ഉദ്ധതാനാം ച യോ വേഷഃ കുഹകാനാം ച യോ ഭവേത് । രാജവേഷം ച വിസ്പഷ്ടം സേവമാനോ ന വര്ധതേ। ഇതരാഭ്യാം തു വേഷാഭ്യാം പരിഹാസ്യേത ബാന്ധവൈഃ
അഹങ്കാരികളും കപടികളും ധരിക്കുന്ന വേഷം, അല്ലെങ്കില് വ്യക്തമായ രാജവേഷം ധരിച്ചാല് സേവനത്തില് പുരോഗതി ഉണ്ടാകില്ല; മറ്റുവേഷങ്ങള് ധരിച്ചാല് ബന്ധുക്കള് പരിഹസിക്കും.
അപുംഭിശ്ചൈവ പുംഭിശ്ച സ്ത്രീഭിഃ സ്ത്രീദര്ശിഭിര്നരൈഃ । ശക്യേ സതി ന സംഭാഷാം ജാതു കുര്വീത കര്ഹിചിത്
പുരുഷന്മാരുമായോ സ്ത്രീകളുമായോ സ്ത്രീകളെ നോക്കുന്ന പുരുഷന്മാരുമായോ, കഴിയുന്നിടത്തോളം ഒരിക്കലും സംസാരിക്കരുത്.
പ്രതിസംഭാഷമാണോ ഹി ത്രിഭിരേതൈരചേതനഃ। ശ്യേനഃ പേശീമിവാദത്തേ പുരുഷോ ഭൂതിമാത്മനഃ
മനസ്സില്ലാത്ത ഈ മൂന്ന് പേരുമായി സംസാരിക്കുമ്പോൾ, കഴുകൻ ഇറച്ചി കഷണം പിടിച്ചുപറിക്കുന്നതുപോലെ, ഒരാൾക്ക് സ്വാർത്ഥം നേടാൻ കഴിയും.
യേ ച രാജ്ഞാഽഭിസത്കാരം ലഭേരന്കാരണാദിവ। തൈശ്ച സാമന്തദൂതൈശ്ച ന സംസജ്യേത കര്ഹിചിത്
രാജാവിൽ നിന്ന് എന്തെങ്കിലും കാരണം കൊണ്ടു ബഹുമാനം ലഭിക്കുന്നവരെയും, അതുപോലെ അതിരുവഴി ദൂതന്മാരെയും, ഒരിക്കലും കൂട്ടുകൂടരുത്.
ന ചാന്യാചരിതാം ഭൂമിമസംദിഷ്ടോ മഹീപതേഃ। ഉപസേവേത മേധാവീ യോ രാജവസതിം വസേത്
രാജാവ് നിർദ്ദേശിച്ചില്ലെങ്കിൽ, മറ്റൊരാൾ ചെയ്ത സ്ഥലത്ത് ബുദ്ധിമാൻ സേവനം ചെയ്യരുത്; അവൻ രാജാവിന്റെ വീട്ടിൽ മാത്രം താമസിക്കണം.
ന ച സംദര്ശനേ രാജ്ഞാം പ്രബന്ധമഭിസംജപേത് । അപി ചൈതദ്ദരിദ്രാണാം വ്യലീകസ്ഥാനമുത്തമമ്
രാജാവിന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ ഒരിക്കലും കഥ പറയരുത്; ഇത് ദരിദ്രരും ദുര്ബലരും സംരക്ഷിക്കപ്പെടാൻ ഏറ്റവും നല്ല മാർഗമാണ്.
അര്ഥകാമാ ച യാ നാരീ രാജാനം സ്യാദുപസ്ഥിതാ। അനുജീവീ തഥായുക്താം നിധ്യായന്ദുഷ്യതേ ച സഃ
സമ്പത്ത് ആഗ്രഹിച്ച് ഒരു സ്ത്രീ രാജാവിനെ സമീപിച്ചാൽ, അവളെക്കുറിച്ച് ആലോചിക്കുന്ന അനുജീവി ദൂഷിതനാകും.
തസ്മാന്നാരീം ന നിധ്യായേത്തഥായുക്താം വിചക്ഷണഃ। തഥാ ക്ഷുതം ച വാതം ച നിഷ്ഠീവം ചാചരേച്ഛനൈഃ
അതിനാൽ, വിവേകമുള്ളവൻ അത്തരത്തിലുള്ള സ്ത്രീയെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കരുത്; അതുപോലെ, തുമ്മൽ, വാതം, തുപ്പൽ എന്നിവയും അടക്കി വയ്ക്കണം.
