മാത്സ്യോ വിരാടോ ബലവാനഭിരക്തോഥ പാണ്ഡവാന്। ധര്മശീലോ വദാന്യശ്ച വൃദ്ധഃ സത്സ്വപി സംമതഃ ।। 13
മത്സ്യരാജാവ് വിരാട് ശക്തനും പാണ്ഡവന്മാരോടു സ്നേഹമുള്ളവനും ധാർമ്മികനും ദാനശീലനും പ്രായം ചെന്നവനും സത്സംഗത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്നവനും ആണ്.
ഗുണവാഁല്ലോകവിഖ്യാതോ ദൃഢഭക്തിര്ജിതേന്ദ്രിയഃ । തത്ര മേ രോചതേ പാര്ഥ മത്സ്യരാജാന്തികേഽനഘ ।। 14
അവൻ ഗുണവാനാണ്, ജനങ്ങളിൽ പ്രശസ്തനാണ്, ഭക്തിയിൽ ഉറച്ചവനും ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിച്ചവനും ആണ്; അതുകൊണ്ട് പാപരഹിതനായവനേ, മത്സ്യരാജാവിന്റെ അടുത്ത് താമസിക്കാൻ എനിക്ക് ഇഷ്ടമാണ്.
വിരാടനഗരേ താത മാസാന്ദ്വാദശസംമിതാന്। കുര്വന്തസ്തസ്യ കര്മാണി വസാമോ യദി രോചതേ ।। 15
പ്രിയനേ, വിരാടനഗരത്തിൽ പന്ത്രണ്ടു മാസം അവന്റെ സേവനത്തിൽ കഴിയാം, നിനക്കിഷ്ടമെങ്കിൽ.
യാനിയാനി ച കര്മാണി തസ്യ ശക്ഷ്യാമഹേ വയമ്। കര്തും യോ യത്സ തത്കര്മ ബ്രവീതു കുരുനന്ദന ।। 16
അവന്റെ സേവനത്തിൽ നമ്മൾ ചെയ്യാൻ കഴിയുന്ന ജോലികൾ ഓരോരുത്തരും പറയണം, കുരുവംശത്തിലെ സന്തോഷമേ.
നരദേവ കഥം കര്മ തസ്യ രാഷ്ട്രേ കരിഷ്യസി । മനുജേന്ദ്ര വിരാടസ്യ രംസ്യസേ കേന കര്മണാ ।। 17
രാജാവേ, അവന്റെ രാജ്യത്ത് നീ എന്ത് ജോലി ചെയ്യും? മനുഷ്യരാശിയിലെ പ്രഭുവേ, വിരാടന്റെ രാജ്യത്ത് ഏത് ജോലി ചെയ്യുന്നതിൽ നിനക്ക് സന്തോഷം ലഭിക്കും?
അക്ലിഷ്ടവേഷധാരീ ച ധാര്മികോ ഹ്യനസൂയകഃ । ന തവാഭ്യുചിതം കര്മ നൃശംസം നാപി കൈതവമ് ।। 18
നീ ശുദ്ധമായ വസ്ത്രം ധരിക്കുന്നവനാണ്, ധാർമ്മികനും അസൂയയില്ലാത്തവനും ആണ്; ക്രൂരമായോ വഞ്ചനാപരമായോ ജോലി നിനക്കൊത്തതല്ല.
സത്യവാഗസി യാജ്ഞീകോ ലോഭക്രോധവിവര്ജിതഃ । മൃദുര്വദാന്യോ ഹ്രീമാംശ്ച ധാര്മികഃ സത്യവിക്രമഃ ।। 19
നീ സത്യം സംസാരിക്കുന്നവനാണ്, യാഗങ്ങൾ ചെയ്യുന്നവനും ലോഭവും കോപവും ഇല്ലാത്തവനും, സൌമ്യനും ദാനശീലനും ലജ്ജാശീലനും ധാർമ്മികനും സത്യത്തിൽ ഉറച്ചവനും ആണ്.
സ രാജംസ്തപസാ ക്ലിഷ്ടഃ കഥം തസ്യ കരിഷ്യസി। ന ദുഃഖമുചിതം കിംചിദ്രാജന്പാപമതേര്യഥാ। സ ഇമാമാപദം പ്രാപ്യ കഥം ഘോരാം തരിഷ്യസി ।। 20
രാജാവേ, നീ തപസ്സുകൊണ്ട് ക്ഷീണിച്ചവനാണ്; അവന്റെ സേവനത്തിൽ നീ എങ്ങനെ ജോലി ചെയ്യും? ദു:ഖകരമായതോ പാപകരമായതോ ഒന്നും നിനക്കൊത്തതല്ല; ഈ കഠിനമായ സ്ഥിതിയിൽ എത്തി, നീ എങ്ങനെ ഇതു കടന്നുപോകും?
