തൂഷ്ണീം ത്വേനമുപാസീത കാലേ സമഭിപൂജയേത്
അവനെ ശാന്തമായി സേവിക്കണം; ശരിയായ സമയത്ത് യുക്തമായ ആദരം കാണിക്കണം.
അസൂയന്തി ഹി രാജാനോ ജനാനനൃതവാദിനഃ। തഥൈവ ചാവമന്യന്തേ മന്ത്രിണം വാദിനം മൃഷാ
തെറ്റായത് പറയുന്നവരെ രാജാക്കന്മാര് സഹിക്കാറില്ല; അങ്ങനെ തന്നെ, തെറ്റു പറയുന്ന ഉപദേശകരെ അവര് അവഗണിക്കും.
വിദിതേ ചാസ്യ കുര്വീത കാര്യാണി സുലഘൂന്യപി। ഏവം വിചരതോ രാജ്ഞി ന ക്ഷതിര്ജായതേ ക്വചിത്
രാജാവിന്റെ ഇഷ്ടങ്ങള് മനസ്സിലായാല്, ചെറുതായാലും അവന്റെ കാര്യങ്ങള് ചെയ്യണം; ഇങ്ങനെ രാജാവിനോടൊപ്പം നടക്കുമ്പോള് ഒരിക്കലും ദോഷം സംഭവിക്കില്ല.
പാണ്ഡവാഗ്നിരയം ലോകേ സര്വശസ്ത്രമയോ മഹാന । ഭര്താ ഗോപ്താ ച ഭൂതാനാം രാജാ പുരുഷവിഗ്രഹഃ
ഈ പാണ്ഡവന് ലോകത്ത് അഗ്നിപോലെയാണ്, എല്ലാ ആയുധങ്ങളാലും സമ്പന്നനും മഹത്തായവനും. അവന് എല്ലാ ജീവികളുടെയും രക്ഷകനും ഭര്ത്താവും, മനുഷ്യരൂപത്തിലുള്ള രാജാവുമാണ്.
സര്വാത്മനാ വര്തമാനം യഥാ ദോഷോ ന സംസ്പൃശേത് । രാജാനമുപതിഷ്ഠന്തം തസ്യ വൃത്തം നിബോധത
പൂര്ണ്ണമായ ആത്മനിയന്ത്രണത്തോടെ, ഒരു ദോഷവും തൊടാതിരിക്കാന് ശ്രദ്ധിച്ച്, അവന് രാജാവിനെ സേവിക്കുന്നു; അവന്റെ പെരുമാറ്റം കേള്ക്കൂ.
ക്ഷത്രിയം ചൈവ സര്പം ച ബ്രാഹ്മണം ച ബഹുശ്രുതമ് । നാവമന്യേത മേധാവീ കൃശാനപി കദാചന
ബുദ്ധിമാനായവന് ക്ഷത്രിയനെയും പാമ്പിനെയും വേദപാരായണനായ ബ്രാഹ്മണനെയും, അവര് ദുർബലരായാലും, ഒരിക്കലും അവഹേളിക്കരുത്.
ഏതത്രയം ച പുരുഷം നിര്ദഹേദവമാനിതമ്। രാജാ തസ്മാദ്ബുധൈര്നിത്യം പൂജനീയഃ പ്രയത്നതഃ
ഈ മൂവരെയും അവഹേളിച്ചാല് മനുഷ്യന് നശിക്കും; അതുകൊണ്ട്, രാജാവിനെ ബുദ്ധിമാന്മാര് എപ്പോഴും ശ്രദ്ധയോടെ ആദരിക്കണം.
നാതിവര്തേത മര്യാദാം പുരുഷോ രാജസംമതഃ। വ്യവഹാരം പുനര്ലോകേ മര്യാദാം പണ്ഡിതാ വിദുഃ
രാജാവിന്റെ അംഗീകാരം ലഭിച്ചവന് നിശ്ചിതമായ പരിധി കടക്കരുത്; സമൂഹത്തില് പണ്ഡിതന്മാര് ഈ പരിധിയെ ശരിയായ പെരുമാറ്റമായി അറിയുന്നു.
