യോ വൈ ഗൃഹേഭ്യഃ പ്രവസന്ക്രിയമാണമനുസ്മരന് । ഉത്ഥാനേ നിത്യസംകല്പോ നിസ്തന്ദ്രീഃ സംഘതാത്മവാന്
സ്വന്തം വീട്ടില് നിന്ന് അകലെ താമസിക്കുമ്പോഴും കര്ത്തവ്യങ്ങള് ഓര്ത്തു, എപ്പോഴും ഉണര്ന്നിരിക്കുകയും, ക്ഷീണം ഇല്ലാതിരിക്കുകയും, കൂട്ടത്തിനോട് ഭക്തിയോടെ ഇരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവന് രാജാവിന്റെ വാസസ്ഥലത്ത് താമസിക്കാന് യോഗ്യനാണ്.
പരീതഃ ക്ഷുത്പിപാസാഭ്യാം വിഹായ പരിദേവനമ് । ദുഃഖേന സുഖമന്വിച്ഛേദ്യോ രാജവസതിം വസേത്
വിഷമതകളില് പോലും സന്തോഷം അന്വേഷിച്ച്, വിശപ്പിനോ ദാഹത്തിനോ കുറിച്ച് പരാതി പറയാതെ, രാജാവിന്റെ വാസസ്ഥലത്ത് താമസിക്കണം.
കരിഷ്യാമ്യഹമിത്യേവ യഃ സ രാജസു സിധ്യതി
"ഞാന് ചെയ്യാം" എന്ന് ഉറപ്പോടെ പറയുന്നവനാണ് രാജാക്കന്മാരുടെ ഇടയില് വിജയിക്കുന്നത്.
ഉഷ്ണേ വാ യദി വാ ശീതേ രാത്രൌ വാ യദി വാ ദിവാ । ആദിഷ്ടോ ന വികല്പേത യഃ സ രാജസു സിദ്ധ്യതി
ചൂടിലായാലും തണുപ്പിലായാലും, രാത്രിയിലോ പകലിലോ, ഉത്തരവിട്ടാല് സംശയിക്കാതെ പ്രവര്ത്തിക്കുന്നവനാണ് രാജാക്കന്മാരുടെ ഇടയില് വിജയിക്കുന്നത്.
നൈവ പ്രാപ്തോഽവമന്യേത സദാഽമാത്യോ വിശാരദഃ । മാനം പ്രാപ്തോ ന ഹൃഷ്യേത ന വ്യഥേച്ച വിമാനിതഃ । ഋദുര്മൃദുഃ സത്യവാദോ യഃ സ രാജസു സിദ്ധ്യതി
പണ്ഡിതനായ മന്ത്രിവര്ഗ്ഗം കിട്ടാത്തതിനെ കുറിച്ച് ഒരിക്കലും അവഹേളിക്കരുത്; കിട്ടിയതില് അതിയായി സന്തോഷിക്കരുത്; അപമാനിക്കപ്പെട്ടാല് വിഷമിക്കരുത്; മൃദുവും ദൃഢവുമാണ്, സത്യവാദിയും ആണെങ്കില് അവന് രാജാക്കന്മാരുടെ ഇടയില് വിജയിക്കുന്നു.
നൈവ ലാഭാദ്ധര്ഷമിയാന്ന വ്യഥേച്ച വിമാനിതഃ। സമഃ പൂര്ണതുലേവ സ്യാദ്യോ രാജവസതിം വസേത്
ലാഭം കിട്ടിയാല് അഹങ്കരിക്കരുത്, അപമാനിക്കപ്പെട്ടാല് വിഷമിക്കരുത്; തുലാസുപോലെ മനസ്സില് സമത്വം പുലര്ത്തിയാണ് രാജാവിന്റെ വാസസ്ഥലത്ത് താമസിക്കേണ്ടത്.
അല്പേച്ഛോ ധൃതിമാന്രാജഞ്ഛായേവാനുഗതഃ സദാ। ദക്ഷഃ പ്രദക്ഷിണോ ധീരഃ സ രാജവസതിം വസേത്
കുറച്ച് കൊണ്ട് തൃപ്തനായി, ദൃഢനായി, നിഴലുപോലെ എന്നും അനുഗമിച്ച്, ചതുരനും ശ്രദ്ധയോടെയും ധൈര്യത്തോടെയും ഉള്ളവന് രാജാവിന്റെ വാസസ്ഥലത്ത് താമസിക്കാന് യോഗ്യനാണ്.
