ദൃഷ്ട്വാ നിപതിതൌ ഭൂമൌ സര്വാങ്ഗേഷു ശരാചിതൌ। സുഗ്രീവഃ കപിഭിഃ സാര്ധം പരിവാര്യോപതസ്തിവാന്
അവരെ ഭൂമിയില് വീണുകിടക്കുന്നത്, ശരീരമാകെ അമ്പുകള് കൊണ്ട് മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതും കണ്ടു, സുഗ്രീവന് കുരങ്ങുകളെ കൂട്ടിരുത്തി അവരെ ചുറ്റി നിന്നു.
സുഷേണമൈന്ദദ്വിവിദൈഃ കുമുദേനാങ്ഗദേന ച। ഹനുമനനീലതാരൈശ്ച നലേന ച കപീശ്വരഃ
സുഷേണന്, മൈന്ദന്, ദ്വിവിദന്, കുമുദന്, അങ്കദന്, ഹനുമാന്, നീലന്, താര, നളന് എന്നിവരോടൊപ്പം കുരങ്ങുകളുടെ രാജാവ് അവിടെ നിലകൊണ്ടു.
തതസ്തം ദേശമാഗമ്യ കൃതകര്മാ വിഭീഷണഃ। ബോധയാമാസ തൌ വീരൌ പ്രജ്ഞാസ്ത്രേണ പ്രമോഹിതൌ
അതിനുശേഷം, കാര്യസിദ്ധിയില് പ്രാവീണ്യമുള്ള വിഭീഷണന് ആ സ്ഥലത്ത് എത്തി, മോഹാസ്ത്രം കൊണ്ട് ഭ്രമിച്ചിരുന്ന ആ ധീരരായ ഇരുവരെയും ഉണര്ത്തി.
വിശല്യൌ ചാപി സുഗ്രീവഃ ക്ഷണേനൈതൌ ചകാര ഹ। വിശല്യയാ മഹൌഷധ്യാ ദിവ്യമന്ത്രപ്രയുക്തയാ
ദിവ്യമായ മന്ത്രശക്തിയുള്ള മഹൗഷധം ഉപയോഗിച്ച്, സുഗ്രീവന് ഒരു നിമിഷം കൊണ്ട് അവരെ മുഴുവനും അമ്പുകളില് നിന്ന് മോചിതരാക്കി.
തൌ ലബ്ധസംജ്ഞൌ നൃവരൌ വിശല്യാവുദതിഷ്ഠതാമ്। ഉഭൌ ഗതക്ലമൌ ചാസ്താം ണേനൈതൌ മഹാരഥൌ
അവിടെ ആ രാജാക്കന്മാർ രണ്ടുപേരും ബോധം വീണ്ടെടുത്തു, വെടിയേറ്റ മുറിവുകളിൽ നിന്ന് മോചിതരായി, ഒരുമിച്ച് നിന്നു. ഇരുവരും ക്ഷീണം മാറി, മഹാശക്തിയുള്ള രഥസാരഥികൾ പോലെ ഭരതൻമാരായി നിലകൊണ്ടു.
തതോ വിഭീഷണഃ പാര്ഥ രാമമിക്ഷ്വാകുനന്ദനമ്। ഉവാച വിജ്വരം ദൃഷ്ട്വാ കൃതാഞ്ജലിരിദം വചഃ
അപ്പോൾ, പാർത്ഥാ, ഇക്ഷ്വാകുവംശത്തിലെ രാമൻ രോഗമില്ലാതെ നിലകൊണ്ടിരിക്കുന്നതിനെ കണ്ടു, വിഭീഷണൻ കയ്യുകൂപ്പി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
അയമമ്ഭോ ഗൃഹീത്വാതു രാജരാജസ് ശാസനാത്। ഗുഹ്കോഽഭ്യാഗതഃ ശ്ലേതാത്ത്വത്സകാശമരിംദമ
രാജാധിരാജാ, ഗുഹകൻ രാജാവിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ഈ വെള്ളം കൊണ്ടുവന്നിരിക്കുന്നു; ശത്രുനാശകനേ, അവൻ നിന്നെ കാണാനാണ് വന്നത്.