അര്ജുനേനൈവമുക്തസ്തു പ്രത്യുവാച യുധിഷ്ഠിരഃ । ശൃണു ത്വം യത്കരിഷ്യാമി കര്മ വൈ കുരുനന്ദന ।। 21
അർജ്ജുനൻ ഇങ്ങനെ ചോദിച്ചപ്പോൾ, യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ മറുപടി പറഞ്ഞു: 'കുരുവംശത്തിലെ സന്തോഷമേ, ഞാൻ ചെയ്യാൻ പോകുന്ന ജോലി നീ കേൾക്കൂ.'
വിരാടം സമനുപ്രാപ്യ രാജാനം മാത്സ്യനന്ദനമ് । സഭാസ്താരോ ഭവിഷ്യാമി വിരാടസ്യേതി മേ മതിഃ ।। 22
മത്സ്യരാജാവായ വിരാടനെ സമീപിച്ചാൽ, ഞാൻ അവന്റെ സഭയുടെ മേൽനോട്ടക്കാരനാകും; അതാണ് എന്റെ തീരുമാനം.
കങ്കോ നാമ ബ്രുവാണോഽഹം മതാക്ഷഃ സാധുദേവിതാ। വൈഡൂര്യാന്കാഞ്ചനാന്ദാനാന്സ്ഫാടികാന്രാജതാനപി ।। 23
ഞാൻ എന്റെ പേര് കങ്കൻ എന്നു പറഞ്ഞ്, ചതുരനായ ഒരു പാശക്കാരനായി, വൈഡൂര്യവും പൊന്നും സ്ഫടികവും വെള്ളിയും കൊണ്ടുള്ള മനോഹരമായ പാശങ്ങൾ സമ്മാനമായി നൽകും.
കൃഷ്ണാക്ഷാഁല്ലോഹിതാക്ഷാംശ്ച നിവപ്സ്യാമി മനോരമാന്। അരിഷ്ടാന്രാജഗോലിങ്ഗാന്ദര്ശനീയാന്സുവര്ചസഃ ।। 24
കറുത്ത കണ്ണുള്ളതും ചുവപ്പു കണ്ണുള്ളതും, ഭദ്രവും രാജസമായതും കാണുമ്പോൾ ആകർഷകമായതുമായ മനോഹരമായ പാശങ്ങൾ ഞാൻ ഒരുക്കും.
ലോഹിതാശ്ചാശ്മഗര്ഭാശ്ച സന്തി താത ധനാനി മേ। ദര്ശനീയാഃ സഭാനന്ദാഃ കുശലൈഃ സാധുനിഷ്ഠിതാഃ ।। 25
എന്റെ കൈവശം ചുവപ്പുനിറമുള്ളതും രത്നങ്ങൾ പതിപ്പിച്ചതുമായ മനോഹരമായ പാശങ്ങൾ ഉണ്ട്. അവ സഭയിൽ സന്തോഷം പകരുന്നവയും വിദഗ്ധമായി നിർമ്മിച്ചവയുമാണ്.
അപ്യേതാന്പാണിനാ സ്പൃഷ്ട്വാ സംപ്രഹൃഷ്യന്തി മാനവാഃ ।। 26
അവയെ കൈകൊണ്ട് സ്പർശിച്ചാൽ പോലും ആളുകൾക്ക് വലിയ സന്തോഷം ഉണ്ടാകും.
താന്വികീര്യ സമേ ദേശേ രമണീയേ വിപാംസുലേ। ദേവിഷ്യാമി യഥാകാമം സ വിഹാരോ ഭവിഷ്യതി ।। 27
അവയെ സമതലവും മനോഹരവുമായ മണൽ നിറഞ്ഞ സ്ഥലത്ത് ചിതറിച്ച്, ഞാൻ ഇഷ്ടം പോലെ കളിക്കും. അതാണ് എന്റെ വിനോദം.
കങ്കോ നാമ്നാ പരിവ്രാട് ച വിരാടസ്യ സഭാസദഃ। ജ്യോതിഷേ ശകുനജ്ഞാനേ നിമിത്തേ ചാക്ഷകൌശലേ । ബ്രാഹ്മേ വേദേ മയാഽധീതേ വേദാങ്ഗേഷു ച സര്വശഃ ।। 28
കങ്കൻ എന്ന പേരിൽ പര്യടനക്കാരനായി, വിരാടന്റെ സഭയിൽ ഞാൻ സന്നിധാനിയായിരിക്കും. ജ്യോതിഷം, പക്ഷിശാസ്ത്രം, ലക്ഷണങ്ങൾ, പാശക്കളി എന്നിവയിൽ ഞാൻ നിപുണനാണ്. ബ്രാഹ്മണവേദവും അതിന്റെ എല്ലാ ശാഖകളും ഞാൻ പഠിച്ചിട്ടുണ്ട്.
