പുരോഹിതോഽയമസ്മാകമഗ്നിഹോത്രാണി രക്ഷതു। സൂതപൌരോഗവൈഃ സാര്ധം ദ്രുപദസ്യ നിവേശനേ
നമ്മുടെ പുരോഹിതൻ, രഥികന്മാരും കാവൽക്കാരും കൂടെ, ദ്രുപദന്റെ വീട്ടിൽ ഹോമാഗ്നികളെ സംരക്ഷിക്കട്ടെ.
ഇന്ദ്രസേനമുഖാശ്ചേമേ രഥാനാദായ കേവലാന് । യാന്തു ദ്വാരവതീം ശീഘ്രമിതി മേ വര്തതേ മതിഃ
ഇന്ദ്രസേനൻ മുന്നിൽ നിന്ന്, ഇവർ രഥങ്ങൾ എടുത്തു ഉടൻ ദ്വാരകയിലേക്ക് പോകട്ടെ — ഇതാണ് എന്റെ തീരുമാനം.
ഇമാശ്ച നാര്യോ ദ്രൌപദ്യാഃ സര്വാശ്ച പരിചാരികാ । പാഞ്ചാലാനേവ ഗച്ഛന്തു സൂതപൌരോഗവൈഃ സഹ
ദ്രൗപദിയുടെ എല്ലാ ദാസിമാരും രഥികന്മാരും കാവൽക്കാരും കൂടെ പാഞ്ചാലരാജ്യത്തിലേക്ക് പോകട്ടെ.
സര്വൈരപി ച വക്തവ്യം ന പ്രാജ്ഞായന്ത പാണ്ഡവാഃ । അര്ധരാത്രേ മഹാത്മാനോ ഭിക്ഷാദാന്ബ്രാഹ്മണാനപി। ഗതാ ഹ്യസ്മാനപാഹായ സര്വേ ദ്വൈതവനാദിതി
എല്ലാവരും പറയേണ്ടത്, പാണ്ഡവന്മാരെ ആരും തിരിച്ചറിയുന്നില്ല എന്ന്. അർദ്ധരാത്രിയിൽ മഹാത്മാക്കളായ അവർ, ഭിക്ഷയെടുത്ത ബ്രാഹ്മണന്മാരും, നമ്മെ വിട്ട് ദ്വൈതവനത്തിലേക്ക് പോയിരിക്കുന്നു എന്ന്.
ഏവം തേഽന്യോന്യമാമന്ത്ര്യ കര്മാണ്യുക്ത്വാ പൃഥക്പൃഥക്। ധൌമ്യമാമന്ത്രയാമാസുഃ സ ച താന്മന്ത്രമബ്രവീത്
ഇങ്ങനെ അവർ പരസ്പരം വിടപറഞ്ഞ്, ഓരോരുത്തർക്കും ജോലികൾ ഏൽപ്പിച്ച്, ധൗമ്യനോട് വിടപറഞ്ഞു. അപ്പോൾ അവൻ അവർക്കു ഉപദേശം പറഞ്ഞു.
താനന്വശാത്സ ധര്മാത്മാ സര്വധര്മവിശേഷവിത് । ധൌമ്യഃ പുരോഹിതോ രാജന്പാണ്ഡവാന്പുരുഷര്ഷഭാന്
സകല ധർമങ്ങളിൽ നിപുണനായ ധൗമ്യൻ, പുരോഹിതൻ, രാജാവേ, പാണ്ഡവന്മാരെ — പുരുഷശ്രേഷ്ഠന്മാരെ — ഉപദേശിച്ചു.
വിദിതം വൈ യഥാ സര്വം ലോകേ വൃത്തമിദം നൃപ। വിദിതേ ചാപി വക്തവ്യം സുഹൃദ്ഭിരനുരാഗതഃ
രാജാവേ, ലോകത്തിൽ സംഭവിച്ചതെല്ലാം എല്ലാവർക്കും അറിയാം. അറിയുന്നവർ, സ്നേഹമുള്ള സുഹൃത്തുക്കൾ, അതു പറയണം.
