യഥാ വിവസ്വതാ താത ഛന്നേനോത്തമതേജസാ। നിര്ദഗ്ധാഃ ശത്രവഃ സര്വേ വസതാ ഗവി വര്ഷശഃ
ഉത്തമതേജസ്സുള്ള വിവസ്വാൻ, വർഷങ്ങളോളം പശുവിൽ ഒളിച്ചിരുത്തി, ശത്രുക്കളെ മുഴുവൻ ദഹിപ്പിച്ചതുപോലെയാണ്.
വിഷ്ണുനാ വസതാ ചാത്ര ഗൃഹേ ദശരഥസ്യ വൈ। ദശഗ്രീവോ ഹതശ്ഛന്നം സംയുഗേ ഭീമകര്മണാ
വിഷ്ണു ദശരഥന്റെ വീട്ടിൽ പാർത്തപ്പോൾ, പത്ത് തലയുള്ളവൻ യുദ്ധത്തിൽ ഒളിച്ചിരുത്തി ഭീമപ്രവൃത്തിയാൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു.
ഏവമേതേ മഹാത്മാനഃ പ്രച്ഛന്നാസ്തത്രതത്ര ഹി। അജയഞ്ഛാത്രവാന്മുഖ്യാംസ്തഥാ ത്വമപി ജേഷ്യസി
ഇങ്ങനെ മഹാത്മാക്കൾ പല സ്ഥലങ്ങളിലും ഒളിച്ചിരുത്തി പ്രധാന ശത്രുക്കളെ ജയിച്ചിട്ടുണ്ട്. അതുപോലെ നീയും ജയിക്കും.
ഇതി ധൌമ്യേന ധര്മജ്ഞോ വാക്യൈഃ സ പരിഹര്ഷിതഃ। ശാന്തബുദ്ധിഃ പുനര്ഭൂത്വാ വ്യഷ്ടമ്ഭത യുധിഷ്ഠിരഃ
ഇങ്ങനെ ധൗമ്യൻ ധർമ്മത്തെ അറിയുന്നവൻ പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ കേട്ട്, യുദിഷ്ഠിരൻ സന്തോഷം പ്രാപിച്ചു, മനസ്സു ശാന്തനാക്കി വീണ്ടും ധൈര്യത്തോടെ നിലകൊണ്ടു.
അഥാബ്രവീന്മഹാബാഹുര്ഭീമസേനോ മഹാബലഃ। രാജാനം ബലിനാം ശ്രേഷ്ഠോ ഗിരാ സംപരിഹര്ഷയന്
അപ്പോൾ മഹാബലശാലിയായ ഭീമസേനൻ രാജാവിനോടു സംസാരിച്ചു. തന്റെ വാക്കുകൾകൊണ്ട് ശക്തന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ രാജാവിനെ സന്തോഷിപ്പിച്ചു.
അവേക്ഷയ മഹാരാജ തവ ഗാണ്ഡീവധന്വനാ। ധര്മാര്ഥപരയാ ബുദ്ധ്യാ ന കിംചിത്സാഹസം കൃതമ്
മഹാരാജാവേ, നിങ്ങളുടെ ഗാണ്ഡീവധാരിയായ മകനൊന്നും അവിവേകത്തോടെ ചെയ്തിട്ടില്ല. അവൻ എല്ലായ്പ്പോഴും ധർമ്മത്തിനും ഉദ്ദേശത്തിനും പ്രാധാന്യം നൽകിയാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്.
സഹദേവോ മയാ നിത്യം നകുലശ്ച നിവാരിതൌ । ശക്തൌ വിധ്വംസനേ തേഷാം ശത്രുഘ്നൌ ഭീമവിക്രമൌ
സഹദേവനും നകുലനും എപ്പോഴും എന്റെ നിയന്ത്രണത്തിലാണ്. ഭീമന്റെ ധൈര്യവും ശത്രുനാശകശക്തിയും ഇവർക്കുണ്ട്; അവരെ നശിപ്പിക്കാൻ അവർക്ക് കഴിയും.
ന വയം വര്ത്മ ഹാസ്യാമോ യസ്മിന്യോക്ഷ്യതി നോ ഭവാന് । തദ്വിധത്താം ഭവാന്സര്വം ക്ഷിപ്രം ജേഷ്യാമഹേ പരാന്
നിങ്ങൾ ഏത് വഴി പറയുന്നുവോ അതിൽ നിന്ന് ഞങ്ങൾ പിന്മാറില്ല. നിങ്ങൾ എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലും നിർദ്ദേശം നൽകുക; ഞങ്ങൾ വേഗത്തിൽ ശത്രുക്കളെ ജയിക്കും.