ഇതിഹാസപുരാണജ്ഞഃ കുശലഃ സത്കഥാസു ച। വദാന്യഃ സത്യവാക്വാപി യോ രാജവസതിം വസേത്
ചരിത്രവും പുരാണങ്ങളും അറിയുന്നവനും, നല്ല കഥകളില് പ്രാവീണ്യമുള്ളവനും, ദാനശീലനും സത്യവാദിയുമാണ് രാജാവിന്റെ വാസസ്ഥലത്ത് താമസിക്കാന് യോഗ്യന്.
ന മിഥോ ഭാഷിതം രാജ്ഞോ മനുഷ്യേഷു പ്രകാശയേത് । യം ചാസൂയന്തി രാജാനഃ പുരുഷം നോ വദേച്ച തമ്
രാജാവ് സ്വകാര്യമായി പറഞ്ഞത് മറ്റുള്ളവരോട് വെളിപ്പെടുത്തരുത്; രാജാക്കന്മാര് അസൂയപ്പെടുന്ന ആളെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കരുത്.
നൈഷാം കര്മസു സംയുക്തോ ധനം കിംചിദുപസ്പൃശേത്। പ്രാപ്നുയാദാദദാനോ വാ ബന്ധം വാ വധമേവ വാ
അവരുടെ കര്മ്മങ്ങളില് പങ്കില്ലാത്തവന് അവരുടെ സമ്പത്തിനെ തൊടരുത്; എങ്കില് തടവോ മരണശിക്ഷയോ നേരിടേണ്ടി വരാം.
ഹുല്യോപസ്ഥിതയോഃ പശ്യ മമ ചാന്യസ്യ ചോഭയോഃ । അന്യം പുഷ്ണാതി മദ്ധീനമിതി ധീരോ ന മുഹ്യതി
എനിക്കും മറ്റൊരാളിക്കും സമര്പ്പണങ്ങള് വന്നാല് 'അവന് എന്നെ സഹായിക്കാതെ മറ്റവനെ സഹായിക്കുന്നു' എന്ന് കരുതി ധൈര്യശാലി മനസ്സിലൊരു ആശങ്കയും കാണിക്കരുത്.
ശ്രേയാംസം ഹി പരിത്യജ്യ വൈദ്യം കര്മണികര്മണി । പാപീയാംസം പ്രകുര്വീരഞ്ശീലമേഷാം തഥാവിധമ്
ഉത്തമവും യോഗ്യവുമായ കര്മ്മം ഉപേക്ഷിച്ച്, ചീത്തയും യോഗ്യതയില്ലാത്തതുമായ പ്രവര്ത്തി ചെയ്താല്, അങ്ങനെ ചെയ്യുന്നതാണ് അവരുടെ സ്വഭാവം.
നൈഷാം ദാരേഷു കുര്വീത പ്രാജ്ഞോ മൈത്രീം കഥംചന । രക്ഷണം തു ന സേവേത യോ രാജവസതിം വസേത്
പ്രാജ്ഞന് ഒരിക്കലും അവരുടെ ഭാര്യമാരുമായി സൗഹൃദം പുലര്ത്തരുത്; രാജാവിന്റെ വാസസ്ഥലത്ത് താമസിക്കുന്നവന് അവരെ രക്ഷിക്കാന് ശ്രമിക്കേണ്ടതുമില്ല.
യദാ ഹ്യഭിസമീക്ഷേത പ്രേഷ്യം സ്ത്രീഭിഃ സമാഗതമ് । ബുദ്ധിഃ പരിഭവേത്തസ്യ രാജാ ശങ്കേത വാ പുനഃ
ഒരു ദാസന് സ്ത്രീകളുമായി കൂടിക്കാഴ്ച നടത്തുന്നുണ്ടെന്ന് കണ്ടാല് രാജാവിന്റെ മനസ്സില് സംശയം ഉണരാം, അല്ലെങ്കില് അവന്റെ വിവേകം കുറയാം.