അതോഽഹമഭിവക്ഷ്യാമി ഹേതുമാത്രം നിബോധത। ഹന്തേമാം രാജവസതിം രാജപുത്രാ ബ്രവീമി വഃ। യഥാ രാജകുലം പ്രാപ്യ ചരന്പ്രോഷ്യ ന രിഷ്യതി
അതുകൊണ്ട് ഞാൻ ഇപ്പോൾ പറയാം; കാരണം കേൾക്കൂ. രാജകുമാരന്മാരേ, രാജവാസത്തിൽ എങ്ങനെ താമസിക്കണം, അവിടെ കഴിഞ്ഞ് നിങ്ങൾക്ക് ദോഷമൊന്നും സംഭവിക്കാതിരിക്കാൻ എന്ത് ചെയ്യണം എന്നത് ഞാൻ പറയുന്നു.
ദുര്വാസമേവ കൌരവ്യ ജാതേന കുരുവേശ്മനി । അമാനിതേന മാനാര്ഹ ഗൂഢേന പരിവത്സരമ്
കൗരവ്യ, ദുര്വാസസിനെപ്പോലെ, കുരുവംശത്തില് ജനിച്ചവന് ആദരത്തിന് അര്ഹനാണെങ്കിലും, ആരും അറിയാതെ ഒരു വര്ഷം മറഞ്ഞ് ജീവിക്കണം.
ദിഷ്ടദ്വാരോ ലഭേദ്ദ്രഷ്ടും രാജസ്വേഷു ന വിശ്വസേത്। ന ചാനുശിഷ്യാദ്രാജാനമപൃച്ഛന്തം കദാചന
രാജാവിനെ കാണാന് നിശ്ചയിച്ച വാതിലിലൂടെ മാത്രം കടക്കണം; രാജാക്കന്മാരെ ഒരിക്കലും പൂര്ണമായി വിശ്വസിക്കരുത്. രാജാവ് ചോദിക്കാതിരുന്നാല് അവനെ ഉപദേശിക്കരുത്.
തൂഷ്ണീം ത്വേനമുപാസീത കാലേ സമഭിപൂജയേത്
അവനെ ശാന്തമായി സേവിക്കണം; ശരിയായ സമയത്ത് യുക്തമായ ആദരം കാണിക്കണം.
അസൂയന്തി ഹി രാജാനോ ജനാനനൃതവാദിനഃ। തഥൈവ ചാവമന്യന്തേ മന്ത്രിണം വാദിനം മൃഷാ
തെറ്റായത് പറയുന്നവരെ രാജാക്കന്മാര് സഹിക്കാറില്ല; അങ്ങനെ തന്നെ, തെറ്റു പറയുന്ന ഉപദേശകരെ അവര് അവഗണിക്കും.
വിദിതേ ചാസ്യ കുര്വീത കാര്യാണി സുലഘൂന്യപി। ഏവം വിചരതോ രാജ്ഞി ന ക്ഷതിര്ജായതേ ക്വചിത്
രാജാവിന്റെ ഇഷ്ടങ്ങള് മനസ്സിലായാല്, ചെറുതായാലും അവന്റെ കാര്യങ്ങള് ചെയ്യണം; ഇങ്ങനെ രാജാവിനോടൊപ്പം നടക്കുമ്പോള് ഒരിക്കലും ദോഷം സംഭവിക്കില്ല.
പാണ്ഡവാഗ്നിരയം ലോകേ സര്വശസ്ത്രമയോ മഹാന । ഭര്താ ഗോപ്താ ച ഭൂതാനാം രാജാ പുരുഷവിഗ്രഹഃ
ഈ പാണ്ഡവന് ലോകത്ത് അഗ്നിപോലെയാണ്, എല്ലാ ആയുധങ്ങളാലും സമ്പന്നനും മഹത്തായവനും. അവന് എല്ലാ ജീവികളുടെയും രക്ഷകനും ഭര്ത്താവും, മനുഷ്യരൂപത്തിലുള്ള രാജാവുമാണ്.
സര്വാത്മനാ വര്തമാനം യഥാ ദോഷോ ന സംസ്പൃശേത് । രാജാനമുപതിഷ്ഠന്തം തസ്യ വൃത്തം നിബോധത
പൂര്ണ്ണമായ ആത്മനിയന്ത്രണത്തോടെ, ഒരു ദോഷവും തൊടാതിരിക്കാന് ശ്രദ്ധിച്ച്, അവന് രാജാവിനെ സേവിക്കുന്നു; അവന്റെ പെരുമാറ്റം കേള്ക്കൂ.
