യാ തു വൃത്തിരബാഹ്യാനാം ബാഹ്യാനാമപി കേവലമ്। ഉഭയേഷാം സമസ്താനാം ശൃണു രാജോപജീവിനാമ്
ഇപ്പോൾ രാജാവിനെ സേവിക്കുന്നവരിൽ അകത്തുകാരുടെയും പുറത്തുകാരുടെയും, എല്ലാവരുടെയും പെരുമാറ്റത്തെക്കുറിച്ച് കേൾക്കൂ.
ന സ്ത്രിയോ ജാതു മന്യേത ബാഹ്യേ വാഭ്യന്തരേഽപി വാ । അനുജീവിനാം നരേന്ദ്രസ്തു സൃജേദ്ധി സുമഹദ്ഭയമ്
സ്ത്രീകളെ രാജാവിന്റെ അനുയായികളിൽ അകത്തുകാരോ പുറത്തുകാരോ എന്ന് ഒരിക്കലും കരുതരുത്; അവരെ വിട്ടയക്കുന്നത് രാജാവിന് വലിയ ഭയം ഉണ്ടാക്കും.
മത്വാഽസ്യ പ്രിയമാത്മാനം രാജരത്നാനി രാജവത്। അരാജാ രാജയോഗ്യാനി നോപയുഞ്ജീത പണ്ഡിതഃ
രാജാവിന് ഇഷ്ടപ്പെട്ടവനാണെന്ന് കരുതി, രാജാവല്ലാത്തവന് രാജാവിന് യോജിച്ച രത്നങ്ങള് പോലുള്ള വസ്തുക്കള് ഉപയോഗിക്കരുത്.
അരാജാനം ഹി രത്നാനി രാജകാന്താനി രാജവത്। ഭുഞ്ജാനം തം നരം രാജാ ന തിതിക്ഷേത ജീവിതമ്
രാജാവല്ലാത്തവന് രാജാവിന് പ്രിയമായ രത്നങ്ങളും വസ്തുക്കളും രാജാവിനെപ്പോലെ ഉപയോഗിച്ചാല്, രാജാവ് അവന്റെ ജീവന് ക്ഷമിക്കില്ല.
തസ്മാദവ്യക്തഭോഗേന ഭോക്തവ്യം ഭൂതിമിച്ഛതാ । തുല്യഭോഗം ഹി രാജാ തു ഭൃത്യം കോപേന യോജയേത്
ആശ്വര്യം ആഗ്രഹിക്കുന്നവന് മറഞ്ഞ് ആസ്വദിക്കണം; രാജാവിനൊപ്പം തുല്യമായി ആസ്വദിക്കുന്ന ഭൃത്യന് രാജാവ് ശിക്ഷ നല്കും.
ന ചാപത്യേന സംപ്രീതിം രാജ്ഞഃ കുര്വീത കേനചിത് । അധിക്ഷിപ്തമനര്ഥം ച ദ്വേഷ്യം ച പരിവര്ജയേത്
ആരും രാജാവിന്റെ സന്തോഷം സന്തതിയിലൂടെ നേടാന് ശ്രമിക്കരുത്; അപമാനിതമായതും അനാവശ്യമായതും ദ്വേഷ്യമായതും ഒഴിവാക്കണം.
ഏതാം ഹി സേവമാനസ്യ നരസീമാം ചതുര്വിധാമ്। ദ്വിധാ വിച്ഛിദ്യതേ മൂലം രാജമൂലോപസേവിനഃ
രാജാവിനെ സേവിക്കുന്നവന് ഈ നാലുവിധമായ പെരുമാറ്റപരിധി പാലിക്കാത്തപക്ഷം, രണ്ടു വഴികളിലൂടെ അതു ലംഘിച്ചാല് അവന്റെ അടിസ്ഥാനമൂല്യം നശിക്കും.
ഏതൈസ്തു വിപരീതാ യാ നരസീമാ നരാധമൈഃ । തഥാ കുര്വീത സംസര്ഗം ന വിരോധം കഥംചന
ഈ പെരുമാറ്റപരിധി ചവിട്ടുന്ന താഴ്ന്നവരുമായി ബന്ധം പുലർത്താം, പക്ഷേ എപ്പോഴും വഴക്കിലോ വൈരത്തിലോ ഏർപ്പെടരുത്.
