രാജന്വിദ്വാന്ഭവാന്ദാന്തഃ സത്യസന്ധോ ജിതേന്ദ്രിയഃ। നൈവംവിധാഃ പ്രമുഹ്യന്തി ധീരാഃ കസ്യാംചിദാപദി
രാജാവേ, നിങ്ങൾ വിദ്യാസമ്പന്നനും, മനസ്സു നിയന്ത്രിച്ചവനും, സത്യനിഷ്ഠനും, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ജയിച്ചവനും ആണല്ലോ. ഇങ്ങനെയുള്ള ധൈര്യശാലികൾ യാതൊരു കഷ്ടതയിലും മനസ്സുതളരാറില്ല.
ദേവൈരപ്യാപദഃ പ്രാപ്താശ്ഛന്നൈശ്ച ബഹുഭിസ്തദാ। തത്രതത്ര സപത്നാനാം നിഗ്രഹാര്ഥം മഹാത്മഭിഃ
ദേവന്മാർക്കുപോലും പലപ്പോഴും ശത്രുക്കളെ കീഴടക്കാൻ വ്യത്യസ്ത സ്ഥലങ്ങളിൽ ഒളിച്ചിരുത്തി അനേകം കഷ്ടതകൾ നേരിട്ടിട്ടുണ്ട്, മഹാത്മാവേ.
ദിതിപുത്രൈര്ഹൃതേ രാജ്യേ ദേവരാജഃ സുദുഃഖിതഃ। ബ്രഹ്മാണം തോഷയിഷ്യംശ്ച ബ്രഹ്മരൂപം വിധായ ച
ദിതിയുടെ പുത്രന്മാർ രാജ്യം പിടിച്ചപ്പോൾ, ദേവരാജാവായ ഇന്ദ്രൻ അത്യന്തം ദു:ഖിതനായി, ബ്രാഹ്മണരൂപം ധരിച്ച് ബ്രഹ്മാവിനെ പ്രസന്നനാക്കാൻ ശ്രമിച്ചു.
ഇന്ദ്രേണ നിഷധം പ്രാപ്യ ഗിരിപ്രസ്ഥാഹ്വയേ പുരേ। ഛന്നേനോഷ്യ കൃതം കര്മ ദ്വിഷതാം ബലനിഗ്രഹേ
ഇന്ദ്രൻ, ഗിരിപ്രസ്ഥം എന്ന നഗരത്തിൽ നിഷധത്തിൽ എത്തി, ഒളിച്ചിരുത്തി ശത്രുക്കളുടെ ശക്തി തകർക്കാൻ പ്രവർത്തിച്ചു.
പ്രസാദാദ്ബ്രഹ്മണോ രാജന്ദിതേഃ പുത്രാന്മഹാബലാന് । നിര്ജിത്യ തരസാ ശത്രൂന്പുനര്ലോകാഞ്ജുഗോപ ച
ബ്രഹ്മാവിന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ, രാജാവേ, ഇന്ദ്രൻ ദിതിയുടെ മഹാശക്തിയുള്ള പുത്രന്മാരെ ജയിച്ച്, ശത്രുക്കളെ ശക്തിയാൽ കീഴടക്കി, ലോകങ്ങളെ വീണ്ടും സംരക്ഷിച്ചു.
വിഷ്ണുനാഽശ്മഗിരിം പ്രാപ്യ തദാ ദിത്യാം നിവത്സ്യതാ। ഗര്ഭേ വധാര്ഥം ദൈത്യാനാമജ്ഞാതേനോഷിതം ചിരമ്
വിഷ്ണു, അപ്പോൾ പാറമലയിൽ എത്തി, ദിതിയുടെ ഗർഭത്തിൽ ഒളിച്ചിരുത്തി, ദൈത്യരെ ഗർഭത്തിൽ തന്നെ നശിപ്പിക്കാൻ ദീർഘകാലം അവിടെ അജ്ഞാതനായി പാർത്തു.
പ്രോഷ്യ വാമനരൂപേണ ച്ഛന്നേന ബ്രഹ്മചാരിണാ। ബലേര്യഥാ ഹൃതം രാജ്യം വിക്രമൈസ്തച്ച തേ ശ്രുതമ്
വാമനരൂപം ധരിച്ച് ബ്രഹ്മചാരിയായി ഒളിച്ചിരുത്തി, ബാലിയുടെ രാജ്യം തന്റെ വീര്യത്താൽ പിടിച്ചെടുത്തത് നീ കേട്ടിട്ടുണ്ട്.