ഇത്യുക്തോ ഭീമസേനേന ധര്മരാജോ യുധിഷ്ഠിരഃ । സുഖോപവിഷ്ടോ വിദ്വദ്ഭിസ്താപസൈഃ സംശിതവ്രതൈഃ
ഭീമസേനൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ച യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ പണ്ഡിതരും വ്രതനിഷ്ഠരായ തപസ്സുകാരുമൊപ്പമിരുന്ന് സുഖമായി ഇരുന്നു.
യേ തദ്ഭക്ത്യാഽഭവംസ്തസ്മിന്വനവാസേ തപസ്വിനഃ । താനബ്രവീന്മഹാപ്രാജ്ഞഃ ശിഷ്ടാന്രാജാ കൃതാഞ്ജലിഃ । അഭ്യനുജ്ഞാപയിഷ്യന്വൈ തസ്മിന്വാസേ ധൃതവ്രതഃ
അവിടെ ഭക്തിയോടെ വനംവാസം ചെയ്തിരുന്ന തപസ്സികളോട് മഹാപ്രജ്ഞനായ രാജാവ് കയ്യുകൂപ്പി സംസാരിച്ചു. വ്രതം ആരംഭിക്കാൻ അവരോട് അനുമതി ചോദിച്ചു.
വിദിതം ഭവതാം സര്വേ ര്ധാര്തരാഷ്ട്രൈര്യഥാ വയമ്। സംമന്ത്രാഹൃതരാജ്യാശ്ച നിസ്സ്വാശ്ച ബഹുശഃ കൃതാഃ । ഉഷിതാഃ സ്മോ വനേ കൃച്ഛ്രം തഥാ വര്ഷാണി ദ്വാദശ
നിങ്ങൾക്കൊക്കെ നന്നായി അറിയാം, ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാർ കപടത്താൽ ഞങ്ങളെ രാജ്യം നഷ്ടപ്പെടുത്തുകയും പലതവണ ദരിദ്രരാക്കുകയും ചെയ്തു. പന്ത്രണ്ടു വർഷം കഠിനമായി വനത്തിൽ ജീവിച്ചിരുന്നത് നിങ്ങൾക്കറിയാം.
അജ്ഞാതചര്യാസമയം ശേഷം വര്ഷം ത്രയോദശമ്। തദ്വത്സ്യാമഃ ക്വചിച്ഛന്നാസ്തദനുജ്ഞാതുമര്ഹഥ
ഇപ്പോൾ അജ്ഞാതവാസമായ പതിമൂന്നാം വർഷം ബാക്കി. ഞങ്ങൾ എവിടെയോ മറഞ്ഞ് താമസിക്കും. അതിന് നിങ്ങൾ അനുമതി നൽകണം.
ഇത്യുക്താ ധര്മരാജേന ബ്രാഹ്മണാഃ പരമാശിഷഃ । പ്രയുജ്യാപൃച്ഛ്യ ഭരതാന്യഥാസ്വം പ്രയയുര്ഗൃഹാന്
ധർമ്മരാജാവിന്റെ വാക്കുകൾക്കുശേഷം ബ്രാഹ്മണന്മാർ പരമാശീർവാദങ്ങൾ നൽകി വിടപറഞ്ഞ് സ്വന്തം വീടുകളിലേക്ക് മടങ്ങി.
സര്വേ വേദവിദോ മുഖ്യാ യതയോ മുനയസ്തദാ। ആശീരുക്ത്വാ യഥാന്യായം പുനര്ദര്ശനകാങ്ക്ഷിണഃ
വേദജ്ഞന്മാരും തപസ്സുകാരും മുനിമാരും എല്ലാവരും യഥാവിധി ആശീർവാദം നൽകി, വീണ്ടും കാണാൻ ആഗ്രഹിച്ച് പുറപ്പെട്ടു.
തേ തു ഭൃത്യാശ്ച ദൂതാശ്ച ശില്പിനഃ പരിചാരകാഃ। അനുജ്ഞാപ്യ യഥാന്യായം പുനര്ദര്ശനകാങ്ക്ഷിണഃ
ഭൃത്യന്മാരും ദൂതന്മാരും ശില്പികളും സേവകരും യഥാന്യായം അനുമതി വാങ്ങി, വീണ്ടും കാണാൻ ആഗ്രഹിച്ച് അവിടം വിട്ടു.