ബന്ധുഭിശ്ച നരേന്ദ്രസ്യ ബലവദ്ഭിശ്ച മാനവൈഃ । സാധു മന്യേത സംസര്ഗം ന വിരോധം കഥംചന
രാജാവിന്റെ ബന്ധുക്കളുമായും ശക്തരായ മനുഷ്യരുമായും സൗഹൃദം പുലർത്തുന്നത് ഉത്തമമാണ്; പക്ഷേ അവരോടു വഴക്കിടരുത്.
താഭ്യാം തു നരസീമാഭ്യാം വിരുദ്ധസ്യാല്പതേജസഃ । പ്രഥമം ഛിദ്യതേ മൂലം ദ്വിതീയം ജായതേ ഭയമ്
ഈ രണ്ടു പെരുമാറ്റപരിധികളോടും വിരുദ്ധമായി, ശക്തിയില്ലാത്തവന് ആദ്യം അടിസ്ഥാനമൂല്യം നഷ്ടപ്പെടും, പിന്നെ ഭയം വരും.
ഉദ്ധതാനാം ച യോ വേഷഃ കുഹകാനാം ച യോ ഭവേത് । രാജവേഷം ച വിസ്പഷ്ടം സേവമാനോ ന വര്ധതേ। ഇതരാഭ്യാം തു വേഷാഭ്യാം പരിഹാസ്യേത ബാന്ധവൈഃ
അഹങ്കാരികളും കപടികളും ധരിക്കുന്ന വേഷം, അല്ലെങ്കില് വ്യക്തമായ രാജവേഷം ധരിച്ചാല് സേവനത്തില് പുരോഗതി ഉണ്ടാകില്ല; മറ്റുവേഷങ്ങള് ധരിച്ചാല് ബന്ധുക്കള് പരിഹസിക്കും.
അപുംഭിശ്ചൈവ പുംഭിശ്ച സ്ത്രീഭിഃ സ്ത്രീദര്ശിഭിര്നരൈഃ । ശക്യേ സതി ന സംഭാഷാം ജാതു കുര്വീത കര്ഹിചിത്
പുരുഷന്മാരുമായോ സ്ത്രീകളുമായോ സ്ത്രീകളെ നോക്കുന്ന പുരുഷന്മാരുമായോ, കഴിയുന്നിടത്തോളം ഒരിക്കലും സംസാരിക്കരുത്.
പ്രതിസംഭാഷമാണോ ഹി ത്രിഭിരേതൈരചേതനഃ। ശ്യേനഃ പേശീമിവാദത്തേ പുരുഷോ ഭൂതിമാത്മനഃ
മനസ്സില്ലാത്ത ഈ മൂന്ന് പേരുമായി സംസാരിക്കുമ്പോൾ, കഴുകൻ ഇറച്ചി കഷണം പിടിച്ചുപറിക്കുന്നതുപോലെ, ഒരാൾക്ക് സ്വാർത്ഥം നേടാൻ കഴിയും.
യേ ച രാജ്ഞാഽഭിസത്കാരം ലഭേരന്കാരണാദിവ। തൈശ്ച സാമന്തദൂതൈശ്ച ന സംസജ്യേത കര്ഹിചിത്
രാജാവിൽ നിന്ന് എന്തെങ്കിലും കാരണം കൊണ്ടു ബഹുമാനം ലഭിക്കുന്നവരെയും, അതുപോലെ അതിരുവഴി ദൂതന്മാരെയും, ഒരിക്കലും കൂട്ടുകൂടരുത്.
ന ചാന്യാചരിതാം ഭൂമിമസംദിഷ്ടോ മഹീപതേഃ। ഉപസേവേത മേധാവീ യോ രാജവസതിം വസേത്
രാജാവ് നിർദ്ദേശിച്ചില്ലെങ്കിൽ, മറ്റൊരാൾ ചെയ്ത സ്ഥലത്ത് ബുദ്ധിമാൻ സേവനം ചെയ്യരുത്; അവൻ രാജാവിന്റെ വീട്ടിൽ മാത്രം താമസിക്കണം.
