ഹുല്യോപസ്ഥിതയോഃ പശ്യ മമ ചാന്യസ്യ ചോഭയോഃ । അന്യം പുഷ്ണാതി മദ്ധീനമിതി ധീരോ ന മുഹ്യതി
എനിക്കും മറ്റൊരാളിക്കും സമര്പ്പണങ്ങള് വന്നാല് 'അവന് എന്നെ സഹായിക്കാതെ മറ്റവനെ സഹായിക്കുന്നു' എന്ന് കരുതി ധൈര്യശാലി മനസ്സിലൊരു ആശങ്കയും കാണിക്കരുത്.
ശ്രേയാംസം ഹി പരിത്യജ്യ വൈദ്യം കര്മണികര്മണി । പാപീയാംസം പ്രകുര്വീരഞ്ശീലമേഷാം തഥാവിധമ്
ഉത്തമവും യോഗ്യവുമായ കര്മ്മം ഉപേക്ഷിച്ച്, ചീത്തയും യോഗ്യതയില്ലാത്തതുമായ പ്രവര്ത്തി ചെയ്താല്, അങ്ങനെ ചെയ്യുന്നതാണ് അവരുടെ സ്വഭാവം.
നൈഷാം ദാരേഷു കുര്വീത പ്രാജ്ഞോ മൈത്രീം കഥംചന । രക്ഷണം തു ന സേവേത യോ രാജവസതിം വസേത്
പ്രാജ്ഞന് ഒരിക്കലും അവരുടെ ഭാര്യമാരുമായി സൗഹൃദം പുലര്ത്തരുത്; രാജാവിന്റെ വാസസ്ഥലത്ത് താമസിക്കുന്നവന് അവരെ രക്ഷിക്കാന് ശ്രമിക്കേണ്ടതുമില്ല.
യദാ ഹ്യഭിസമീക്ഷേത പ്രേഷ്യം സ്ത്രീഭിഃ സമാഗതമ് । ബുദ്ധിഃ പരിഭവേത്തസ്യ രാജാ ശങ്കേത വാ പുനഃ
ഒരു ദാസന് സ്ത്രീകളുമായി കൂടിക്കാഴ്ച നടത്തുന്നുണ്ടെന്ന് കണ്ടാല് രാജാവിന്റെ മനസ്സില് സംശയം ഉണരാം, അല്ലെങ്കില് അവന്റെ വിവേകം കുറയാം.
ശങ്കിതസ്യ പുനഃ സ്ത്രീഷു കസ്യ ഭൃത്യസ്യ ഭൂമിപഃ। ജീവിതം സാധു മന്യേത പ്രകൃതിസ്ഥോ ബലാത്കൃതഃ
സ്ത്രീകളെക്കുറിച്ച് സംശയമുള്ള രാജാവിന്റെ ഭൃത്യന് ജീവന് സുരക്ഷിതമാണെന്ന് ആരും വിശ്വസിക്കാനാവില്ല, സ്വഭാവപ്രകാരം ഇരുന്നാലും ബലമായി നിര്ബന്ധിതനാകുന്നാലും.
ഹര്ഷവസ്തുഷു ചാപ്യത്ര വര്തമാനേഷു കേഷു ചിത്। നാതിഗാഢം പ്രഹൃഷ്യേത താന്യേവാസ്യാനുപൂജയേത് ।। 47
സന്തോഷത്തിന് കാരണമായ കാര്യങ്ങള് ഉണ്ടായാലും, അതില് അതികമായി ആനന്ദിക്കരുത്; അതെ കാര്യങ്ങള് മിതമായി ആദരിക്കണം.
ഹര്ഷാദ്ധി മന്ദഃ പുരുഷഃ സ്വൈരം കുര്വീത വൈകൃതമ് । തദസ്യാന്തഃപുരേ വൃത്തമീക്ഷാം കുര്വീത ഭൂമിപഃ
സന്തോഷത്തില് മുങ്ങിയ മണ്ടന് മനുഷ്യന് അന്യായമായി പെരുമാറും; അതുകൊണ്ട് രാജാവ് അവന്റെ അന്തഃപുരത്തിലെ പെരുമാറ്റം ശ്രദ്ധിക്കണം.