സഹ ധൌമ്യേന വിദ്വാംസസ്തഥാ തേ പഞ്ച പാണ്ഡവാഃ। ഉത്ഥായ പ്രയയുര്വീരാഃ കൃഷ്ണാമാദായ ഭാരത
വിദ്വാൻ ധൗമ്യനോടൊപ്പം അഞ്ചു പാണ്ഡവരും കൃഷ്ണയെയും കൂട്ടി എഴുന്നേറ്റ് യാത്രയായി, ഭാരതവംശജാ.
ക്രോശമാത്രമതിക്രമ്യ തസ്മാദ്വാസാന്നിമിത്തതഃ । ശ്വോഭൂതേ മനുജവ്യാഘ്രാശ്ഛന്നവാസാര്ഥമുദ്യതാഃ
അവരുടെ വാസസ്ഥലത്തിൽ നിന്ന് ഏകദേശം ഒരു ക്രോഷം ദൂരം കടന്ന ശേഷം, മനുഷ്യസിംഹന്മാർ അഗ്യാതവാസത്തിനായി മറവിൽ കഴിയാൻ പുലർച്ചെ ഒരുക്കം തുടങ്ങി.
പൃഥക് ശാസ്ത്രവിദഃ സര്വേ സര്വേ മന്ത്രവിശാരദാഃ । സന്ധിവിഗ്രഹതത്വജ്ഞാ മന്ത്രായ സമുപാവിശന്
ശാസ്ത്രജ്ഞരും മന്ത്രവിദഗ്ധരും സന്ധി-വിഗ്രഹത്തിന്റെ തത്വം അറിയുന്നവരും എല്ലാവരും ചേർന്ന് ആലോചനയ്ക്ക് ഇരുന്നു.
നിവൃത്തവനവാസാസ്തേ സത്യസന്ധാ മനസ്വിനഃ। അകുര്വത പുനര്മന്ത്രം സഹ ധൌമ്യേന പാണ്ഡവാഃ ।। 1
വനവാസം അവസാനിച്ച സത്യനിഷ്ഠരായ പാണ്ഡവന്മാർ ധൗമ്യനോടൊപ്പം വീണ്ടും ആലോചിച്ചു.
അഥാബ്രവീദ്ധര്മരാജഃ കുന്തീപുത്രോ യുധിഷ്ഠിരഃ। ഭ്രാതൄന്കൃഷ്ണാം ച സംഗ്രേക്ഷ്യ ധൌമ്യം ച കുരുനന്ദനഃ ।। 2
അപ്പോൾ കുന്തീപുതനായ ധർമ്മരാജാവായ യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ സഹോദരന്മാരെയും കൃഷ്ണയെയും ധൗമ്യനെയും നോക്കി, കുരുകുലപുത്രാ, ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ദ്വാദശേമാനി വര്ഷാണി രാജ്യാദ്വിപ്രോഷിതാ വയമ്। ത്രയോദശോഽയം സംപ്രാപ്തഃ കൃച്ഛ്രാത്പരമദുര്വസഃ। സ സാധു കൌന്തേയ ഇതോ വാസമര്ജുന രോചയ ।। 3
പന്ത്രണ്ടു വർഷം രാജ്യം വിട്ട് ഞങ്ങൾ കഴിഞ്ഞു. ഇപ്പോൾ ഏറ്റവും കഠിനവും ദു:ഖകരവുമായ പതിമൂന്നാം വർഷം എത്തി. അതിനാൽ, അർജുനാ, ഇവിടെ നിന്ന് താമസിക്കാൻ ഉചിതമായ സ്ഥലം നീ തിരഞ്ഞെടുക്കണം.
ത്രയോദശമിദം പ്രാപ്തം ക്വനു വത്സ്യാമഹേഽര്ജുന। അബുദ്ധാ ധാര്തരാഷ്ട്രൈശ്ച സമഗ്രാഃ സഹ കൃഷ്ണയാ ।। 4
ഇപ്പോൾ പതിമൂന്നാം വർഷം എത്തിയിരിക്കുന്നു, അർജുനാ. ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാർക്ക് അറിയാതെ, കൃഷ്ണയോടൊപ്പം എല്ലാവരും ചേർന്ന് എവിടെ താമസിക്കാമെന്ന് നമുക്ക് തീരുമാനിക്കണം.