ധര്മകാമാര്ഥമോക്ഷേഷു നീതിശാസ്ത്രേഷു പാരഗഃ। പൃഷ്ടോഽഹം കഥയിഷ്യാമി രാജ്ഞഃ പ്രിയതമം വചഃ ।। 29
ധർമ്മം, കാമം, അർത്ഥം, മോക്ഷം എന്നിങ്ങനെയുള്ള ശാസ്ത്രങ്ങളിലും നയശാസ്ത്രത്തിലും ഞാൻ പ്രാവീണ്യം നേടിയിരിക്കുന്നു. രാജാവ് ചോദിച്ചാൽ അവനു ഏറ്റവും ഇഷ്ടപ്പെടുന്ന വാക്കുകൾ ഞാൻ പറയും.
ആസം യുധിഷ്ഠിരസ്യാഹം പുരാ പ്രാണസമഃ സഖാ। ഇതി വക്ഷ്യാമി രാജാനം യദി മാമനുയോക്ഷ്യതേ ।। 30
രാജാവ് എന്നോട് ചോദിച്ചാൽ, 'ഞാൻ യുദ്ധിഷ്ഠിരന്റെ ഏറ്റവും പ്രിയ സുഹൃത്ത് ആയിരുന്നു, ജീവനെപ്പോലും പ്രിയൻ,' എന്ന് ഞാൻ പറയും.
വിരാടനഗരേ ഛന്ന ഏവം യുക്തഃ സദാ വസേ। ഇത്യേവം മേ പ്രതിജ്ഞാതം വിചരിഷ്യാമ്യഹം യഥാ ।। 31
വിരാടനഗരിയിൽ ഒളിച്ചിരുത്തി, ഞാൻ ഇങ്ങനെ തന്നെ എല്ലായ്പ്പോഴും പെരുമാറും. ഇതാണ് എന്റെ പ്രതിജ്ഞ, അതുപോലെയാണ് ഞാൻ ജീവിക്കുക.
ഏവം നിര്ദിശ്യ ചാത്മാനം നിശ്വസന്നുഷ്ണമാര്തിജമ് । വിമുഞ്ചന്നശ്രു നേത്രാഭ്യാം ഭീമസേനമുവാച ഹ
ഇങ്ങനെ തന്നെത്തന്നെ വിവരിച്ച ശേഷം, ദു:ഖത്തിന്റെ ചൂടോടെ ആഹ്വാനം ചെയ്തു, കണ്ണുകളിൽ നിന്ന് കണ്ണുനീർ വീഴ്ത്തി, ഭീമസേനനോട് അവൻ പറഞ്ഞു.
ഭീമസേന കഥം കര്മ മാത്സ്യരാഷ്ട്രേ കരിഷ്യസി। ഹത്വാ ക്രോധവശാംസ്തത്ര പര്വതേ ഗന്ധമാദനേ
ഭീമസേനാ, ഗന്ധമാദനപർവ്വതത്തിൽ കോപത്തിൽ ആ ആളുകളെ കൊല്ലുകയും ചെയ്ത നീ, മത്സ്യരാജ്യത്തിൽ എന്ത് ജോലി ചെയ്യും?
യക്ഷാന്ക്രോധാഭിതാമ്രാക്ഷാന്രാക്ഷസാംശ്ചാപി പൌരുഷാത്। പ്രാദാഃ പാഞ്ചാലകന്യായൈ പദ്മാനി സുബഹൂന്യപി
നിന്റെ ശക്തിയാൽ, കോപത്തിൽ ചുവന്ന കണ്ണുള്ള യക്ഷന്മാരെയും രാക്ഷസന്മാരെയും നീ സംഹരിച്ചു, പാഞ്ചാലരാജകുമാരിക്ക് അനേകം താമരകളും നൽകി.
ബകം രാക്ഷസരാജാനം ഭീഷണം പുരുഷാദകമ് । ജഘ്നിവാനസി കൌന്തേയ ബ്രാഹ്മണാര്ഥമരിന്ദമ। ക്ഷേമാ ചാഭയസംവീതാ സൈകചക്രാ ത്വയാ കൃതാ
കുന്തിദേവിയുടെ മകനേ, ഭയങ്കരനും മനുഷ്യഭക്ഷകനുമായ ബക എന്ന രാക്ഷസരാജാവിനെ നീ ബ്രാഹ്മണന്റെ خاطرത്തിൽ കൊല്ലുകയും, എകചക്ര നഗരം നിന്റെ വഴി സുരക്ഷിതവും ഭയമില്ലാത്തതുമായതാക്കുകയും ചെയ്തു.