ഔര്വേണ വസതാ ഛന്നമൂരൌ ബ്രഹ്മര്ഷിണാ തദാ। യത്കൃതം താത ലോകേഷു തച്ച സര്വം ശ്രുതം ത്വയാ
തന്തേ, ഊർവൻ എന്ന ബ്രഹ്മർഷി തോളിൽ ഒളിച്ചിരുത്തി ലോകങ്ങളിൽ ചെയ്ത സകല കാര്യങ്ങളും നീ കേട്ടിട്ടുണ്ട്.
പ്രച്ഛന്നേനാപി സര്വത്ര ഹരിണാ വൃത്രനിഗ്രഹേ। വജ്രം പ്രവിശ്യ ശക്രസ്യ യത്കൃതം തച്ച തേ ശ്രുതമ്
ഹരിയും ഒളിച്ചിരുത്തി, എല്ലായിടത്തും ഇന്ദ്രന്റെ വജ്രത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് വൃത്രനെ സംഹരിച്ചതും നീ കേട്ടിട്ടുണ്ട്.
ഹുതാശനേന യച്ചാപഃ പ്രവിശ്യ ച്ഛന്നമൂഷിതമ്। വിബുധാനാം ഹി യത്കര്മ കൃതം തച്ചാപി തേ ശ്രുതമ്
ഹുതാശനൻ, അഗ്നിദേവൻ, വെള്ളത്തിൽ ഒളിച്ചിരുത്തി ദേവന്മാർക്കായി ചെയ്ത അതി മഹത്തായ പ്രവർത്തിയും നീ കേട്ടിട്ടുണ്ട്.
യഥാ വിവസ്വതാ താത ഛന്നേനോത്തമതേജസാ। നിര്ദഗ്ധാഃ ശത്രവഃ സര്വേ വസതാ ഗവി വര്ഷശഃ
ഉത്തമതേജസ്സുള്ള വിവസ്വാൻ, വർഷങ്ങളോളം പശുവിൽ ഒളിച്ചിരുത്തി, ശത്രുക്കളെ മുഴുവൻ ദഹിപ്പിച്ചതുപോലെയാണ്.
വിഷ്ണുനാ വസതാ ചാത്ര ഗൃഹേ ദശരഥസ്യ വൈ। ദശഗ്രീവോ ഹതശ്ഛന്നം സംയുഗേ ഭീമകര്മണാ
വിഷ്ണു ദശരഥന്റെ വീട്ടിൽ പാർത്തപ്പോൾ, പത്ത് തലയുള്ളവൻ യുദ്ധത്തിൽ ഒളിച്ചിരുത്തി ഭീമപ്രവൃത്തിയാൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു.
ഏവമേതേ മഹാത്മാനഃ പ്രച്ഛന്നാസ്തത്രതത്ര ഹി। അജയഞ്ഛാത്രവാന്മുഖ്യാംസ്തഥാ ത്വമപി ജേഷ്യസി
ഇങ്ങനെ മഹാത്മാക്കൾ പല സ്ഥലങ്ങളിലും ഒളിച്ചിരുത്തി പ്രധാന ശത്രുക്കളെ ജയിച്ചിട്ടുണ്ട്. അതുപോലെ നീയും ജയിക്കും.
ഇതി ധൌമ്യേന ധര്മജ്ഞോ വാക്യൈഃ സ പരിഹര്ഷിതഃ। ശാന്തബുദ്ധിഃ പുനര്ഭൂത്വാ വ്യഷ്ടമ്ഭത യുധിഷ്ഠിരഃ
ഇങ്ങനെ ധൗമ്യൻ ധർമ്മത്തെ അറിയുന്നവൻ പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ കേട്ട്, യുദിഷ്ഠിരൻ സന്തോഷം പ്രാപിച്ചു, മനസ്സു ശാന്തനാക്കി വീണ്ടും ധൈര്യത്തോടെ നിലകൊണ്ടു.
അഥാബ്രവീന്മഹാബാഹുര്ഭീമസേനോ മഹാബലഃ। രാജാനം ബലിനാം ശ്രേഷ്ഠോ ഗിരാ സംപരിഹര്ഷയന്
അപ്പോൾ മഹാബലശാലിയായ ഭീമസേനൻ രാജാവിനോടു സംസാരിച്ചു. തന്റെ വാക്കുകൾകൊണ്ട് ശക്തന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ രാജാവിനെ സന്തോഷിപ്പിച്ചു.