തസ്യൈവ വരദാനേന ധര്മസ്യ മനുജാധിപ। അജ്ഞാതാ വിചരിഷ്യാമോ നരാണാം ഭരതര്ഷഭ ।। 5
ധർമ്മന്റെ അനുഗ്രഹം കൊണ്ട്, രാജാവേ, നമ്മൾ മനുഷ്യരിൽ ആരും തിരിച്ചറിയാതെ സഞ്ചരിക്കും, ഭാരതവംശത്തിലെ മഹാനേ.
യാനി രാഷ്ട്രാണി വാസായ കീര്തയിഷ്യാമി കാനിചിത് । രമണീയാനി ഗുപ്താനി തേഷാം കിംചിത്തു രോചയ ।। 6
വാസത്തിനായി അനുയോജ്യമായ ചില ദേശങ്ങൾ ഞാൻ പറയാം; അവയിൽ മനോഹരവും സുരക്ഷിതവുമായ സ്ഥലങ്ങളിൽ നിന്നു നിനക്കിഷ്ടമായത് തിരഞ്ഞെടുക്കൂ.
രമ്യാ ജനപദാഃ സന്തി ബഹവസ്ത്വഭിതഃ കുരൂന് । പാഞ്ചാലാശ്ചൈവ മത്സ്യാശ്ച സാല്വവൈദേഹബാഹ്ലികാഃ । ദശാര്ണാഃ ശൂരസേനാശ്ച കലിങ്ഗാ മാഗധാ അപി ।। 7
കുരുക്കളുടെ ചുറ്റും മനോഹരമായ പല ദേശങ്ങളും ഉണ്ട്; പാഞ്ചാലരും മത്സ്യരും സാൽവരും വൈദേഹരും ബാഹ്ലികരും ദശാർണരും ശൂരസേനരും കലിംഗരും മാഗധരും ഇവിടെയുണ്ട്.
വിരാടനഗരം ചാപി ശ്രൂയതേ ശത്രുസൂദന । രമണീയം ജനാകീര്ണം സുഭിക്ഷം സ്ഫീതമേവ ച ।। 8
വിരാടനഗരം എന്നതും പ്രശസ്തമാണ്, ശത്രുനാശകാ; അതു മനോഹരവും ജനസാന്ദ്രവുമായതും ധാന്യസമൃദ്ധിയും സമൃദ്ധിയുമുള്ളതുമാണ്.
നാനാരാഷ്ട്രാണി ചാന്യാനി ശ്രൂയന്തേ സുബഹൂനി ച । യത്ര തേ രോചതേ രാജംസ്തത്ര ഗച്ഛാമഹേ വയമ് ।। 9
മറ്റു പലവിധ സമൃദ്ധമായ ദേശങ്ങളും കേട്ടിട്ടുണ്ട്; രാജാവേ, നിനക്കിഷ്ടമാകുന്നിടത്തേക്ക് നാം പോകാം.
കതമസ്മിഞ്ജനപദേ മഹാരാജ നിവത്സ്യസി । മാ വിഷാദേ മനഃ കാര്യം രാജ്യഭ്രംശ ഇതി ക്വചിത് ।। 10
മഹാരാജാവേ, ഏത് ദേശത്താണ് നീ താമസിക്കാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്? രാജ്യം നഷ്ടമായതുകൊണ്ട് എവിടെയും മനസ്സിൽ വിഷാദം വരുത്തേണ്ട.
ഏവമേതന്മഹാബാഹോ യഥാ സ ഭഗവാന്പ്രഭുഃ। അബ്രവീത്സര്വഭൂതേശസ്തഥൈതന്ന തദന്യഥാ ।। 11
മഹാബാഹുവേ, അതെ, അതുപോലെയാണ്, ആ മഹാത്മാവും സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ അധിപനുമായ ഭഗവാൻ പറഞ്ഞതുപോലെയാണ് എല്ലാം നടക്കുക; അതിൽ മാറ്റമൊന്നുമില്ല.
അവശ്യം ത്വേവ വാസാര്ഥം രമണീയം ശിവം സുഖമ്। സംമന്ത്ര്യ സഹിതൈഃ സര്വൈര്ദ്രവ്യമകുതോഽഭയമ് ।। 12
നമുക്ക് താമസിക്കാൻ മനോഹരവും ശുഭവും സുഖകരവുമായ ഒരു സ്ഥലം നിർബന്ധമായും തിരഞ്ഞെടുക്കണം; എല്ലാവരോടും ആലോചിച്ച്, നമ്മുടെ സമ്പത്ത് സുരക്ഷിതമായിടം നോക്കണം.