ന നര്മസു ഹസേജ്ജാതു മൂഢവൃത്തിര്ഹി സാ സ്മൃതാ । സ്മിതം തു മൃദുപൂര്വേണ ദര്ശയീത പ്രസാദജമ്
പരിഹാസത്തിൽ ഒരിക്കലും ചിരിക്കരുത്; അങ്ങനെ ചെയ്യുന്നത് മൂഢത്വം എന്നാണ് കരുതുന്നത്. എന്നാൽ, ദയയോടെ ഉണർന്ന ഒരു മൃദുലമായ പുഞ്ചിരി കാണിക്കാം.
ന ചാക്ഷൌ ന ഭുജൌ ജാതു ന ച വാക്യം സമാക്ഷിപേത്। ന ച തിര്യഗവേക്ഷേത ചക്ഷുര്ഭ്യാം സമ്യഗാചരേത്
ഒരിക്കലും പാശ കളിക്കരുത്, കൈയടി ചെയ്യരുത്, മറ്റൊരാളുടെ സംസാരത്തിൽ ഇടപെടരുത്; വശത്തേക്ക് നോക്കാതെ, കണ്ണുകൾ ശരിയായി ഉപയോഗിക്കണം.
ഭ്രുകുടിം ച ന കുര്വീത ന ചാങ്ഗുഷ്ഠൈര്ലിഖേന്മഹീമ്। ന ച ഗാഢം വിജൃമ്ഭേത ജാതു രാജ്ഞഃ സമീപതഃ
ഭ്രൂകുടിയിടരുത്, അങ്ങുശ്ഠം കൊണ്ട് നിലം ചുരണ്ടരുത്, രാജാവിന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ ഒരിക്കലും വലുതായി വലിച്ചുനീട്ടരുത്.
ന പ്രശംസേന്നാ ചാസൂയേത്പ്രിയേഷു ച ഹിതേഷു ച । സ്തൂയമാനേഷു വാ തത്ര ദൂഷ്യമാനേഷു വാ പുനഃ
പ്രിയപ്പെട്ടവരെയും ഉപകാരമുള്ളവരെയും, അവിടെ പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നവരെയും കുറ്റം പറയപ്പെടുന്നവരെയും, ഒരിക്കലും പ്രശംസിക്കുകയോ കുറ്റം പറയുകയോ ചെയ്യരുത്.
അഥ സംദൃശ്യമാനേഷു പ്രിയേഷു ച ഹിതേഷു ച। ശ്രൂയമാണേഷു വാക്യേഷു വര്ണയേദമൃതം യഥാ
എന്നാൽ, പ്രിയപ്പെട്ടവരെയും ഉപകാരമുള്ളവരെയും കാണുമ്പോഴും അവരുടെ കാര്യങ്ങൾ കേൾക്കുമ്പോഴും, അവരെ അമൃതംപോലെ വിവരിക്കണം.
ന രാജ്ഞഃ പ്രതികൂലാനി സേവമാനഃ സുഖീ ഭവേത്। പുത്രോ വാ യദി വാ ഭ്രാതാ യദ്യപ്യാത്മസമോ ഭവേത്
രാജാവിനെ സേവിക്കുന്നവൻ, രാജാവിന് എതിരായി പ്രവർത്തിച്ചാൽ, അവൻ മകൻ ആയാലും സഹോദരൻ ആയാലും തനിക്കു തുല്യനായാലും സന്തോഷം കാണില്ല.
അപ്രമത്തോ ഹി രാജാനം രഞ്ജയേച്ഛീലസംപദാ। ഉത്ഥാനേന തു മേധാവീ ശൌചേന വിവിധേന ച
ശ്രദ്ധയോടെ ഇരിക്കുന്നവൻ നല്ല സ്വഭാവം, ഉത്സാഹം, ബുദ്ധി, വിവിധ ശുദ്ധി എന്നിവകൊണ്ട് രാജാവിനെ സന്തോഷിപ്പിക്കണം.
സ്നാനം ഹി വസ്ത്രശുദ്ധിശ്ച ശാരീരം ശൌചമുച്യതേ। അസക്തിഃ പ്രാകൃതാര്ഥേഷു ദ്വിതീയം ശൌചമുച്യതേ
കുളിയും വസ്ത്രശുദ്ധിയും ശരീരശുദ്ധിയാണ്; സാധാരണ കാര്യങ്ങളിൽ അസക്തി രണ്ടാമത്തെ ശുദ്ധിയാണെന്ന് പറയുന്നു.
