വിദിതം ഭവതാം സര്വേ ര്ധാര്തരാഷ്ട്രൈര്യഥാ വയമ്। സംമന്ത്രാഹൃതരാജ്യാശ്ച നിസ്സ്വാശ്ച ബഹുശഃ കൃതാഃ । ഉഷിതാഃ സ്മോ വനേ കൃച്ഛ്രം തഥാ വര്ഷാണി ദ്വാദശ
നിങ്ങൾക്കൊക്കെ നന്നായി അറിയാം, ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാർ കപടത്താൽ ഞങ്ങളെ രാജ്യം നഷ്ടപ്പെടുത്തുകയും പലതവണ ദരിദ്രരാക്കുകയും ചെയ്തു. പന്ത്രണ്ടു വർഷം കഠിനമായി വനത്തിൽ ജീവിച്ചിരുന്നത് നിങ്ങൾക്കറിയാം.
അജ്ഞാതചര്യാസമയം ശേഷം വര്ഷം ത്രയോദശമ്। തദ്വത്സ്യാമഃ ക്വചിച്ഛന്നാസ്തദനുജ്ഞാതുമര്ഹഥ
ഇപ്പോൾ അജ്ഞാതവാസമായ പതിമൂന്നാം വർഷം ബാക്കി. ഞങ്ങൾ എവിടെയോ മറഞ്ഞ് താമസിക്കും. അതിന് നിങ്ങൾ അനുമതി നൽകണം.
ഇത്യുക്താ ധര്മരാജേന ബ്രാഹ്മണാഃ പരമാശിഷഃ । പ്രയുജ്യാപൃച്ഛ്യ ഭരതാന്യഥാസ്വം പ്രയയുര്ഗൃഹാന്
ധർമ്മരാജാവിന്റെ വാക്കുകൾക്കുശേഷം ബ്രാഹ്മണന്മാർ പരമാശീർവാദങ്ങൾ നൽകി വിടപറഞ്ഞ് സ്വന്തം വീടുകളിലേക്ക് മടങ്ങി.
സര്വേ വേദവിദോ മുഖ്യാ യതയോ മുനയസ്തദാ। ആശീരുക്ത്വാ യഥാന്യായം പുനര്ദര്ശനകാങ്ക്ഷിണഃ
വേദജ്ഞന്മാരും തപസ്സുകാരും മുനിമാരും എല്ലാവരും യഥാവിധി ആശീർവാദം നൽകി, വീണ്ടും കാണാൻ ആഗ്രഹിച്ച് പുറപ്പെട്ടു.
തേ തു ഭൃത്യാശ്ച ദൂതാശ്ച ശില്പിനഃ പരിചാരകാഃ। അനുജ്ഞാപ്യ യഥാന്യായം പുനര്ദര്ശനകാങ്ക്ഷിണഃ
ഭൃത്യന്മാരും ദൂതന്മാരും ശില്പികളും സേവകരും യഥാന്യായം അനുമതി വാങ്ങി, വീണ്ടും കാണാൻ ആഗ്രഹിച്ച് അവിടം വിട്ടു.
സഹ ധൌമ്യേന വിദ്വാംസസ്തഥാ തേ പഞ്ച പാണ്ഡവാഃ। ഉത്ഥായ പ്രയയുര്വീരാഃ കൃഷ്ണാമാദായ ഭാരത
വിദ്വാൻ ധൗമ്യനോടൊപ്പം അഞ്ചു പാണ്ഡവരും കൃഷ്ണയെയും കൂട്ടി എഴുന്നേറ്റ് യാത്രയായി, ഭാരതവംശജാ.
ക്രോശമാത്രമതിക്രമ്യ തസ്മാദ്വാസാന്നിമിത്തതഃ । ശ്വോഭൂതേ മനുജവ്യാഘ്രാശ്ഛന്നവാസാര്ഥമുദ്യതാഃ
അവരുടെ വാസസ്ഥലത്തിൽ നിന്ന് ഏകദേശം ഒരു ക്രോഷം ദൂരം കടന്ന ശേഷം, മനുഷ്യസിംഹന്മാർ അഗ്യാതവാസത്തിനായി മറവിൽ കഴിയാൻ പുലർച്ചെ ഒരുക്കം തുടങ്ങി.