ഇദമമ്ഭഃ കുബേരസ്തേ മഹാരാജ പ്രയച്ഛതി। അന്തര്ഹിതാനാം ഭൂതാനാം ദര്ശനാര്ഥം പരംതപ
മഹാരാജാവേ, കുബേരൻ തന്നെയാണ് ഈ വെള്ളം നിനക്ക് നൽകുന്നത്; മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ഭൂതങ്ങളെ കാണാനായി, ശത്രുക്കളെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നവനേ.
അനേന മൃഷ്ടനയനോ ഭൂതാന്യന്തര്ഹിതാന്യുത। ഭവാന്ദ്രക്ഷ്യതി യസ്മൈ ച ഭവാനേതത്പ്രദാസ്യതി
ഈ വെള്ളം കൊണ്ട് കണ്ണ് കഴുകിയാൽ, മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ഭൂതങ്ങളെ നീ കാണും; നീ ആര്ക്ക് ഇത് കൊടുക്കുമോ, അവരും അതുപോലെ കാണും.
തഥേതി രാമസ്തദ്വാരി പ്രതിഗൃഹ്യാഭിസംസ്കൃതമ്। ചകാര നേത്രയോഃ ശൌചം ലക്ഷ്മണശ്ച മഹാമനാഃ
അതെ എന്നു രാമൻ പറഞ്ഞ് ആ വെള്ളം സ്വീകരിച്ചു, നിർദ്ദേശപ്രകാരം തയ്യാറാക്കിയതുപോലെ കണ്ണ് കഴുകി. മഹാത്മാവായ ലക്ഷ്മണനും അതുപോലെ ചെയ്തു.
സുഗ്രീവജാമ്ബവന്തൌ ചഹനുമാനങ്ഗദസ്തഥാ। മൈന്ദദ്വിവിദനീലാശ്ച പ്രായഃ പ്ലവഗസത്തമാഃ
സുഗ്രീവൻ, ജാംബവാൻ, ഹനുമാൻ, അങ്ങദൻ, മൈന്ദൻ, ദ്വിവിദൻ, നീലൻ—ഈ വാനരശ്രേഷ്ഠന്മാരും അതുപോലെ ചെയ്തു.
തഥാസമഭവച്ചാപി യദുവാച വിഭീഷണഃ। ക്ഷണേനാതീന്ദ്രിയാണ്യേഷാം ചക്ഷുംഷ്യാസന്യുധിഷ്ഠിര
വിഭീഷണൻ പറഞ്ഞതുപോലെ തന്നെയാണ് സംഭവിച്ചത്; ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് അവരുടെ കണ്ണുകൾ അത്ഭുതകരമായ ശക്തിയോടെ നിറഞ്ഞു, യുദ്ധിഷ്ഠിരാ.
ഇന്ദ്രജിത്കൃതകര്മാ തു പിത്രേ കര്മ തദാഽഽത്മനഃ। നിവേദ്യ പുനരാഗച്ഛത്ത്വരയാഽഽജിശിരഃപ്രതി
ഇന്ദ്രജിത്ത് തന്റെ കര്മ്മം പൂർത്തിയാക്കി അച്ഛനോടു അറിയിച്ചു, പിന്നെ വേഗത്തിൽ വീണ്ടും യുദ്ധഭൂമിയിലേക്ക് തിരിച്ചു പോയി.
തമാഗതം തു സംക്രുദ്ധം പുനരേവ യുയുത്സയാ। അഭിദുദ്രാവ സൌമിത്രിര്വിഭീഷണമതേ സ്ഥിതഃ
അവൻ തിരിച്ചു വന്ന് കോപത്തോടെയും യുദ്ധത്തിനായി ഉത്സുകനായി നിൽക്കുന്നത് കണ്ടു, വിഭീഷണന്റെ ഉപദേശം അനുസരിച്ച് സൗമിത്രി അവനെ നേരെ നേരിട്ടു.
അകൃതാഹ്നികമേവൈനം ജിഘാംസുര്ജിതകാശിനമ്। ശരൈര്ജഘാന സംക്രുദ്ധഃ കൃതസംജ്ഞോഽഥ ലക്ഷ്മണഃ
ദൈനംദിന കര്മ്മങ്ങൾ ചെയ്യാതെ തന്നെ, ജയിച്ചവനെ കൊല്ലാൻ ഉദ്ദേശിച്ച്, ഉഗ്രകോപത്തോടെ ബോധം വീണ്ടെടുത്ത ലക്ഷ്മണൻ അമ്പുകൾ കൊണ്ട് അവനെ ആക്രമിച്ചു.