ശങ്കിതസ്യ പുനഃ സ്ത്രീഷു കസ്യ ഭൃത്യസ്യ ഭൂമിപഃ। ജീവിതം സാധു മന്യേത പ്രകൃതിസ്ഥോ ബലാത്കൃതഃ
സ്ത്രീകളെക്കുറിച്ച് സംശയമുള്ള രാജാവിന്റെ ഭൃത്യന് ജീവന് സുരക്ഷിതമാണെന്ന് ആരും വിശ്വസിക്കാനാവില്ല, സ്വഭാവപ്രകാരം ഇരുന്നാലും ബലമായി നിര്ബന്ധിതനാകുന്നാലും.
ഹര്ഷവസ്തുഷു ചാപ്യത്ര വര്തമാനേഷു കേഷു ചിത്। നാതിഗാഢം പ്രഹൃഷ്യേത താന്യേവാസ്യാനുപൂജയേത് ।। 47
സന്തോഷത്തിന് കാരണമായ കാര്യങ്ങള് ഉണ്ടായാലും, അതില് അതികമായി ആനന്ദിക്കരുത്; അതെ കാര്യങ്ങള് മിതമായി ആദരിക്കണം.
ഹര്ഷാദ്ധി മന്ദഃ പുരുഷഃ സ്വൈരം കുര്വീത വൈകൃതമ് । തദസ്യാന്തഃപുരേ വൃത്തമീക്ഷാം കുര്വീത ഭൂമിപഃ
സന്തോഷത്തില് മുങ്ങിയ മണ്ടന് മനുഷ്യന് അന്യായമായി പെരുമാറും; അതുകൊണ്ട് രാജാവ് അവന്റെ അന്തഃപുരത്തിലെ പെരുമാറ്റം ശ്രദ്ധിക്കണം.
അന്തഃപുരഗതം ഹ്യേനം സ്ത്രിയഃ ക്ലീബാശ്ച സര്വതഃ । വര്തമാനം യഥാവച്ച കുത്സയേയുരസംശയമ്
അന്തഃപുരത്തില് സ്ത്രീകളും ക്ലീബന്മാരും എല്ലായിടത്തും, ശരിയായ രീതിയില് പെരുമാറുന്നില്ലെങ്കില്, അവനെ നിശ്ചയമായും അപഹസിക്കും.
തസ്മാദ്ഗമ്ഭീരമാത്മാനം കൃത്വാ ഹര്ഷം നിയമ്യ ച। നിത്യമന്തഃപുരേ രാജ്ഞോ ന വൃത്തം കീര്തയേദ്ബഹിഃ
അതുകൊണ്ട്, മനസ്സിനെ ഗംഭീരമാക്കി സന്തോഷം നിയന്ത്രിച്ച്, രാജാവിന്റെ അന്തഃപുരത്തിലെ കാര്യങ്ങള് പുറത്തു പറയരുത്.
യഥാ ഹി സുമഹാമന്ത്രോ ഭിദ്യമാനോ ഹരേത്സുഖമ്। ഏവമന്തഃപുരേ വൃത്തം ശ്രൂയമാണം ബഹിര്ഭവേത്
വലിയ രഹസ്യം പുറത്തു പറഞ്ഞാല് സന്തോഷം നശിക്കുന്നതുപോലെ, അന്തഃപുരത്തിലെ കാര്യങ്ങള് പുറത്തു കേട്ടാല് പ്രശ്നം ഉണ്ടാകും.
യാ തു വൃത്തിരബാഹ്യാനാം ബാഹ്യാനാമപി കേവലമ്। ഉഭയേഷാം സമസ്താനാം ശൃണു രാജോപജീവിനാമ്
ഇപ്പോൾ രാജാവിനെ സേവിക്കുന്നവരിൽ അകത്തുകാരുടെയും പുറത്തുകാരുടെയും, എല്ലാവരുടെയും പെരുമാറ്റത്തെക്കുറിച്ച് കേൾക്കൂ.
ന സ്ത്രിയോ ജാതു മന്യേത ബാഹ്യേ വാഭ്യന്തരേഽപി വാ । അനുജീവിനാം നരേന്ദ്രസ്തു സൃജേദ്ധി സുമഹദ്ഭയമ്
സ്ത്രീകളെ രാജാവിന്റെ അനുയായികളിൽ അകത്തുകാരോ പുറത്തുകാരോ എന്ന് ഒരിക്കലും കരുതരുത്; അവരെ വിട്ടയക്കുന്നത് രാജാവിന് വലിയ ഭയം ഉണ്ടാക്കും.