രാജാ ഭോജോ വിരാട് സമ്രാട് ക്ഷത്രിയോ ഭൂപതിര്നൃപഃ । യ ഏതൈഃ സ്തൂയതേ ശബ്ദൈഃ കസ്തം നാര്ചിതുമര്ഹതി
രാജാവ്, ഭോജൻ, വിരാട്, സാമ്രാട്ട്, ക്ഷത്രിയൻ, ഭൂമിയുടെ അധിപൻ, രാജാവ് — ഇവിടെയുള്ള ഈ പേരുകൾ കൊണ്ട് പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നവനെ ആരാണ് ആദരിക്കാതിരിക്കുക?
തസ്മാദ്ഭക്ത്യാ ച യുക്തഃ സന്സത്യവാദീ ജിതേന്ദ്രിയഃ । മേധാവീ ധൃതിമാന്പ്രാജ്ഞഃ സംശ്രയീത മഹീപതിമ്
അതിനാൽ, ഭക്തിയുള്ളവനും സത്യവാനുമായും ഇന്ദ്രിയജയമുള്ളവനും ബുദ്ധിമാനുമായും ധൈര്യശാലിയായും ജ്ഞാനിയുമായവൻ രാജാവിനെ ആശ്രയിക്കണം.
കൃതജ്ഞം പ്രാജ്ഞമക്ഷുദ്രം ദൃഢഭക്തിം ജിതേന്ദ്രിയമ് । വര്ധമാനം സ്ഥിതം സ്ഥാനേ സംശ്രയീത മഹീപതിമ്
കൃതജ്ഞനും ബുദ്ധിമാനുമായും ചുരുങ്ങിയ മനസ്സില്ലാത്തവനും ദൃഢമായ ഭക്തിയുള്ളവനും ഇന്ദ്രിയജയമുള്ളവനും സമൃദ്ധിയുള്ളവനും സ്ഥിരനായവനും ആയ രാജാവിനെ ആശ്രയിക്കണം.
ഏഷ വഃ സമുദാചാരഃ സമുദ്ദിഷ്ടോ യഥാവിധി । യഥാര്ഥാന്സംപ്രപത്സ്യന്തേ പാര്ഥ രാജോപജീവിനഃ
ഇതാണ് നിങ്ങൾക്കായി വിധിപ്രകാരം നിർദ്ദേശിച്ച നല്ല പെരുമാറ്റം; ഇങ്ങനെ, പാർഥാ, രാജാവിനെ ആശ്രയിക്കുന്നവർ തങ്ങളുടെ ലക്ഷ്യങ്ങൾ നേടും.
സംവത്സരമിമം താവദേവംശീലാ ബുഭൂഷഥഃ । തതഃ സ്വവിഷയം പ്രാപ്യ യഥാകാമം ചരിഷ്യഥ
ഈ ഒരു സംവത്സരം നിങ്ങള് ഇങ്ങനെ ജീവിക്കണം. അതിന് ശേഷം, നിങ്ങളുടെ രാജ്യം തിരിച്ചു കിട്ടിയാല്, ഇഷ്ടം പോലെ ജീവിക്കാം.
തം തഥേത്യബ്രുവന്പാര്ഥാഃ പിതൃകല്പം യശസ്വിനമ്। പ്രഹൃഷ്ടാശ്ചാഭിവാദ്യൈനമുപാതിഷ്ഠന്പരംതപാഃ
പാര്ഥന്മാര് ആ മഹാനായ മൂപ്പനെ സന്തോഷത്തോടെ 'അങ്ങനെയാകട്ടെ' എന്നു പറഞ്ഞു, ആദരവോടെ വന്ദിച്ചു, അവന്റെ മുന്നില് വിനയത്തോടെ നിന്നു.
തേഷാം പ്രതിഷ്ഠമാനാനാം മന്ത്രാംശ്ച ബ്രാഹ്മണോഽജപത്। ഭവായ രാജ്യലാഭായ വീര്യായ വിജയായ ച
അവര് പുറപ്പെടാന് തയ്യാറാകുമ്പോള്, ബ്രാഹ്മണന് അവരുടെ ഭദ്രതയ്ക്കും, രാജ്യം വീണ്ടെടുക്കാനും, ശക്തിക്കും വിജയത്തിനും വേണ്ടി മന്ത്രങ്ങള് ഉച്ചരിച്ചു.