തയോഃ സമഭവദ്യുദ്ധം തദാഽന്യോന്യം ജീഗീഷതോഃ। അതീവ ചിത്രമാശ്ചര്യം ശക്രപ്രഹ്ലാദയോരിവ
അവർക്കിടയിൽ വിജയത്തിനായി പരസ്പരം പോരാടുന്ന അത്ഭുതകരമായ ഒരു യുദ്ധം ഉണ്ടായി; അതു ഇന്ദ്രനും പ്രഹ്ലാദനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം പോലെ അതിശയകരമായിരുന്നു.
അവിധ്യദിന്ദ്രജിത്തീക്ഷ്ണൈഃ സൌമിത്രിം മര്മഭേദിഭിഃ। സൌമിത്രിശ്ചാനലസ്പര്ശൈരവിധ്യദ്രാവണിം ശരൈഃ
ഇന്ദ്രജിത്ത് മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകൾ കൊണ്ട് സൗമിത്രിയുടെ പ്രധാന അവയവങ്ങളെ തുളച്ചു; സൗമിത്രിയും അഗ്നിപോലെ ജ്വലിക്കുന്ന അമ്പുകൾ കൊണ്ട് രാവണിയെ ആക്രമിച്ചു.
സൌമിത്രിശരസംസ്പര്ശാദ്രാവണിഃ ക്രോധമൂര്ച്ഛിതഃ। അസൃജല്ലക്ഷ്മണായാഷ്ടൌ ശരാനാശീവിഷോപമാന്
സൗമിത്രിയുടെ അമ്പുകളുടെ താക്കീതിൽ രാവണി ക്രോധത്തിൽ മുങ്ങി, ലക്ഷ്മണനിലേക്ക് എട്ടു പാമ്പുപോലുള്ള അമ്പുകൾ വിട്ടു.
തസ്യേഷൂന്പാവകസ്പര്ശൈഃ സൌമിത്രിഃ പത്രിഭിസ്ത്രിഭിഃ। `വാരയാമാസ നാരാചൈഃ സൌമിത്രിര്മിത്രനന്ദനഃ
അഗ്നിസ്പർശം ഉള്ള ആ അമ്പുകൾ സൗമിത്രി മൂന്ന് ഇലകളുള്ള ഇരുമ്പുതൂണിയുള്ള അമ്പുകൾ കൊണ്ട് തടഞ്ഞു; സൗമിത്രി സ്നേഹിതന്മാരുടെ സന്തോഷമായവനാണ്.
അസൃജല്ലക്ഷ്മണശ്ചാഷ്ടൌ രാക്ഷസായ ശരാന്പുനഃ'। തഥാ തം ന്യഹനദ്വീരസ്തന്മേ നിഗദതഃ ശൃണു
ലക്ഷ്മണൻ വീണ്ടും ആ രാക്ഷസനോടു എട്ടു അമ്പുകൾ വിട്ടു; അങ്ങനെ ആ വീരൻ അവനെ ആക്രമിച്ചു—ഞാൻ പറയുന്നതു ശ്രദ്ധിക്കൂ.
ഏകേനാസ്യ ധനുഷ്മന്തം ബാഹും ദേഹാദപാതയത്। ദ്വിതീയേന തു ബാണേന ഭുജമന്യമപാതയത്
ഒരു അമ്പുകൊണ്ട് അവന്റെ വില്ല് പിടിച്ച കൈ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് വേർപെടുത്തി; രണ്ടാമത്തെ അമ്പുകൊണ്ട് മറ്റേ കൈയും വിച്ഛേദിച്ചു.
തൃതീയേന തു ബാണേന ശിതധാരേണ ഭാസ്വതാ। ജഹാര സുനസം ചാപി ശിരോ ജ്വലിതകുണ്ഡലമ്
മൂന്നാമത്തെ മൂർച്ചയുള്ള പ്രകാശമുള്ള അമ്പുകൊണ്ട്, മനോഹരമായ മൂക്കും ജ്വലിക്കുന്ന കുണ്ഡലവും ഉള്ള തലയും വേർപെടുത്തി.
