നവ പഞ്ച ച വര്ഷാണി ദണ്ഡകാരണ്യമാശ്രിതഃ। ചീരാജിനജടാധാരീ രാമോ ഭവതു താപസഃ
പന്ത്രണ്ടു വർഷം രാമൻ ദണ്ഡകാരണ്യത്തിൽ വസിക്കണം, വൃക്ഷതന്തു, മൃഗചർമ്മം, ജട തുടങ്ങിയവ ധരിച്ച്, വനംവാസിയായിരിക്കണം.
സ തം രാജാ വരം ശ്രുത്വാ വിപ്രിയം ദാരുണോദയമ്। ദുഃഖാര്തോ ഭരതശ്രേഷ്ഠ ന കിംചിദ്വ്യാജഹാര ഹ
ആ ദാരുണവും മനസ്സിനെ വേദനിപ്പിക്കുന്നതുമായ വരം രാജാവ് കേട്ടപ്പോൾ, ഭാരതന്റെ കാര്യം ചിന്തിച്ച് ദുഃഖിതനായ രാജാവ് ഒന്നും സംസാരിച്ചില്ല.
തതസ്തഥോക്തം പിതരം രാമോ വിജ്ഞായ വീര്യവാന്। വനം പ്രതസ്ഥേ ധര്മാത്മാ രാജാ സത്യോ ഭവത്വിതി
അപ്പൊ, അച്ഛന്റെ ആജ്ഞ മനസ്സിലാക്കി, ധൈര്യശാലിയും ധർമ്മനിഷ്ഠനുമായ രാമൻ കാടിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു, 'രാജാവ് സത്യവാനാകട്ടെ' എന്നു പറഞ്ഞു.
തമന്വഗച്ഛല്ലക്ഷ്മീവാന്ധനുഷ്മാഁല്ലക്ഷ്മണസ്തദാ। സീതാ ച ഭാര്യാ ഭദ്രം തേ വൈദേഹീ ജനകാത്മജാ
അപ്പോൾ, ഐശ്വര്യവാനായ ലക്ഷ്മണൻ വില്ലുമായി രാമനെ പിന്തുടർന്നു; കൂടെ, ഭാര്യയായ സീതയും, ഭാഗ്യവതിയായ വൈദേഹിയും, ജനകന്റെ മകളും ചേർന്നു.
തതോ വനം ഗതേരാമേ രാജാ ദശരഥസ്തദാ। സമയുജ്യത ദേഹസ്യ കാലപര്യായധര്മണാ
അങ്ങനെ രാമൻ കാടിലേക്ക് പോയപ്പോൾ, രാജാവ് ദശരഥൻ, കാലചക്രത്തിന്റെ നിയമം പ്രകാരം, ശരീരം വിട്ടു.
രാമം തു ഗതമാജ്ഞായ രാജാനം ച തഥാഗതമ്। അനാര്യാ ഭരതം ദേവീ കൈകേയീ വാക്യമബ്രവീത്
രാമൻ പോയതും, രാജാവും അങ്ങനെ യാത്രയായതും അറിഞ്ഞപ്പോൾ, അയോഗ്യയായ കൈകേയി, തന്റെ മകനായ ഭാരതനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ഗതോദശരഥഃ സ്വര്ഗം വനസ്ഥൌ രാമലക്ഷ്മണൌ। ഗൃഹാണ രാജ്യംവിപുലം ക്ഷേമം നിഹതകണ്ടകമ്
ദശരഥൻ സ്വർഗത്തിൽ ചേർന്നപ്പോൾ, രാമനും ലക്ഷ്മണനും കാട്ടിൽ താമസിക്കുമ്പോൾ, നീ ഇപ്പോൾ എല്ലാ തടസ്സങ്ങളും നീങ്ങിയ ഈ വിശാലമായ സുരക്ഷിതമായ രാജ്യം ഏറ്റെടുക്കൂ.
താമുവാച സ ധര്മാത്മാ നൃശംസം ബത തേ കൃതമ്। പതിം ഹത്വാകുലം ചേദമുത്സാദ്യ ധനലുബ്ധയാ
അവളോടു ധർമ്മനിഷ്ഠനായ അവൻ പറഞ്ഞു: 'അയ്യോ, നീ ചെയ്തതെന്തൊരു ക്രൂരതയാണ്! ഭർത്താവിനെ കൊല്ലുകയും, സ്വർണ്ണലോഭത്തിൽ ഈ കുടുംബം നശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു.'
അയശഃ പാതയിത്വാ മേ മൂര്ധ്നി ത്വം കുലപാംസനേ। സകാമാ ഭവ മേ മാതരിത്യുക്ത്വാ പ്രരുരോദ ഹ
'എന്റെ തലയിൽ അപകീർത്തി വീഴ്ത്തിയതിനു ശേഷം, കുടുംബത്തെ അപമാനിച്ചവളേ, അമ്മേ, ഇപ്പോൾ സന്തോഷിക്കൂ,' എന്ന് പറഞ്ഞ് അവൻ കരയാൻ തുടങ്ങി.
സ ചാരിത്രം വിശോധ്യാഥ സര്വപ്രകൃതിസന്നിധൌ। അന്വയാദ്ധാതരം രാമം വിനിവര്തനലാലസഃ
അവൻ തന്റെ നല്ല സ്വഭാവം എല്ലാവർക്കും മുന്നിൽ തെളിയിച്ച ശേഷം, രാമനെ തിരികെ കൊണ്ടുവരാൻ ആഗ്രഹിച്ച്, മൂത്ത സഹോദരനെ പിന്തുടർന്നു.