ന ച സംദര്ശനേ രാജ്ഞാം പ്രബന്ധമഭിസംജപേത് । അപി ചൈതദ്ദരിദ്രാണാം വ്യലീകസ്ഥാനമുത്തമമ്
രാജാവിന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ ഒരിക്കലും കഥ പറയരുത്; ഇത് ദരിദ്രരും ദുര്ബലരും സംരക്ഷിക്കപ്പെടാൻ ഏറ്റവും നല്ല മാർഗമാണ്.
അര്ഥകാമാ ച യാ നാരീ രാജാനം സ്യാദുപസ്ഥിതാ। അനുജീവീ തഥായുക്താം നിധ്യായന്ദുഷ്യതേ ച സഃ
സമ്പത്ത് ആഗ്രഹിച്ച് ഒരു സ്ത്രീ രാജാവിനെ സമീപിച്ചാൽ, അവളെക്കുറിച്ച് ആലോചിക്കുന്ന അനുജീവി ദൂഷിതനാകും.
തസ്മാന്നാരീം ന നിധ്യായേത്തഥായുക്താം വിചക്ഷണഃ। തഥാ ക്ഷുതം ച വാതം ച നിഷ്ഠീവം ചാചരേച്ഛനൈഃ
അതിനാൽ, വിവേകമുള്ളവൻ അത്തരത്തിലുള്ള സ്ത്രീയെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കരുത്; അതുപോലെ, തുമ്മൽ, വാതം, തുപ്പൽ എന്നിവയും അടക്കി വയ്ക്കണം.
ന നര്മസു ഹസേജ്ജാതു മൂഢവൃത്തിര്ഹി സാ സ്മൃതാ । സ്മിതം തു മൃദുപൂര്വേണ ദര്ശയീത പ്രസാദജമ്
പരിഹാസത്തിൽ ഒരിക്കലും ചിരിക്കരുത്; അങ്ങനെ ചെയ്യുന്നത് മൂഢത്വം എന്നാണ് കരുതുന്നത്. എന്നാൽ, ദയയോടെ ഉണർന്ന ഒരു മൃദുലമായ പുഞ്ചിരി കാണിക്കാം.
ന ചാക്ഷൌ ന ഭുജൌ ജാതു ന ച വാക്യം സമാക്ഷിപേത്। ന ച തിര്യഗവേക്ഷേത ചക്ഷുര്ഭ്യാം സമ്യഗാചരേത്
ഒരിക്കലും പാശ കളിക്കരുത്, കൈയടി ചെയ്യരുത്, മറ്റൊരാളുടെ സംസാരത്തിൽ ഇടപെടരുത്; വശത്തേക്ക് നോക്കാതെ, കണ്ണുകൾ ശരിയായി ഉപയോഗിക്കണം.
ഭ്രുകുടിം ച ന കുര്വീത ന ചാങ്ഗുഷ്ഠൈര്ലിഖേന്മഹീമ്। ന ച ഗാഢം വിജൃമ്ഭേത ജാതു രാജ്ഞഃ സമീപതഃ
ഭ്രൂകുടിയിടരുത്, അങ്ങുശ്ഠം കൊണ്ട് നിലം ചുരണ്ടരുത്, രാജാവിന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ ഒരിക്കലും വലുതായി വലിച്ചുനീട്ടരുത്.
ന പ്രശംസേന്നാ ചാസൂയേത്പ്രിയേഷു ച ഹിതേഷു ച । സ്തൂയമാനേഷു വാ തത്ര ദൂഷ്യമാനേഷു വാ പുനഃ
പ്രിയപ്പെട്ടവരെയും ഉപകാരമുള്ളവരെയും, അവിടെ പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നവരെയും കുറ്റം പറയപ്പെടുന്നവരെയും, ഒരിക്കലും പ്രശംസിക്കുകയോ കുറ്റം പറയുകയോ ചെയ്യരുത്.
അഥ സംദൃശ്യമാനേഷു പ്രിയേഷു ച ഹിതേഷു ച। ശ്രൂയമാണേഷു വാക്യേഷു വര്ണയേദമൃതം യഥാ
എന്നാൽ, പ്രിയപ്പെട്ടവരെയും ഉപകാരമുള്ളവരെയും കാണുമ്പോഴും അവരുടെ കാര്യങ്ങൾ കേൾക്കുമ്പോഴും, അവരെ അമൃതംപോലെ വിവരിക്കണം.