അന്തഃപുരഗതം ഹ്യേനം സ്ത്രിയഃ ക്ലീബാശ്ച സര്വതഃ । വര്തമാനം യഥാവച്ച കുത്സയേയുരസംശയമ്
അന്തഃപുരത്തില് സ്ത്രീകളും ക്ലീബന്മാരും എല്ലായിടത്തും, ശരിയായ രീതിയില് പെരുമാറുന്നില്ലെങ്കില്, അവനെ നിശ്ചയമായും അപഹസിക്കും.
തസ്മാദ്ഗമ്ഭീരമാത്മാനം കൃത്വാ ഹര്ഷം നിയമ്യ ച। നിത്യമന്തഃപുരേ രാജ്ഞോ ന വൃത്തം കീര്തയേദ്ബഹിഃ
അതുകൊണ്ട്, മനസ്സിനെ ഗംഭീരമാക്കി സന്തോഷം നിയന്ത്രിച്ച്, രാജാവിന്റെ അന്തഃപുരത്തിലെ കാര്യങ്ങള് പുറത്തു പറയരുത്.
യഥാ ഹി സുമഹാമന്ത്രോ ഭിദ്യമാനോ ഹരേത്സുഖമ്। ഏവമന്തഃപുരേ വൃത്തം ശ്രൂയമാണം ബഹിര്ഭവേത്
വലിയ രഹസ്യം പുറത്തു പറഞ്ഞാല് സന്തോഷം നശിക്കുന്നതുപോലെ, അന്തഃപുരത്തിലെ കാര്യങ്ങള് പുറത്തു കേട്ടാല് പ്രശ്നം ഉണ്ടാകും.
യാ തു വൃത്തിരബാഹ്യാനാം ബാഹ്യാനാമപി കേവലമ്। ഉഭയേഷാം സമസ്താനാം ശൃണു രാജോപജീവിനാമ്
ഇപ്പോൾ രാജാവിനെ സേവിക്കുന്നവരിൽ അകത്തുകാരുടെയും പുറത്തുകാരുടെയും, എല്ലാവരുടെയും പെരുമാറ്റത്തെക്കുറിച്ച് കേൾക്കൂ.
ന സ്ത്രിയോ ജാതു മന്യേത ബാഹ്യേ വാഭ്യന്തരേഽപി വാ । അനുജീവിനാം നരേന്ദ്രസ്തു സൃജേദ്ധി സുമഹദ്ഭയമ്
സ്ത്രീകളെ രാജാവിന്റെ അനുയായികളിൽ അകത്തുകാരോ പുറത്തുകാരോ എന്ന് ഒരിക്കലും കരുതരുത്; അവരെ വിട്ടയക്കുന്നത് രാജാവിന് വലിയ ഭയം ഉണ്ടാക്കും.
മത്വാഽസ്യ പ്രിയമാത്മാനം രാജരത്നാനി രാജവത്। അരാജാ രാജയോഗ്യാനി നോപയുഞ്ജീത പണ്ഡിതഃ
രാജാവിന് ഇഷ്ടപ്പെട്ടവനാണെന്ന് കരുതി, രാജാവല്ലാത്തവന് രാജാവിന് യോജിച്ച രത്നങ്ങള് പോലുള്ള വസ്തുക്കള് ഉപയോഗിക്കരുത്.
അരാജാനം ഹി രത്നാനി രാജകാന്താനി രാജവത്। ഭുഞ്ജാനം തം നരം രാജാ ന തിതിക്ഷേത ജീവിതമ്
രാജാവല്ലാത്തവന് രാജാവിന് പ്രിയമായ രത്നങ്ങളും വസ്തുക്കളും രാജാവിനെപ്പോലെ ഉപയോഗിച്ചാല്, രാജാവ് അവന്റെ ജീവന് ക്ഷമിക്കില്ല.
തസ്മാദവ്യക്തഭോഗേന ഭോക്തവ്യം ഭൂതിമിച്ഛതാ । തുല്യഭോഗം ഹി രാജാ തു ഭൃത്യം കോപേന യോജയേത്
ആശ്വര്യം ആഗ്രഹിക്കുന്നവന് മറഞ്ഞ് ആസ്വദിക്കണം; രാജാവിനൊപ്പം തുല്യമായി ആസ്വദിക്കുന്ന ഭൃത്യന് രാജാവ് ശിക്ഷ നല്കും.