പൃഥക് ശാസ്ത്രവിദഃ സര്വേ സര്വേ മന്ത്രവിശാരദാഃ । സന്ധിവിഗ്രഹതത്വജ്ഞാ മന്ത്രായ സമുപാവിശന്
ശാസ്ത്രജ്ഞരും മന്ത്രവിദഗ്ധരും സന്ധി-വിഗ്രഹത്തിന്റെ തത്വം അറിയുന്നവരും എല്ലാവരും ചേർന്ന് ആലോചനയ്ക്ക് ഇരുന്നു.
നിവൃത്തവനവാസാസ്തേ സത്യസന്ധാ മനസ്വിനഃ। അകുര്വത പുനര്മന്ത്രം സഹ ധൌമ്യേന പാണ്ഡവാഃ ।। 1
വനവാസം അവസാനിച്ച സത്യനിഷ്ഠരായ പാണ്ഡവന്മാർ ധൗമ്യനോടൊപ്പം വീണ്ടും ആലോചിച്ചു.
അഥാബ്രവീദ്ധര്മരാജഃ കുന്തീപുത്രോ യുധിഷ്ഠിരഃ। ഭ്രാതൄന്കൃഷ്ണാം ച സംഗ്രേക്ഷ്യ ധൌമ്യം ച കുരുനന്ദനഃ ।। 2
അപ്പോൾ കുന്തീപുതനായ ധർമ്മരാജാവായ യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ സഹോദരന്മാരെയും കൃഷ്ണയെയും ധൗമ്യനെയും നോക്കി, കുരുകുലപുത്രാ, ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ദ്വാദശേമാനി വര്ഷാണി രാജ്യാദ്വിപ്രോഷിതാ വയമ്। ത്രയോദശോഽയം സംപ്രാപ്തഃ കൃച്ഛ്രാത്പരമദുര്വസഃ। സ സാധു കൌന്തേയ ഇതോ വാസമര്ജുന രോചയ ।। 3
പന്ത്രണ്ടു വർഷം രാജ്യം വിട്ട് ഞങ്ങൾ കഴിഞ്ഞു. ഇപ്പോൾ ഏറ്റവും കഠിനവും ദു:ഖകരവുമായ പതിമൂന്നാം വർഷം എത്തി. അതിനാൽ, അർജുനാ, ഇവിടെ നിന്ന് താമസിക്കാൻ ഉചിതമായ സ്ഥലം നീ തിരഞ്ഞെടുക്കണം.
ത്രയോദശമിദം പ്രാപ്തം ക്വനു വത്സ്യാമഹേഽര്ജുന। അബുദ്ധാ ധാര്തരാഷ്ട്രൈശ്ച സമഗ്രാഃ സഹ കൃഷ്ണയാ ।। 4
ഇപ്പോൾ പതിമൂന്നാം വർഷം എത്തിയിരിക്കുന്നു, അർജുനാ. ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാർക്ക് അറിയാതെ, കൃഷ്ണയോടൊപ്പം എല്ലാവരും ചേർന്ന് എവിടെ താമസിക്കാമെന്ന് നമുക്ക് തീരുമാനിക്കണം.
തസ്യൈവ വരദാനേന ധര്മസ്യ മനുജാധിപ। അജ്ഞാതാ വിചരിഷ്യാമോ നരാണാം ഭരതര്ഷഭ ।। 5
ധർമ്മന്റെ അനുഗ്രഹം കൊണ്ട്, രാജാവേ, നമ്മൾ മനുഷ്യരിൽ ആരും തിരിച്ചറിയാതെ സഞ്ചരിക്കും, ഭാരതവംശത്തിലെ മഹാനേ.
യാനി രാഷ്ട്രാണി വാസായ കീര്തയിഷ്യാമി കാനിചിത് । രമണീയാനി ഗുപ്താനി തേഷാം കിംചിത്തു രോചയ ।। 6
വാസത്തിനായി അനുയോജ്യമായ ചില ദേശങ്ങൾ ഞാൻ പറയാം; അവയിൽ മനോഹരവും സുരക്ഷിതവുമായ സ്ഥലങ്ങളിൽ നിന്നു നിനക്കിഷ്ടമായത് തിരഞ്ഞെടുക്കൂ.
രമ്യാ ജനപദാഃ സന്തി ബഹവസ്ത്വഭിതഃ കുരൂന് । പാഞ്ചാലാശ്ചൈവ മത്സ്യാശ്ച സാല്വവൈദേഹബാഹ്ലികാഃ । ദശാര്ണാഃ ശൂരസേനാശ്ച കലിങ്ഗാ മാഗധാ അപി ।। 7
കുരുക്കളുടെ ചുറ്റും മനോഹരമായ പല ദേശങ്ങളും ഉണ്ട്; പാഞ്ചാലരും മത്സ്യരും സാൽവരും വൈദേഹരും ബാഹ്ലികരും ദശാർണരും ശൂരസേനരും കലിംഗരും മാഗധരും ഇവിടെയുണ്ട്.