ഹിഡിമ്ബം ച മഹാവീര്യം കിര്മീരം ചൈവ രാക്ഷസമ്। ത്വയാ ഹത്വാ മഹാബാഹോ വനം നിഷ്കണ്ടകം കൃതമ്
നിന്റെ ശക്തിയാൽ മഹാവീര്യശാലിയായ ഹിഡിംബനെയും കിർമീര എന്ന രാക്ഷസനെയും നീ സംഹരിച്ചു. നിന്റെ ഭുജബലത്തിൽ ആ വനം ഭയക്കരന്മാരില്ലാത്തതാക്കപ്പെട്ടു.
ആപദം ചാപി സംപ്രാപ്താ ദ്രൌപദീ ചാരുഹാസിനീ । ജടാസുരവധം കൃത്വാ വയം ച പരിമോക്ഷിതാഃ
സുന്ദരമായ പുഞ്ചിരിയുള്ള ദ്രൗപദിക്ക് അപകടം വന്നപ്പോൾ, നീ ജടാസുരനെ കൊല്ലുകയും, ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും രക്ഷപ്പെടുകയും ചെയ്തു.
മത്സ്യരാജാംന്തികേ താത വീര്യപൂര്ണോഽത്യമര്ഷണഃ। വൃകോദര വിരാടസ്യ ബലീയാന്ദുര്ബലീയസഃ। സമീപേ നഗരേ തസ്യ വത്സ്യസേ കേന കര്മണാ
മത്സ്യരാജാവിന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ, ശക്തിയും അഭിമാനവും നിറഞ്ഞവനേ, വൃകോദരാ, അവന്റെ നഗരത്തിൽ ശക്തരോടും ദുർബലരോടും കൂടെ നീ ഏത് ജോലി ചെയ്ത് താമസിക്കും?
പൌരോഗവോ ബ്രുവാണോഽഹം ബല്ലവോ നാമ നാമതഃ । ഇതി പാഠഃ സൂദോഽഹം വലലോ നാമ്നാ സൂപകാരോ നരാധിപ। ഉപസ്ഥാസ്യാമി രാജാനം വിരാടമിതി രോചയേ
ഞാൻ എന്റെ പേര് വല്ലവൻ എന്നു പറഞ്ഞ്, ഒരു പാചകക്കാരനായി രാജാവ് വിരാടനെ സേവിക്കുമെന്ന് ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
രസാന്നാനാവിധാംശ്ചാപി സ്വാദൂംശ്ച മധുരാംസ്തഥാ । സൂപാംശ്ചാപി കരിഷ്യാമി കുശലോസ്മി മഹാനസേ
നാനാവിധത്തിലുള്ള രുചികരവും മധുരവുമായ വിഭവങ്ങളും സൂപ്പുകളും ഞാൻ തയ്യാറാക്കും. അടുക്കളയിൽ ഞാൻ നിപുണനാണ്.
കൃതപൂര്വാണി യാന്യസ്യ വ്യഞ്ജനാനി സുശിക്ഷിതൈഃ । താന്യപ്യഭിഭവിഷ്യാമി പ്രീതിം സംജനയന്നഹമ്
മറ്റുള്ളവർക്ക് മുമ്പ് തയ്യാറാക്കിയ വിഭവങ്ങൾ എത്രയും പരിചയസമ്പന്നരായവരാണെങ്കിലും, അവയെക്കാൾ നല്ലതായ വിഭവങ്ങൾ ഞാൻ ഒരുക്കും; അതിലൂടെ രാജാവിന്റെ മനസ്സിൽ സന്തോഷം ഉണർത്തും.
പൂര്വമപ്രാശിതാംസ്തേന കര്താ രസഗുണാന്വിതാന് । സ്വാദു വ്യഞ്ജനമാസ്വാദ്യ മാത്സ്യഃ പ്രീതോ ഭവിഷ്യതി
ഇതുവരെ രുചിച്ചിട്ടില്ലാത്ത, രുചികരവും രസമുള്ളതുമായ വിഭവങ്ങൾ രാജാവിന് ഞാൻ രുചിപ്പിക്കും; അപ്പോൾ മത്സ്യരാജാവ് അതിൽ സന്തോഷം കാണിക്കും.