ന ഹി പുത്രം ന നപ്താരം ന ഭ്രാതരമരിന്ദമ। സമതിക്രാന്തമര്യാദം പൂജയന്തി പരാധിപാഃ
ശത്രുക്കളെ ജയിക്കുന്നവനേ, പരിധി ലംഘിച്ചാല് മകന്, മകനുമകനെങ്കിലും, സഹോദരനേങ്കിലും, അധിപന്മാര് അവരെ ആദരിക്കാറില്ല.
ഗച്ഛന്നപി പരാം ഭൂതിം ഭൂമിപാലനിയോജിതഃ। ജാത്യന്ധ ഇവ മന്യേത മര്യാദാമനുചിന്തയന്
ഭൂമിയുടെ രക്ഷകന് ആകെയുള്ള രാജാവിന്റെ ആജ്ഞയില് വലിയ ഐശ്വര്യം ലഭിച്ചാലും, ജന്മാന്ധനായി ജനിച്ചവനുപോലെ, എപ്പോഴും പരിധി ഓര്ക്കണം.
ധൃഷ്ടോ ദ്വാരം സദാ പശ്യന്ന ച രാജസു വിശ്വസേത് । തദേവാസനമന്വിച്ഛേദ്യത്ര നാഭിലഷേത്പരഃ
ധൈര്യത്തോടെ വാതില് നിരീക്ഷിക്കണം, പക്ഷേ രാജാക്കന്മാരെ വിശ്വസിക്കരുത്; മറ്റാര്ക്കും ആഗ്രഹമില്ലാത്ത ഇരിപ്പിടം തിരഞ്ഞെടുക്കണം.
യത്രോപവിഷ്ടഃ സംകല്പം നോപഹന്യാദ്ബലീയസഃ । തദാസനം രാജകുലേ ഈപ്സേത പുരുഷോ വസന്
വലിയവന്റെ ഉദ്ദേശം തടസ്സപ്പെടാതെ ഇരിക്കാവുന്ന സ്ഥലത്ത് ഇരിക്കണം; രാജധാനിയില് താമസിക്കുന്നവന് അത്തരം ഇരിപ്പിടമാണ് ആഗ്രഹിക്കേണ്ടത്.
യഥൈനം യത്ര ചാസീനം ശങ്കയേദ്ദുഷ്ടചരിണമ് । ന തത്രോപവിശേജ്ജാതു യോ രാജവസതിം വസേത്
എവിടെയും, ആരെയെങ്കിലും ദുഷ്ടപ്രവര്ത്തനത്തില് സംശയമുണ്ടെങ്കില്, രാജാവിന്റെ വസതിയില് താമസിക്കുന്നവന് അവിടെ ഒരിക്കലും ഇരിക്കരുത്.
സ്വഭൂമൌ കാമമാസീത തിഷ്ഠേദ്വാ രാജസന്നിധൌ। ന ത്വേവാസനമന്യസ്യ പ്രാര്ഥയേത കദാചന
സ്വന്തം നിലത്തോ, രാജാവിന്റെ സന്നിധിയില് നിന്നോ, ഇഷ്ടം പോലെ ഇരിക്കാം; പക്ഷേ, മറ്റൊരാളുടെ ഇരിപ്പിടം ഒരിക്കലും ആഗ്രഹിക്കരുത്.
പരാസനഗതം ഹ്യേനം പരസ്യ പരിചാരകാഃ । പരിഷദ്യപകര്ഷേയുഃ പരിഹാസ്യേത ശത്രുഭിഃ
മറ്റൊരാളുടെ ഇരിപ്പിടത്തില് ഇരുന്നാല്, ആ വ്യക്തിയുടെ സേവകര് അവനെ സഭയില് നിന്ന് നീക്കും; ശത്രുക്കള് അവനെ പരിഹസിക്കും.
നിത്യം വിപ്രതിഷിദ്ധം തത്പുരസ്താദാസനം മതമ് । അര്ഥാര്ഥം ഹി യദാ ഭൃത്യോ രാജാനമുപതിഷ്ഠതേ
മുന്നില് ഇരിപ്പിടം എപ്പോഴും വിലക്കപ്പെട്ടതാണെന്ന് കരുതണം; കാരണം, ഭൃത്യന് രാജാവിനെ ഏതെങ്കിലും ആവശ്യത്തിനായി സമീപിക്കുമ്പോള് അതാണ് നിയമം.