വിരാടനഗരം ചാപി ശ്രൂയതേ ശത്രുസൂദന । രമണീയം ജനാകീര്ണം സുഭിക്ഷം സ്ഫീതമേവ ച ।। 8
വിരാടനഗരം എന്നതും പ്രശസ്തമാണ്, ശത്രുനാശകാ; അതു മനോഹരവും ജനസാന്ദ്രവുമായതും ധാന്യസമൃദ്ധിയും സമൃദ്ധിയുമുള്ളതുമാണ്.
നാനാരാഷ്ട്രാണി ചാന്യാനി ശ്രൂയന്തേ സുബഹൂനി ച । യത്ര തേ രോചതേ രാജംസ്തത്ര ഗച്ഛാമഹേ വയമ് ।। 9
മറ്റു പലവിധ സമൃദ്ധമായ ദേശങ്ങളും കേട്ടിട്ടുണ്ട്; രാജാവേ, നിനക്കിഷ്ടമാകുന്നിടത്തേക്ക് നാം പോകാം.
കതമസ്മിഞ്ജനപദേ മഹാരാജ നിവത്സ്യസി । മാ വിഷാദേ മനഃ കാര്യം രാജ്യഭ്രംശ ഇതി ക്വചിത് ।। 10
മഹാരാജാവേ, ഏത് ദേശത്താണ് നീ താമസിക്കാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്? രാജ്യം നഷ്ടമായതുകൊണ്ട് എവിടെയും മനസ്സിൽ വിഷാദം വരുത്തേണ്ട.
ഏവമേതന്മഹാബാഹോ യഥാ സ ഭഗവാന്പ്രഭുഃ। അബ്രവീത്സര്വഭൂതേശസ്തഥൈതന്ന തദന്യഥാ ।। 11
മഹാബാഹുവേ, അതെ, അതുപോലെയാണ്, ആ മഹാത്മാവും സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ അധിപനുമായ ഭഗവാൻ പറഞ്ഞതുപോലെയാണ് എല്ലാം നടക്കുക; അതിൽ മാറ്റമൊന്നുമില്ല.
അവശ്യം ത്വേവ വാസാര്ഥം രമണീയം ശിവം സുഖമ്। സംമന്ത്ര്യ സഹിതൈഃ സര്വൈര്ദ്രവ്യമകുതോഽഭയമ് ।। 12
നമുക്ക് താമസിക്കാൻ മനോഹരവും ശുഭവും സുഖകരവുമായ ഒരു സ്ഥലം നിർബന്ധമായും തിരഞ്ഞെടുക്കണം; എല്ലാവരോടും ആലോചിച്ച്, നമ്മുടെ സമ്പത്ത് സുരക്ഷിതമായിടം നോക്കണം.
മാത്സ്യോ വിരാടോ ബലവാനഭിരക്തോഥ പാണ്ഡവാന്। ധര്മശീലോ വദാന്യശ്ച വൃദ്ധഃ സത്സ്വപി സംമതഃ ।। 13
മത്സ്യരാജാവ് വിരാട് ശക്തനും പാണ്ഡവന്മാരോടു സ്നേഹമുള്ളവനും ധാർമ്മികനും ദാനശീലനും പ്രായം ചെന്നവനും സത്സംഗത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്നവനും ആണ്.
ഗുണവാഁല്ലോകവിഖ്യാതോ ദൃഢഭക്തിര്ജിതേന്ദ്രിയഃ । തത്ര മേ രോചതേ പാര്ഥ മത്സ്യരാജാന്തികേഽനഘ ।। 14
അവൻ ഗുണവാനാണ്, ജനങ്ങളിൽ പ്രശസ്തനാണ്, ഭക്തിയിൽ ഉറച്ചവനും ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിച്ചവനും ആണ്; അതുകൊണ്ട് പാപരഹിതനായവനേ, മത്സ്യരാജാവിന്റെ അടുത്ത് താമസിക്കാൻ എനിക്ക് ഇഷ്ടമാണ്.