അവേക്ഷയ മഹാരാജ തവ ഗാണ്ഡീവധന്വനാ। ധര്മാര്ഥപരയാ ബുദ്ധ്യാ ന കിംചിത്സാഹസം കൃതമ്
മഹാരാജാവേ, നിങ്ങളുടെ ഗാണ്ഡീവധാരിയായ മകനൊന്നും അവിവേകത്തോടെ ചെയ്തിട്ടില്ല. അവൻ എല്ലായ്പ്പോഴും ധർമ്മത്തിനും ഉദ്ദേശത്തിനും പ്രാധാന്യം നൽകിയാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്.
സഹദേവോ മയാ നിത്യം നകുലശ്ച നിവാരിതൌ । ശക്തൌ വിധ്വംസനേ തേഷാം ശത്രുഘ്നൌ ഭീമവിക്രമൌ
സഹദേവനും നകുലനും എപ്പോഴും എന്റെ നിയന്ത്രണത്തിലാണ്. ഭീമന്റെ ധൈര്യവും ശത്രുനാശകശക്തിയും ഇവർക്കുണ്ട്; അവരെ നശിപ്പിക്കാൻ അവർക്ക് കഴിയും.
ന വയം വര്ത്മ ഹാസ്യാമോ യസ്മിന്യോക്ഷ്യതി നോ ഭവാന് । തദ്വിധത്താം ഭവാന്സര്വം ക്ഷിപ്രം ജേഷ്യാമഹേ പരാന്
നിങ്ങൾ ഏത് വഴി പറയുന്നുവോ അതിൽ നിന്ന് ഞങ്ങൾ പിന്മാറില്ല. നിങ്ങൾ എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലും നിർദ്ദേശം നൽകുക; ഞങ്ങൾ വേഗത്തിൽ ശത്രുക്കളെ ജയിക്കും.
ഇത്യുക്തോ ഭീമസേനേന ധര്മരാജോ യുധിഷ്ഠിരഃ । സുഖോപവിഷ്ടോ വിദ്വദ്ഭിസ്താപസൈഃ സംശിതവ്രതൈഃ
ഭീമസേനൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ച യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ പണ്ഡിതരും വ്രതനിഷ്ഠരായ തപസ്സുകാരുമൊപ്പമിരുന്ന് സുഖമായി ഇരുന്നു.
യേ തദ്ഭക്ത്യാഽഭവംസ്തസ്മിന്വനവാസേ തപസ്വിനഃ । താനബ്രവീന്മഹാപ്രാജ്ഞഃ ശിഷ്ടാന്രാജാ കൃതാഞ്ജലിഃ । അഭ്യനുജ്ഞാപയിഷ്യന്വൈ തസ്മിന്വാസേ ധൃതവ്രതഃ
അവിടെ ഭക്തിയോടെ വനംവാസം ചെയ്തിരുന്ന തപസ്സികളോട് മഹാപ്രജ്ഞനായ രാജാവ് കയ്യുകൂപ്പി സംസാരിച്ചു. വ്രതം ആരംഭിക്കാൻ അവരോട് അനുമതി ചോദിച്ചു.
വിദിതം ഭവതാം സര്വേ ര്ധാര്തരാഷ്ട്രൈര്യഥാ വയമ്। സംമന്ത്രാഹൃതരാജ്യാശ്ച നിസ്സ്വാശ്ച ബഹുശഃ കൃതാഃ । ഉഷിതാഃ സ്മോ വനേ കൃച്ഛ്രം തഥാ വര്ഷാണി ദ്വാദശ
നിങ്ങൾക്കൊക്കെ നന്നായി അറിയാം, ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാർ കപടത്താൽ ഞങ്ങളെ രാജ്യം നഷ്ടപ്പെടുത്തുകയും പലതവണ ദരിദ്രരാക്കുകയും ചെയ്തു. പന്ത്രണ്ടു വർഷം കഠിനമായി വനത്തിൽ ജീവിച്ചിരുന്നത് നിങ്ങൾക്കറിയാം.
അജ്ഞാതചര്യാസമയം ശേഷം വര്ഷം ത്രയോദശമ്। തദ്വത്സ്യാമഃ ക്വചിച്ഛന്നാസ്തദനുജ്ഞാതുമര്ഹഥ
ഇപ്പോൾ അജ്ഞാതവാസമായ പതിമൂന്നാം വർഷം ബാക്കി. ഞങ്ങൾ എവിടെയോ മറഞ്ഞ് താമസിക്കും. അതിന് നിങ്ങൾ അനുമതി നൽകണം.