ദക്ഷിണം വാഽഥ വാമം വാ ഭാഗമാശ്രിത്യ പണ്ഡിതഃ। തിഷ്ഠേദ്വിനീതവദ്രാജന്ന പുരസ്താന്ന പൃഷ്ഠതഃ। രാക്ഷിണാമാത്തശസ്ത്രാണാം പശ്ചാത്സ്ഥാനം വിധീയതേ
പണ്ഡിതന് രാജാവേ, വലതോ അല്ലെങ്കില് ഇടതോ ഭാഗത്ത് വിനയത്തോടെ നില്ക്കണം; മുന്നില് അല്ലെങ്കില് പിന്നില് നില്ക്കരുത്. ആയുധം ധരിച്ചിരിക്കുന്ന രക്ഷകര്ത്താക്കള്ക്ക് മാത്രം പിന്നില് നില്ക്കാം.
മാതൃഗോത്രേ സ്വഗോത്രേ വാ നാമ്നാ ശീലേന വാ പുനഃ । സംഗ്രഹാര്ഥം മനുഷ്യാണാം നിത്യമാഭാഷിതാ ഭവേത്
ഒരു വ്യക്തിയെ ആളുകളുടെ ഇടയില് അമ്മയുടെ വംശം, സ്വന്തം വംശം, പേര്, അല്ലെങ്കില് സ്വഭാവം ഉപയോഗിച്ച് എപ്പോഴും തിരിച്ചറിയാന് വിളിക്കണം.
പൂജ്യമാനോപി യോ രാജ്ഞാ നരോ ന പ്രതിപൂജയേത്। നൈനമാരാധയേജ്ജാതു ശാസ്താ ശിഷ്യാനിവാലസാന്
രാജാവ് ആദരിച്ചിട്ടും ആ ആദരം തിരിച്ചുനല്കാത്തവനെ ഒരിക്കലും പ്രീതിപ്പെടുത്തരുത്; ഗുരു ആലസ്യമായ ശിഷ്യനെ പ്രീതിപ്പെടുത്താത്തതുപോലെ.
നാസ്യ യുഗ്യം ന പര്യങ്കം നാസനം ന രഥം തഥാ। ആരോഹേത്സംമതോഽസ്മീതി യോ രാജവസതിം വസേത്
രാജാവിന്റെ വാസസ്ഥലത്ത് താമസിക്കുന്നവന് സ്വയം അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടവനാണെന്ന് കരുതി രാജാവിന്റെ കുതിരയിലോ കിടക്കയിലോ ഇരിപ്പിടത്തിലോ രഥത്തിലോ കയറരുത്.
യോ വൈ ഗൃഹേഭ്യഃ പ്രവസന്ക്രിയമാണമനുസ്മരന് । ഉത്ഥാനേ നിത്യസംകല്പോ നിസ്തന്ദ്രീഃ സംഘതാത്മവാന്
സ്വന്തം വീട്ടില് നിന്ന് അകലെ താമസിക്കുമ്പോഴും കര്ത്തവ്യങ്ങള് ഓര്ത്തു, എപ്പോഴും ഉണര്ന്നിരിക്കുകയും, ക്ഷീണം ഇല്ലാതിരിക്കുകയും, കൂട്ടത്തിനോട് ഭക്തിയോടെ ഇരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവന് രാജാവിന്റെ വാസസ്ഥലത്ത് താമസിക്കാന് യോഗ്യനാണ്.
പരീതഃ ക്ഷുത്പിപാസാഭ്യാം വിഹായ പരിദേവനമ് । ദുഃഖേന സുഖമന്വിച്ഛേദ്യോ രാജവസതിം വസേത്
വിഷമതകളില് പോലും സന്തോഷം അന്വേഷിച്ച്, വിശപ്പിനോ ദാഹത്തിനോ കുറിച്ച് പരാതി പറയാതെ, രാജാവിന്റെ വാസസ്ഥലത്ത് താമസിക്കണം.
കരിഷ്യാമ്യഹമിത്യേവ യഃ സ രാജസു സിധ്യതി
"ഞാന് ചെയ്യാം" എന്ന് ഉറപ്പോടെ പറയുന്നവനാണ് രാജാക്കന്മാരുടെ ഇടയില് വിജയിക്കുന്നത്.