വിരാടനഗരേ താത മാസാന്ദ്വാദശസംമിതാന്। കുര്വന്തസ്തസ്യ കര്മാണി വസാമോ യദി രോചതേ ।। 15
പ്രിയനേ, വിരാടനഗരത്തിൽ പന്ത്രണ്ടു മാസം അവന്റെ സേവനത്തിൽ കഴിയാം, നിനക്കിഷ്ടമെങ്കിൽ.
യാനിയാനി ച കര്മാണി തസ്യ ശക്ഷ്യാമഹേ വയമ്। കര്തും യോ യത്സ തത്കര്മ ബ്രവീതു കുരുനന്ദന ।। 16
അവന്റെ സേവനത്തിൽ നമ്മൾ ചെയ്യാൻ കഴിയുന്ന ജോലികൾ ഓരോരുത്തരും പറയണം, കുരുവംശത്തിലെ സന്തോഷമേ.
നരദേവ കഥം കര്മ തസ്യ രാഷ്ട്രേ കരിഷ്യസി । മനുജേന്ദ്ര വിരാടസ്യ രംസ്യസേ കേന കര്മണാ ।। 17
രാജാവേ, അവന്റെ രാജ്യത്ത് നീ എന്ത് ജോലി ചെയ്യും? മനുഷ്യരാശിയിലെ പ്രഭുവേ, വിരാടന്റെ രാജ്യത്ത് ഏത് ജോലി ചെയ്യുന്നതിൽ നിനക്ക് സന്തോഷം ലഭിക്കും?
അക്ലിഷ്ടവേഷധാരീ ച ധാര്മികോ ഹ്യനസൂയകഃ । ന തവാഭ്യുചിതം കര്മ നൃശംസം നാപി കൈതവമ് ।। 18
നീ ശുദ്ധമായ വസ്ത്രം ധരിക്കുന്നവനാണ്, ധാർമ്മികനും അസൂയയില്ലാത്തവനും ആണ്; ക്രൂരമായോ വഞ്ചനാപരമായോ ജോലി നിനക്കൊത്തതല്ല.
സത്യവാഗസി യാജ്ഞീകോ ലോഭക്രോധവിവര്ജിതഃ । മൃദുര്വദാന്യോ ഹ്രീമാംശ്ച ധാര്മികഃ സത്യവിക്രമഃ ।। 19
നീ സത്യം സംസാരിക്കുന്നവനാണ്, യാഗങ്ങൾ ചെയ്യുന്നവനും ലോഭവും കോപവും ഇല്ലാത്തവനും, സൌമ്യനും ദാനശീലനും ലജ്ജാശീലനും ധാർമ്മികനും സത്യത്തിൽ ഉറച്ചവനും ആണ്.
സ രാജംസ്തപസാ ക്ലിഷ്ടഃ കഥം തസ്യ കരിഷ്യസി। ന ദുഃഖമുചിതം കിംചിദ്രാജന്പാപമതേര്യഥാ। സ ഇമാമാപദം പ്രാപ്യ കഥം ഘോരാം തരിഷ്യസി ।। 20
രാജാവേ, നീ തപസ്സുകൊണ്ട് ക്ഷീണിച്ചവനാണ്; അവന്റെ സേവനത്തിൽ നീ എങ്ങനെ ജോലി ചെയ്യും? ദു:ഖകരമായതോ പാപകരമായതോ ഒന്നും നിനക്കൊത്തതല്ല; ഈ കഠിനമായ സ്ഥിതിയിൽ എത്തി, നീ എങ്ങനെ ഇതു കടന്നുപോകും?
അര്ജുനേനൈവമുക്തസ്തു പ്രത്യുവാച യുധിഷ്ഠിരഃ । ശൃണു ത്വം യത്കരിഷ്യാമി കര്മ വൈ കുരുനന്ദന ।। 21
അർജ്ജുനൻ ഇങ്ങനെ ചോദിച്ചപ്പോൾ, യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ മറുപടി പറഞ്ഞു: 'കുരുവംശത്തിലെ സന്തോഷമേ, ഞാൻ ചെയ്യാൻ പോകുന്ന ജോലി നീ കേൾക്കൂ.'
വിരാടം സമനുപ്രാപ്യ രാജാനം മാത്സ്യനന്ദനമ് । സഭാസ്താരോ ഭവിഷ്യാമി വിരാടസ്യേതി മേ മതിഃ ।। 22
മത്സ്യരാജാവായ വിരാടനെ സമീപിച്ചാൽ, ഞാൻ അവന്റെ സഭയുടെ മേൽനോട്ടക്കാരനാകും; അതാണ് എന്റെ തീരുമാനം.