ഇത്യുക്താ ധര്മരാജേന ബ്രാഹ്മണാഃ പരമാശിഷഃ । പ്രയുജ്യാപൃച്ഛ്യ ഭരതാന്യഥാസ്വം പ്രയയുര്ഗൃഹാന്
ധർമ്മരാജാവിന്റെ വാക്കുകൾക്കുശേഷം ബ്രാഹ്മണന്മാർ പരമാശീർവാദങ്ങൾ നൽകി വിടപറഞ്ഞ് സ്വന്തം വീടുകളിലേക്ക് മടങ്ങി.
സര്വേ വേദവിദോ മുഖ്യാ യതയോ മുനയസ്തദാ। ആശീരുക്ത്വാ യഥാന്യായം പുനര്ദര്ശനകാങ്ക്ഷിണഃ
വേദജ്ഞന്മാരും തപസ്സുകാരും മുനിമാരും എല്ലാവരും യഥാവിധി ആശീർവാദം നൽകി, വീണ്ടും കാണാൻ ആഗ്രഹിച്ച് പുറപ്പെട്ടു.
തേ തു ഭൃത്യാശ്ച ദൂതാശ്ച ശില്പിനഃ പരിചാരകാഃ। അനുജ്ഞാപ്യ യഥാന്യായം പുനര്ദര്ശനകാങ്ക്ഷിണഃ
ഭൃത്യന്മാരും ദൂതന്മാരും ശില്പികളും സേവകരും യഥാന്യായം അനുമതി വാങ്ങി, വീണ്ടും കാണാൻ ആഗ്രഹിച്ച് അവിടം വിട്ടു.
സഹ ധൌമ്യേന വിദ്വാംസസ്തഥാ തേ പഞ്ച പാണ്ഡവാഃ। ഉത്ഥായ പ്രയയുര്വീരാഃ കൃഷ്ണാമാദായ ഭാരത
വിദ്വാൻ ധൗമ്യനോടൊപ്പം അഞ്ചു പാണ്ഡവരും കൃഷ്ണയെയും കൂട്ടി എഴുന്നേറ്റ് യാത്രയായി, ഭാരതവംശജാ.
ക്രോശമാത്രമതിക്രമ്യ തസ്മാദ്വാസാന്നിമിത്തതഃ । ശ്വോഭൂതേ മനുജവ്യാഘ്രാശ്ഛന്നവാസാര്ഥമുദ്യതാഃ
അവരുടെ വാസസ്ഥലത്തിൽ നിന്ന് ഏകദേശം ഒരു ക്രോഷം ദൂരം കടന്ന ശേഷം, മനുഷ്യസിംഹന്മാർ അഗ്യാതവാസത്തിനായി മറവിൽ കഴിയാൻ പുലർച്ചെ ഒരുക്കം തുടങ്ങി.
പൃഥക് ശാസ്ത്രവിദഃ സര്വേ സര്വേ മന്ത്രവിശാരദാഃ । സന്ധിവിഗ്രഹതത്വജ്ഞാ മന്ത്രായ സമുപാവിശന്
ശാസ്ത്രജ്ഞരും മന്ത്രവിദഗ്ധരും സന്ധി-വിഗ്രഹത്തിന്റെ തത്വം അറിയുന്നവരും എല്ലാവരും ചേർന്ന് ആലോചനയ്ക്ക് ഇരുന്നു.
നിവൃത്തവനവാസാസ്തേ സത്യസന്ധാ മനസ്വിനഃ। അകുര്വത പുനര്മന്ത്രം സഹ ധൌമ്യേന പാണ്ഡവാഃ ।। 1
വനവാസം അവസാനിച്ച സത്യനിഷ്ഠരായ പാണ്ഡവന്മാർ ധൗമ്യനോടൊപ്പം വീണ്ടും ആലോചിച്ചു.
അഥാബ്രവീദ്ധര്മരാജഃ കുന്തീപുത്രോ യുധിഷ്ഠിരഃ। ഭ്രാതൄന്കൃഷ്ണാം ച സംഗ്രേക്ഷ്യ ധൌമ്യം ച കുരുനന്ദനഃ ।। 2
അപ്പോൾ കുന്തീപുതനായ ധർമ്മരാജാവായ യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ സഹോദരന്മാരെയും കൃഷ്ണയെയും ധൗമ്യനെയും നോക്കി, കുരുകുലപുത്രാ, ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.