ഉഷ്ണേ വാ യദി വാ ശീതേ രാത്രൌ വാ യദി വാ ദിവാ । ആദിഷ്ടോ ന വികല്പേത യഃ സ രാജസു സിദ്ധ്യതി
ചൂടിലായാലും തണുപ്പിലായാലും, രാത്രിയിലോ പകലിലോ, ഉത്തരവിട്ടാല് സംശയിക്കാതെ പ്രവര്ത്തിക്കുന്നവനാണ് രാജാക്കന്മാരുടെ ഇടയില് വിജയിക്കുന്നത്.
നൈവ പ്രാപ്തോഽവമന്യേത സദാഽമാത്യോ വിശാരദഃ । മാനം പ്രാപ്തോ ന ഹൃഷ്യേത ന വ്യഥേച്ച വിമാനിതഃ । ഋദുര്മൃദുഃ സത്യവാദോ യഃ സ രാജസു സിദ്ധ്യതി
പണ്ഡിതനായ മന്ത്രിവര്ഗ്ഗം കിട്ടാത്തതിനെ കുറിച്ച് ഒരിക്കലും അവഹേളിക്കരുത്; കിട്ടിയതില് അതിയായി സന്തോഷിക്കരുത്; അപമാനിക്കപ്പെട്ടാല് വിഷമിക്കരുത്; മൃദുവും ദൃഢവുമാണ്, സത്യവാദിയും ആണെങ്കില് അവന് രാജാക്കന്മാരുടെ ഇടയില് വിജയിക്കുന്നു.
നൈവ ലാഭാദ്ധര്ഷമിയാന്ന വ്യഥേച്ച വിമാനിതഃ। സമഃ പൂര്ണതുലേവ സ്യാദ്യോ രാജവസതിം വസേത്
ലാഭം കിട്ടിയാല് അഹങ്കരിക്കരുത്, അപമാനിക്കപ്പെട്ടാല് വിഷമിക്കരുത്; തുലാസുപോലെ മനസ്സില് സമത്വം പുലര്ത്തിയാണ് രാജാവിന്റെ വാസസ്ഥലത്ത് താമസിക്കേണ്ടത്.
അല്പേച്ഛോ ധൃതിമാന്രാജഞ്ഛായേവാനുഗതഃ സദാ। ദക്ഷഃ പ്രദക്ഷിണോ ധീരഃ സ രാജവസതിം വസേത്
കുറച്ച് കൊണ്ട് തൃപ്തനായി, ദൃഢനായി, നിഴലുപോലെ എന്നും അനുഗമിച്ച്, ചതുരനും ശ്രദ്ധയോടെയും ധൈര്യത്തോടെയും ഉള്ളവന് രാജാവിന്റെ വാസസ്ഥലത്ത് താമസിക്കാന് യോഗ്യനാണ്.
ഇതിഹാസപുരാണജ്ഞഃ കുശലഃ സത്കഥാസു ച। വദാന്യഃ സത്യവാക്വാപി യോ രാജവസതിം വസേത്
ചരിത്രവും പുരാണങ്ങളും അറിയുന്നവനും, നല്ല കഥകളില് പ്രാവീണ്യമുള്ളവനും, ദാനശീലനും സത്യവാദിയുമാണ് രാജാവിന്റെ വാസസ്ഥലത്ത് താമസിക്കാന് യോഗ്യന്.
ന മിഥോ ഭാഷിതം രാജ്ഞോ മനുഷ്യേഷു പ്രകാശയേത് । യം ചാസൂയന്തി രാജാനഃ പുരുഷം നോ വദേച്ച തമ്
രാജാവ് സ്വകാര്യമായി പറഞ്ഞത് മറ്റുള്ളവരോട് വെളിപ്പെടുത്തരുത്; രാജാക്കന്മാര് അസൂയപ്പെടുന്ന ആളെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കരുത്.
നൈഷാം കര്മസു സംയുക്തോ ധനം കിംചിദുപസ്പൃശേത്। പ്രാപ്നുയാദാദദാനോ വാ ബന്ധം വാ വധമേവ വാ
അവരുടെ കര്മ്മങ്ങളില് പങ്കില്ലാത്തവന് അവരുടെ സമ്പത്തിനെ തൊടരുത്; എങ്കില് തടവോ മരണശിക്ഷയോ നേരിടേണ്ടി വരാം.