ന ചാപത്യേന സംപ്രീതിം രാജ്ഞഃ കുര്വീത കേനചിത് । അധിക്ഷിപ്തമനര്ഥം ച ദ്വേഷ്യം ച പരിവര്ജയേത്
ആരും രാജാവിന്റെ സന്തോഷം സന്തതിയിലൂടെ നേടാന് ശ്രമിക്കരുത്; അപമാനിതമായതും അനാവശ്യമായതും ദ്വേഷ്യമായതും ഒഴിവാക്കണം.
ഏതാം ഹി സേവമാനസ്യ നരസീമാം ചതുര്വിധാമ്। ദ്വിധാ വിച്ഛിദ്യതേ മൂലം രാജമൂലോപസേവിനഃ
രാജാവിനെ സേവിക്കുന്നവന് ഈ നാലുവിധമായ പെരുമാറ്റപരിധി പാലിക്കാത്തപക്ഷം, രണ്ടു വഴികളിലൂടെ അതു ലംഘിച്ചാല് അവന്റെ അടിസ്ഥാനമൂല്യം നശിക്കും.
ഏതൈസ്തു വിപരീതാ യാ നരസീമാ നരാധമൈഃ । തഥാ കുര്വീത സംസര്ഗം ന വിരോധം കഥംചന
ഈ പെരുമാറ്റപരിധി ചവിട്ടുന്ന താഴ്ന്നവരുമായി ബന്ധം പുലർത്താം, പക്ഷേ എപ്പോഴും വഴക്കിലോ വൈരത്തിലോ ഏർപ്പെടരുത്.
ബന്ധുഭിശ്ച നരേന്ദ്രസ്യ ബലവദ്ഭിശ്ച മാനവൈഃ । സാധു മന്യേത സംസര്ഗം ന വിരോധം കഥംചന
രാജാവിന്റെ ബന്ധുക്കളുമായും ശക്തരായ മനുഷ്യരുമായും സൗഹൃദം പുലർത്തുന്നത് ഉത്തമമാണ്; പക്ഷേ അവരോടു വഴക്കിടരുത്.
താഭ്യാം തു നരസീമാഭ്യാം വിരുദ്ധസ്യാല്പതേജസഃ । പ്രഥമം ഛിദ്യതേ മൂലം ദ്വിതീയം ജായതേ ഭയമ്
ഈ രണ്ടു പെരുമാറ്റപരിധികളോടും വിരുദ്ധമായി, ശക്തിയില്ലാത്തവന് ആദ്യം അടിസ്ഥാനമൂല്യം നഷ്ടപ്പെടും, പിന്നെ ഭയം വരും.
ഉദ്ധതാനാം ച യോ വേഷഃ കുഹകാനാം ച യോ ഭവേത് । രാജവേഷം ച വിസ്പഷ്ടം സേവമാനോ ന വര്ധതേ। ഇതരാഭ്യാം തു വേഷാഭ്യാം പരിഹാസ്യേത ബാന്ധവൈഃ
അഹങ്കാരികളും കപടികളും ധരിക്കുന്ന വേഷം, അല്ലെങ്കില് വ്യക്തമായ രാജവേഷം ധരിച്ചാല് സേവനത്തില് പുരോഗതി ഉണ്ടാകില്ല; മറ്റുവേഷങ്ങള് ധരിച്ചാല് ബന്ധുക്കള് പരിഹസിക്കും.
അപുംഭിശ്ചൈവ പുംഭിശ്ച സ്ത്രീഭിഃ സ്ത്രീദര്ശിഭിര്നരൈഃ । ശക്യേ സതി ന സംഭാഷാം ജാതു കുര്വീത കര്ഹിചിത്
പുരുഷന്മാരുമായോ സ്ത്രീകളുമായോ സ്ത്രീകളെ നോക്കുന്ന പുരുഷന്മാരുമായോ, കഴിയുന്നിടത്തോളം ഒരിക്കലും സംസാരിക്കരുത്.