ക്ഷത്രിയം ചൈവ സര്പം ച ബ്രാഹ്മണം ച ബഹുശ്രുതമ് । നാവമന്യേത മേധാവീ കൃശാനപി കദാചന
ബുദ്ധിമാനായവന് ക്ഷത്രിയനെയും പാമ്പിനെയും വേദപാരായണനായ ബ്രാഹ്മണനെയും, അവര് ദുർബലരായാലും, ഒരിക്കലും അവഹേളിക്കരുത്.
ഏതത്രയം ച പുരുഷം നിര്ദഹേദവമാനിതമ്। രാജാ തസ്മാദ്ബുധൈര്നിത്യം പൂജനീയഃ പ്രയത്നതഃ
ഈ മൂവരെയും അവഹേളിച്ചാല് മനുഷ്യന് നശിക്കും; അതുകൊണ്ട്, രാജാവിനെ ബുദ്ധിമാന്മാര് എപ്പോഴും ശ്രദ്ധയോടെ ആദരിക്കണം.
നാതിവര്തേത മര്യാദാം പുരുഷോ രാജസംമതഃ। വ്യവഹാരം പുനര്ലോകേ മര്യാദാം പണ്ഡിതാ വിദുഃ
രാജാവിന്റെ അംഗീകാരം ലഭിച്ചവന് നിശ്ചിതമായ പരിധി കടക്കരുത്; സമൂഹത്തില് പണ്ഡിതന്മാര് ഈ പരിധിയെ ശരിയായ പെരുമാറ്റമായി അറിയുന്നു.
ന ഹി പുത്രം ന നപ്താരം ന ഭ്രാതരമരിന്ദമ। സമതിക്രാന്തമര്യാദം പൂജയന്തി പരാധിപാഃ
ശത്രുക്കളെ ജയിക്കുന്നവനേ, പരിധി ലംഘിച്ചാല് മകന്, മകനുമകനെങ്കിലും, സഹോദരനേങ്കിലും, അധിപന്മാര് അവരെ ആദരിക്കാറില്ല.
ഗച്ഛന്നപി പരാം ഭൂതിം ഭൂമിപാലനിയോജിതഃ। ജാത്യന്ധ ഇവ മന്യേത മര്യാദാമനുചിന്തയന്
ഭൂമിയുടെ രക്ഷകന് ആകെയുള്ള രാജാവിന്റെ ആജ്ഞയില് വലിയ ഐശ്വര്യം ലഭിച്ചാലും, ജന്മാന്ധനായി ജനിച്ചവനുപോലെ, എപ്പോഴും പരിധി ഓര്ക്കണം.
ധൃഷ്ടോ ദ്വാരം സദാ പശ്യന്ന ച രാജസു വിശ്വസേത് । തദേവാസനമന്വിച്ഛേദ്യത്ര നാഭിലഷേത്പരഃ
ധൈര്യത്തോടെ വാതില് നിരീക്ഷിക്കണം, പക്ഷേ രാജാക്കന്മാരെ വിശ്വസിക്കരുത്; മറ്റാര്ക്കും ആഗ്രഹമില്ലാത്ത ഇരിപ്പിടം തിരഞ്ഞെടുക്കണം.
യത്രോപവിഷ്ടഃ സംകല്പം നോപഹന്യാദ്ബലീയസഃ । തദാസനം രാജകുലേ ഈപ്സേത പുരുഷോ വസന്
വലിയവന്റെ ഉദ്ദേശം തടസ്സപ്പെടാതെ ഇരിക്കാവുന്ന സ്ഥലത്ത് ഇരിക്കണം; രാജധാനിയില് താമസിക്കുന്നവന് അത്തരം ഇരിപ്പിടമാണ് ആഗ്രഹിക്കേണ്ടത്.
യഥൈനം യത്ര ചാസീനം ശങ്കയേദ്ദുഷ്ടചരിണമ് । ന തത്രോപവിശേജ്ജാതു യോ രാജവസതിം വസേത്
എവിടെയും, ആരെയെങ്കിലും ദുഷ്ടപ്രവര്ത്തനത്തില് സംശയമുണ്ടെങ്കില്, രാജാവിന്റെ വസതിയില് താമസിക്കുന്നവന് അവിടെ ഒരിക്കലും ഇരിക്കരുത്.