വിനികൃത്തഭുജസ്കന്ധഃ കബന്ധാകൃതിദര്ശനഃ। `പപാത വസുധായാം തു ഛിന്നമൂല ഇവദ്രുമഃ
കൈകളും തോളുകളും ഛേദിക്കപ്പെട്ട് കബന്ധനെന്ന ഭയങ്കര രൂപം ധരിച്ച്, വേരുമുറിഞ്ഞ വൃക്ഷം പോലെ അവൻ ഭൂമിയിൽ വീണു.
തം ഹത്വാസൂതമപ്യസ്ത്രൈര്ജഘാന ബലിനംവരഃ। ലങ്കാം പ്രവേശയാമാസുസ്തം രഥം വാജിനസ്തദാ
അവനെ കൊല്ലുകയും, മരിച്ചവനേയും ആയുധങ്ങൾകൊണ്ട് വീണ്ടും ആക്രമിക്കുകയും ചെയ്തശേഷം, വീരൻ തന്റെ രഥം ലങ്കയിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകാൻ ആജ്ഞാപിച്ചു.
ദദര്ശ രാവണസ്തം ച രഥം പുത്രവിനാകൃതമ്। സ പുത്രം നിഹതം ശ്രുത്വാ ത്രാസാത്സംഭ്രാന്തമാനസഃ
രാവണൻ തന്റെ മകനില്ലാതെ രഥം കാണുകയും, മകൻ കൊല്ലപ്പെട്ടെന്നു കേട്ടപ്പോൾ ഭയത്തിലും ആശങ്കയിലും അവന്റെ മനസ്സ് അലമുറച്ചു.
രാവണഃ ശോകമോഹാര്തോ വൈദേഹീം ഹന്തുമുദ്യതഃ ।। ങ്ഗമാദായ ദുഷ്ടാത്മാ ജവേനാഭിപപാത ഹ
വ്യസനത്തിലും ഭ്രമത്തിലും ആകുലനായ ദുഷ്ടഹൃദയനായ രാവണൻ ആയുധം എടുത്ത് വൈദേഹിയെ കൊല്ലാൻ ഉദ്ദേശിച്ച് വേഗത്തിൽ അവളിലേക്കു ഓടി.
തം ദൃഷ്ട്വാതസ്യ ദുര്ബുദ്ദേരവിന്ധ്യഃ പാപനിശ്ചയമ്। ശമയാമാസ സംക്രുദ്ധം ശ്രൂയതാം യേന ഹേതുനാ
അവന്റെ ദുഷ്ടചിന്തയും പാപസങ്കല്പവും കണ്ട അവിന്ദ്യൻ കോപത്തിൽ കത്തുന്ന രാവണനെ അടക്കുകയും, എന്തുകൊണ്ടാണെന്നു കേൾക്കാൻ പറഞ്ഞു.
മഹാരാജ്യേസ്ഥിതോ ദീപ്തേ ന സ്ത്രിയം ഹന്തുമര്ഹസി। ഹതൈവൈഷാ യദാ സ്ത്രീ ച കബന്ധനസ്ഥാ ച തേ വശേ
നീ മഹാരാജ്യത്തിൽ ഇരിക്കുന്ന മഹത്വമുള്ളവനാണ്; സ്ത്രീയെ കൊല്ലാൻ പാടില്ല. അവൾ നേരത്തെ തന്നെ തോറ്റു, കയറ്റപ്പെട്ടവളാണ്, ഇപ്പോൾ നിന്റെ അധീനതയിലുമാണ്.
ന ചൈഷാ ദഹഭേദേന ഹതാസ്യാദിതി മേ മതിഃ। ജഹി ഭര്താരമേവാസ്യാ ഹതേ തസ്മിന്ഹതാ ഭവേത്
അവൾ അഗ്നിയാലോ മറ്റെന്തിനാലോ കൊല്ലപ്പെട്ടതല്ലെന്ന് ഞാൻ വിശ്വസിക്കുന്നു. അവളുടെ ഭർത്താവിനെ കൊല്ലുക; അവൻ മരിച്ചാൽ അവളും മരിച്ചതുപോലെയാകും.
ന ഹി തേ വിക്രമേ തുല്യഃ സാക്ഷാദപി ശതക്രതുഃ। അസകൃദ്ധി ത്വയാ സന്ദ്രാസ്ത്രാസിതാസ്ത്രിദസാ യുധി
നിന്റെ വീര്യത്തിന് പോലും ഇന്ദ്രൻ പോലും തുല്യമല്ല; നീ പലതവണ യുദ്ധത്തിൽ ദേവന്മാരെ ഭയപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.