തതോഽബ്രവീദസൌ വിപ്രോ വാചമാശീഃ പ്രയുജ്യ ച। സ്വദ്രവ്യപ്രതിലാഭായ ശത്രൂണാം മര്ദനായ ച
പിന്നീട് ആ ബ്രാഹ്മണന് അനുഗ്രഹങ്ങള് നല്കി, അവരുടെ സമ്പത്ത് തിരിച്ചു കിട്ടാനും ശത്രുക്കളെ തോല്പ്പിക്കാനും വേണ്ടി വാക്കുകള് പറഞ്ഞു.
സ്വസ്തി വോസ്തു ശിവഃ പന്ഥാ ദ്രക്ഷ്യാമി പുനരാഗതാന്। ഇത്യുക്താ ഹൃഷ്ടമനസോ ഗുരുണാ തേന ധീമതാ। യുധിഷ്ഠിരമുഖാഃ സര്വേ ഗന്തും സമുപചക്രമുഃ
'നിങ്ങള്ക്കു സുഖം ഉണ്ടാകട്ടെ, നിങ്ങളുടെ വഴി ശുഭമായിരിക്കട്ടെ, വീണ്ടും തിരിച്ചു വരുമ്പോള് ഞാന് നിങ്ങളെ കാണട്ടെ.' എന്ന് ആ ജ്ഞാനിയായ ഗുരു പറഞ്ഞു. ഇതു കേട്ടു സന്തോഷത്തോടെ, യുദ്ധിഷ്ഠിരന് മുഖ്യനായ പാണ്ഡവന്മാര് പുറപ്പെടാന് തയ്യാറായി.
തേഽഗ്നിം പ്രദക്ഷിണം കൃത്വാ ബ്രാഹ്മണം ച പുരോഹിതമ്। അഭിവാദ്യ തതഃ സര്വേ പ്രസ്ഥാതുമുപചക്രമുഃ ।। 1
അവര് അഗ്നിയെയും കുടുംബപുരോഹിതനായ ബ്രാഹ്മണനെയും പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തു, ആദരവോടെ വന്ദനം നടത്തി, പിന്നെ എല്ലാവരും യാത്ര തുടങ്ങാന് തയ്യാറായി.
അനുശിഷ്ടോസ്മി ഭദ്രം തേ നൈതദ്വക്താഽസ്തി കശ്ചന। കുന്തീമൃതേ മാതരം നഃ പിതരം ച യശസ്വിനമ് ।। 2
'ഞാന് ഉപദേശം സ്വീകരിച്ചു; നിങ്ങള്ക്കു ഭദ്രം ഉണ്ടാകട്ടെ. ഇങ്ങനെ പറയാന് കഴിയുന്നത് നമ്മുടെ അമ്മ കുന്തിയും, മഹത്വമുള്ള അച്ഛനും മാത്രമാണ്.'
യദേവാനന്തരം കാര്യം തദ്ഭവാന്വക്തുമര്ഹതി। താരണായ തു ദുഃഖസ്യ പ്രസ്ഥാനായ ഭവായ ച ।। 3
'ഇനി ചെയ്യേണ്ടത് എന്താണോ അതു ദയവായി പറയണം. ഞങ്ങള് ദുഃഖം കടന്ന് ഭദ്രതയോടെ യാത്ര ചെയ്യാന് അതു ആവശ്യമുണ്ട്.'
തേഷാം പ്രതിഷ്ഠമാനാനാം ധൌമ്യോ മന്ത്രാനഥാജപത്। സര്വവിഘ്നപ്രശമനാനര്ഥസിദ്ധികരാംസ്തഥാ। തതഃ പാവകമുഞ്ജ്വാല്യ മന്ത്രഹവ്യപുരുസ്കൃതമ് ।। 4
അവര് പുറപ്പെടുമ്പോള്, ധൗമ്യന് എല്ലാ തടസ്സങ്ങളും നീക്കാനും ലക്ഷ്യങ്ങള് സാധിക്കാനും വേണ്ടി മന്ത്രങ്ങള് ഉച്ചരിച്ചു. പിന്നെ അഗ്നി തെളിച്ച്, മന്ത്രങ്ങള് ചേര്ത്തു ഹോമം നടത്തി.
യാജ്ഞസേനീം പുരസ്കൃത്യ സര്വ ഏവ മഹാരഥാഃ। പ്രാദ്രവന്സഹ ധൌമ്യേന ബദ്ധശസ്ത്രാ വനാദ്വനമ് ।। 5
ദ്രൗപദിയെ മുന്നില് നിര്ത്തി, മഹാരഥന്മാര് എല്ലാവരും ധൗമ്യനോടൊപ്പം ആയുധങ്ങള് കെട്ടി കാട്ടില് നിന്ന് കാട്ടിലേക്ക് ഓടി.