമമൂര്യാനിലാന്തികേ। മമ പാര്ഥസ്യ വാ ദേയം പൂര്ണേ വര്ഷേ ത്രയോദശേ ।। 53
ഈ നിക്ഷേപം ഞാൻ സോമനും, ചന്ദ്രനും, വായുവിനും സമീപം വെച്ചു; പതിമൂന്നാം വർഷം പൂർത്തിയായാൽ ഇത് എനിക്ക് അല്ലെങ്കിൽ പാർത്ഥനു തിരികെ നൽകണം.
നേദം ഭീമേ പ്രദാതവ്യമയം ക്രുദ്ധോ വൃകോദരഃ। ആമര്ഷാന്നിത്യസംക്രുദ്ധോ ധൃതരാഷ്ട്രസുതാന്പ്രതി। അപൂര്ണകാലേ പ്രഹരേത്ക്രോധസംജാതമത്സരഃ ।। 54
ഇത് ഭീമനു നൽകരുത്, കാരണം വൃകോദരൻ ക്രുദ്ധനാണ്; ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരോടുള്ള ക്രോധത്താൽ, സമയമാകുന്നതിന് മുമ്പ് അവൻ യുദ്ധം തുടങ്ങാം.
പുനഃ പ്രവേശോ നഃ സ്യാത്തു വനവാസായ സര്വദാ । സമയേ പരിപൂര്ണേ തു ധാര്തരാഷ്ട്രാന്നിഹന്മഹേ ।। 55
വീണ്ടും കാടിലേക്ക് പോകേണ്ടി വന്നാൽ, അത് വീണ്ടും വനംവാസം ആയിരിക്കും; പക്ഷേ, സമയമാകുമ്പോൾ ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരെ നശിപ്പിക്കും.
ഏഷ ചാര്ഥശ്ച ധര്മശ്ച കാമഃ കീര്തിരലം യശഃ। മദായത്തമിദം സര്വം ജീവിതം ച ന സംശയഃ ।। 56
ഈ ലക്ഷ്യവും, ധർമ്മവും, ആഗ്രഹവും, കീർത്തിയും, മഹത്വവും എല്ലാം എന്നിൽ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു; ജീവനും അതുപോലെ തന്നെയാണ്, സംശയമില്ല.
ദൈവതേഭ്യോ നമസ്കൃത്യ ശമീം കൃത്വാ പ്രദക്ഷിണമ്। നഗരം ഗന്തുമായാതാഃ സര്വേ തേ ഭ്രാതരഃ സഹ ।। 57
ദേവന്മാരെ വന്ദിച്ച്, ശമീമരത്തെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തു, സഹോദരന്മാർ എല്ലാവരും ചേർന്ന് നഗരത്തിലേക്ക് പോകാൻ പുറപ്പെട്ടു.