പ്രതിസംഭാഷമാണോ ഹി ത്രിഭിരേതൈരചേതനഃ। ശ്യേനഃ പേശീമിവാദത്തേ പുരുഷോ ഭൂതിമാത്മനഃ
മനസ്സില്ലാത്ത ഈ മൂന്ന് പേരുമായി സംസാരിക്കുമ്പോൾ, കഴുകൻ ഇറച്ചി കഷണം പിടിച്ചുപറിക്കുന്നതുപോലെ, ഒരാൾക്ക് സ്വാർത്ഥം നേടാൻ കഴിയും.
യേ ച രാജ്ഞാഽഭിസത്കാരം ലഭേരന്കാരണാദിവ। തൈശ്ച സാമന്തദൂതൈശ്ച ന സംസജ്യേത കര്ഹിചിത്
രാജാവിൽ നിന്ന് എന്തെങ്കിലും കാരണം കൊണ്ടു ബഹുമാനം ലഭിക്കുന്നവരെയും, അതുപോലെ അതിരുവഴി ദൂതന്മാരെയും, ഒരിക്കലും കൂട്ടുകൂടരുത്.
ന ചാന്യാചരിതാം ഭൂമിമസംദിഷ്ടോ മഹീപതേഃ। ഉപസേവേത മേധാവീ യോ രാജവസതിം വസേത്
രാജാവ് നിർദ്ദേശിച്ചില്ലെങ്കിൽ, മറ്റൊരാൾ ചെയ്ത സ്ഥലത്ത് ബുദ്ധിമാൻ സേവനം ചെയ്യരുത്; അവൻ രാജാവിന്റെ വീട്ടിൽ മാത്രം താമസിക്കണം.
ന ച സംദര്ശനേ രാജ്ഞാം പ്രബന്ധമഭിസംജപേത് । അപി ചൈതദ്ദരിദ്രാണാം വ്യലീകസ്ഥാനമുത്തമമ്
രാജാവിന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ ഒരിക്കലും കഥ പറയരുത്; ഇത് ദരിദ്രരും ദുര്ബലരും സംരക്ഷിക്കപ്പെടാൻ ഏറ്റവും നല്ല മാർഗമാണ്.
അര്ഥകാമാ ച യാ നാരീ രാജാനം സ്യാദുപസ്ഥിതാ। അനുജീവീ തഥായുക്താം നിധ്യായന്ദുഷ്യതേ ച സഃ
സമ്പത്ത് ആഗ്രഹിച്ച് ഒരു സ്ത്രീ രാജാവിനെ സമീപിച്ചാൽ, അവളെക്കുറിച്ച് ആലോചിക്കുന്ന അനുജീവി ദൂഷിതനാകും.
തസ്മാന്നാരീം ന നിധ്യായേത്തഥായുക്താം വിചക്ഷണഃ। തഥാ ക്ഷുതം ച വാതം ച നിഷ്ഠീവം ചാചരേച്ഛനൈഃ
അതിനാൽ, വിവേകമുള്ളവൻ അത്തരത്തിലുള്ള സ്ത്രീയെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കരുത്; അതുപോലെ, തുമ്മൽ, വാതം, തുപ്പൽ എന്നിവയും അടക്കി വയ്ക്കണം.
ന നര്മസു ഹസേജ്ജാതു മൂഢവൃത്തിര്ഹി സാ സ്മൃതാ । സ്മിതം തു മൃദുപൂര്വേണ ദര്ശയീത പ്രസാദജമ്
പരിഹാസത്തിൽ ഒരിക്കലും ചിരിക്കരുത്; അങ്ങനെ ചെയ്യുന്നത് മൂഢത്വം എന്നാണ് കരുതുന്നത്. എന്നാൽ, ദയയോടെ ഉണർന്ന ഒരു മൃദുലമായ പുഞ്ചിരി കാണിക്കാം.
ന ചാക്ഷൌ ന ഭുജൌ ജാതു ന ച വാക്യം സമാക്ഷിപേത്। ന ച തിര്യഗവേക്ഷേത ചക്ഷുര്ഭ്യാം സമ്യഗാചരേത്
ഒരിക്കലും പാശ കളിക്കരുത്, കൈയടി ചെയ്യരുത്, മറ്റൊരാളുടെ സംസാരത്തിൽ ഇടപെടരുത്; വശത്തേക്ക് നോക്കാതെ, കണ്ണുകൾ ശരിയായി ഉപയോഗിക്കണം.