സ്വഭൂമൌ കാമമാസീത തിഷ്ഠേദ്വാ രാജസന്നിധൌ। ന ത്വേവാസനമന്യസ്യ പ്രാര്ഥയേത കദാചന
സ്വന്തം നിലത്തോ, രാജാവിന്റെ സന്നിധിയില് നിന്നോ, ഇഷ്ടം പോലെ ഇരിക്കാം; പക്ഷേ, മറ്റൊരാളുടെ ഇരിപ്പിടം ഒരിക്കലും ആഗ്രഹിക്കരുത്.
പരാസനഗതം ഹ്യേനം പരസ്യ പരിചാരകാഃ । പരിഷദ്യപകര്ഷേയുഃ പരിഹാസ്യേത ശത്രുഭിഃ
മറ്റൊരാളുടെ ഇരിപ്പിടത്തില് ഇരുന്നാല്, ആ വ്യക്തിയുടെ സേവകര് അവനെ സഭയില് നിന്ന് നീക്കും; ശത്രുക്കള് അവനെ പരിഹസിക്കും.
നിത്യം വിപ്രതിഷിദ്ധം തത്പുരസ്താദാസനം മതമ് । അര്ഥാര്ഥം ഹി യദാ ഭൃത്യോ രാജാനമുപതിഷ്ഠതേ
മുന്നില് ഇരിപ്പിടം എപ്പോഴും വിലക്കപ്പെട്ടതാണെന്ന് കരുതണം; കാരണം, ഭൃത്യന് രാജാവിനെ ഏതെങ്കിലും ആവശ്യത്തിനായി സമീപിക്കുമ്പോള് അതാണ് നിയമം.
ദക്ഷിണം വാഽഥ വാമം വാ ഭാഗമാശ്രിത്യ പണ്ഡിതഃ। തിഷ്ഠേദ്വിനീതവദ്രാജന്ന പുരസ്താന്ന പൃഷ്ഠതഃ। രാക്ഷിണാമാത്തശസ്ത്രാണാം പശ്ചാത്സ്ഥാനം വിധീയതേ
പണ്ഡിതന് രാജാവേ, വലതോ അല്ലെങ്കില് ഇടതോ ഭാഗത്ത് വിനയത്തോടെ നില്ക്കണം; മുന്നില് അല്ലെങ്കില് പിന്നില് നില്ക്കരുത്. ആയുധം ധരിച്ചിരിക്കുന്ന രക്ഷകര്ത്താക്കള്ക്ക് മാത്രം പിന്നില് നില്ക്കാം.
മാതൃഗോത്രേ സ്വഗോത്രേ വാ നാമ്നാ ശീലേന വാ പുനഃ । സംഗ്രഹാര്ഥം മനുഷ്യാണാം നിത്യമാഭാഷിതാ ഭവേത്
ഒരു വ്യക്തിയെ ആളുകളുടെ ഇടയില് അമ്മയുടെ വംശം, സ്വന്തം വംശം, പേര്, അല്ലെങ്കില് സ്വഭാവം ഉപയോഗിച്ച് എപ്പോഴും തിരിച്ചറിയാന് വിളിക്കണം.
പൂജ്യമാനോപി യോ രാജ്ഞാ നരോ ന പ്രതിപൂജയേത്। നൈനമാരാധയേജ്ജാതു ശാസ്താ ശിഷ്യാനിവാലസാന്
രാജാവ് ആദരിച്ചിട്ടും ആ ആദരം തിരിച്ചുനല്കാത്തവനെ ഒരിക്കലും പ്രീതിപ്പെടുത്തരുത്; ഗുരു ആലസ്യമായ ശിഷ്യനെ പ്രീതിപ്പെടുത്താത്തതുപോലെ.
നാസ്യ യുഗ്യം ന പര്യങ്കം നാസനം ന രഥം തഥാ। ആരോഹേത്സംമതോഽസ്മീതി യോ രാജവസതിം വസേത്
രാജാവിന്റെ വാസസ്ഥലത്ത് താമസിക്കുന്നവന് സ്വയം അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടവനാണെന്ന് കരുതി രാജാവിന്റെ കുതിരയിലോ കിടക്കയിലോ ഇരിപ്പിടത്തിലോ രഥത്തിലോ കയറരുത്.