മത്വാഽസ്യ പ്രിയമാത്മാനം രാജരത്നാനി രാജവത്। അരാജാ രാജയോഗ്യാനി നോപയുഞ്ജീത പണ്ഡിതഃ
രാജാവിന് ഇഷ്ടപ്പെട്ടവനാണെന്ന് കരുതി, രാജാവല്ലാത്തവന് രാജാവിന് യോജിച്ച രത്നങ്ങള് പോലുള്ള വസ്തുക്കള് ഉപയോഗിക്കരുത്.
അരാജാനം ഹി രത്നാനി രാജകാന്താനി രാജവത്। ഭുഞ്ജാനം തം നരം രാജാ ന തിതിക്ഷേത ജീവിതമ്
രാജാവല്ലാത്തവന് രാജാവിന് പ്രിയമായ രത്നങ്ങളും വസ്തുക്കളും രാജാവിനെപ്പോലെ ഉപയോഗിച്ചാല്, രാജാവ് അവന്റെ ജീവന് ക്ഷമിക്കില്ല.
തസ്മാദവ്യക്തഭോഗേന ഭോക്തവ്യം ഭൂതിമിച്ഛതാ । തുല്യഭോഗം ഹി രാജാ തു ഭൃത്യം കോപേന യോജയേത്
ആശ്വര്യം ആഗ്രഹിക്കുന്നവന് മറഞ്ഞ് ആസ്വദിക്കണം; രാജാവിനൊപ്പം തുല്യമായി ആസ്വദിക്കുന്ന ഭൃത്യന് രാജാവ് ശിക്ഷ നല്കും.
ന ചാപത്യേന സംപ്രീതിം രാജ്ഞഃ കുര്വീത കേനചിത് । അധിക്ഷിപ്തമനര്ഥം ച ദ്വേഷ്യം ച പരിവര്ജയേത്
ആരും രാജാവിന്റെ സന്തോഷം സന്തതിയിലൂടെ നേടാന് ശ്രമിക്കരുത്; അപമാനിതമായതും അനാവശ്യമായതും ദ്വേഷ്യമായതും ഒഴിവാക്കണം.
ഏതാം ഹി സേവമാനസ്യ നരസീമാം ചതുര്വിധാമ്। ദ്വിധാ വിച്ഛിദ്യതേ മൂലം രാജമൂലോപസേവിനഃ
രാജാവിനെ സേവിക്കുന്നവന് ഈ നാലുവിധമായ പെരുമാറ്റപരിധി പാലിക്കാത്തപക്ഷം, രണ്ടു വഴികളിലൂടെ അതു ലംഘിച്ചാല് അവന്റെ അടിസ്ഥാനമൂല്യം നശിക്കും.
ഏതൈസ്തു വിപരീതാ യാ നരസീമാ നരാധമൈഃ । തഥാ കുര്വീത സംസര്ഗം ന വിരോധം കഥംചന
ഈ പെരുമാറ്റപരിധി ചവിട്ടുന്ന താഴ്ന്നവരുമായി ബന്ധം പുലർത്താം, പക്ഷേ എപ്പോഴും വഴക്കിലോ വൈരത്തിലോ ഏർപ്പെടരുത്.
ബന്ധുഭിശ്ച നരേന്ദ്രസ്യ ബലവദ്ഭിശ്ച മാനവൈഃ । സാധു മന്യേത സംസര്ഗം ന വിരോധം കഥംചന
രാജാവിന്റെ ബന്ധുക്കളുമായും ശക്തരായ മനുഷ്യരുമായും സൗഹൃദം പുലർത്തുന്നത് ഉത്തമമാണ്; പക്ഷേ അവരോടു വഴക്കിടരുത്.
താഭ്യാം തു നരസീമാഭ്യാം വിരുദ്ധസ്യാല്പതേജസഃ । പ്രഥമം ഛിദ്യതേ മൂലം ദ്വിതീയം ജായതേ ഭയമ്
ഈ രണ്ടു പെരുമാറ്റപരിധികളോടും വിരുദ്ധമായി, ശക്തിയില്ലാത്തവന് ആദ്യം അടിസ്ഥാനമൂല്യം നഷ്ടപ്പെടും, പിന്നെ ഭയം വരും.