ന രാജ്ഞഃ പ്രതികൂലാനി സേവമാനഃ സുഖീ ഭവേത്। പുത്രോ വാ യദി വാ ഭ്രാതാ യദ്യപ്യാത്മസമോ ഭവേത്
രാജാവിനെ സേവിക്കുന്നവൻ, രാജാവിന് എതിരായി പ്രവർത്തിച്ചാൽ, അവൻ മകൻ ആയാലും സഹോദരൻ ആയാലും തനിക്കു തുല്യനായാലും സന്തോഷം കാണില്ല.
അപ്രമത്തോ ഹി രാജാനം രഞ്ജയേച്ഛീലസംപദാ। ഉത്ഥാനേന തു മേധാവീ ശൌചേന വിവിധേന ച
ശ്രദ്ധയോടെ ഇരിക്കുന്നവൻ നല്ല സ്വഭാവം, ഉത്സാഹം, ബുദ്ധി, വിവിധ ശുദ്ധി എന്നിവകൊണ്ട് രാജാവിനെ സന്തോഷിപ്പിക്കണം.
സ്നാനം ഹി വസ്ത്രശുദ്ധിശ്ച ശാരീരം ശൌചമുച്യതേ। അസക്തിഃ പ്രാകൃതാര്ഥേഷു ദ്വിതീയം ശൌചമുച്യതേ
കുളിയും വസ്ത്രശുദ്ധിയും ശരീരശുദ്ധിയാണ്; സാധാരണ കാര്യങ്ങളിൽ അസക്തി രണ്ടാമത്തെ ശുദ്ധിയാണെന്ന് പറയുന്നു.
രാജാ ഭോജോ വിരാട് സമ്രാട് ക്ഷത്രിയോ ഭൂപതിര്നൃപഃ । യ ഏതൈഃ സ്തൂയതേ ശബ്ദൈഃ കസ്തം നാര്ചിതുമര്ഹതി
രാജാവ്, ഭോജൻ, വിരാട്, സാമ്രാട്ട്, ക്ഷത്രിയൻ, ഭൂമിയുടെ അധിപൻ, രാജാവ് — ഇവിടെയുള്ള ഈ പേരുകൾ കൊണ്ട് പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നവനെ ആരാണ് ആദരിക്കാതിരിക്കുക?
തസ്മാദ്ഭക്ത്യാ ച യുക്തഃ സന്സത്യവാദീ ജിതേന്ദ്രിയഃ । മേധാവീ ധൃതിമാന്പ്രാജ്ഞഃ സംശ്രയീത മഹീപതിമ്
അതിനാൽ, ഭക്തിയുള്ളവനും സത്യവാനുമായും ഇന്ദ്രിയജയമുള്ളവനും ബുദ്ധിമാനുമായും ധൈര്യശാലിയായും ജ്ഞാനിയുമായവൻ രാജാവിനെ ആശ്രയിക്കണം.
കൃതജ്ഞം പ്രാജ്ഞമക്ഷുദ്രം ദൃഢഭക്തിം ജിതേന്ദ്രിയമ് । വര്ധമാനം സ്ഥിതം സ്ഥാനേ സംശ്രയീത മഹീപതിമ്
കൃതജ്ഞനും ബുദ്ധിമാനുമായും ചുരുങ്ങിയ മനസ്സില്ലാത്തവനും ദൃഢമായ ഭക്തിയുള്ളവനും ഇന്ദ്രിയജയമുള്ളവനും സമൃദ്ധിയുള്ളവനും സ്ഥിരനായവനും ആയ രാജാവിനെ ആശ്രയിക്കണം.
ഏഷ വഃ സമുദാചാരഃ സമുദ്ദിഷ്ടോ യഥാവിധി । യഥാര്ഥാന്സംപ്രപത്സ്യന്തേ പാര്ഥ രാജോപജീവിനഃ
ഇതാണ് നിങ്ങൾക്കായി വിധിപ്രകാരം നിർദ്ദേശിച്ച നല്ല പെരുമാറ്റം; ഇങ്ങനെ, പാർഥാ, രാജാവിനെ ആശ്രയിക്കുന്നവർ തങ്ങളുടെ ലക്ഷ്യങ്ങൾ നേടും.