കൌസല്യാം ച സുമിത്രാം ച കൈകേയീം ച സുദുഃഖിതഃ। അഗ്രേ പ്രസ്ഥാപ്യ യാനൈഃ സ ശത്രുഘ്നസഹിതോ യയൌ
വലിയ ദുഃഖത്തോടെ, കൗസല്യ, സുമിത്ര, കൈകേയി എന്നിവരെ രഥങ്ങളിൽ മുന്നോട്ട് അയച്ചു, ശത്രുഘ്നനോടൊപ്പം അവൻ പുറപ്പെട്ടു.
വസിഷ്ഠവാമദേവാഭ്യാം വിപ്രൈശ്ചാന്യൈഃ സഹസ്രശഃ। പൌരജാനപദൈഃ സാര്ധം രാമാനയനകാങ്ക്ഷയാ
വസിഷ്ഠനും വാമദേവനും ആയിരക്കണക്കിന് മറ്റുഭ്രാഹ്മണന്മാരും, നഗരവാസികളും ഗ്രാമവാസികളും, എല്ലാവരും രാമനെ തിരികെ കൊണ്ടുവരാൻ ആഗ്രഹിച്ച് കൂട്ടായി പുറപ്പെട്ടു.
ദദര്ശ ചിത്രകൂടസ്ഥം സ രാമം സഹലക്ഷ്മണമ്। താപസാനാമലംകാരം ധാരയന്തം ധനുര്ധരമ്
അവൻ ചിത്രകൂടത്തിൽ താമസിക്കുന്ന രാമനെയും ലക്ഷ്മണനെയും കണ്ടു; ഇരുവരും തപസ്സുകാരുടെ വേഷം ധരിച്ച് വില്ലുമായി നിന്നു.
ഉവാച പ്രാഞ്ജലിര്ഭൂത്വാപ്രണിപത്യ രഘൂത്തമമ്। ശശംസ മരണം രാജ്ഞഃ സോഽനാഥാംശ്ചാപി കോസലാന്
കൈകൂപ്പി, രഘുവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനോട് നമസ്കരിച്ചു, രാജാവിന്റെ മരണം അറിയിക്കുകയും, കോശലരാജ്യത്തിന് ഇനി രക്ഷകൻ ഇല്ലെന്നതും അറിയിച്ചു.
നാഥ ത്വം പ്രതിപദ്യസ്വ സ്വരാജ്യമിതി ചോക്തവാന്
'പ്രഭുവേ, നിങ്ങൾ നിങ്ങളുടെ രാജ്യം ഏറ്റെടുക്കണം,' എന്നും അവൻ പറഞ്ഞു.
സ തസ്യ വചനം ശ്രുത്വാ രാമഃ പരമദുഃഖിതഃ। ചകാര ദേവകല്പസ്യ പിതുഃ സ്നാത്വോദകക്രിയാമ്
അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട രാമൻ അതീവ ദുഃഖത്തോടെ, ദൈവസമാനനായ അച്ഛനു വേണ്ടി കുളിച്ച് ജലകർമ്മം ചെയ്തു.
അബ്രവീത്സ തദാരാമോ ഭ്രാതരം ഭ്രാതൃവത്സലമ്। പാദുകേ മേ ഭവിഷ്യേതേ രാജ്യഗോപ്ത്ര്യൌ പരംതപ। ഏവമസ്ത്വിതി തം പ്രാഹ ഭരതഃ പ്രണതസ്തദാ
അപ്പോൾ രാമൻ സഹോദരനോടു പറഞ്ഞു: 'എന്റെ രാജ്യം കാത്തുസൂക്ഷിക്കാൻ പാദുകകൾ മതിയാകട്ടെ, ശത്രുക്കളെ ജയിക്കുന്നവനേ.' ഭരതൻ നമസ്കരിച്ച്, 'അങ്ങനെയാകട്ടെ,' എന്നു ഉത്തരം പറഞ്ഞു.
വിസര്ജിതഃ സ രാമേണ പിതുര്വചനകാരിണാ। നന്ദിഗ്രാമേഽകരോദ്രാജ്യം പുരസ്കൃത്യാസ്യ പാദുകേ
പിതാവിന്റെ ആജ്ഞ പാലിച്ച രാമൻ ഭരതനെ വിടപറഞ്ഞു. ഭരതൻ നന്ദിഗ്രാമത്തിൽ രാമന്റെ പാദുകകൾ മുന്നിൽ വെച്ച് രാജ്യം ഭരിച്ചു.
രാമസ്തു പുനരാശങ്ക്യ പൌരജാനപദാഗമമ്। പ്രവിവേശ മഹാരണ്യം ശരഭങ്ഗാശ്രമം പ്രതി
പട്ടണക്കാരും ഗ്രാമവാസികളും വരുമെന്ന് സംശയിച്ച രാമൻ, വലിയ കാടിലേക്ക്, ശരഭംഗന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് കടന്നു.
സത്കൃത്യ ശരഭങ്ഗം സ ദണ്ഡകാരണ്യമാശ്രിതഃ। നദീം ഗോദാവരീം രമ്യാമാശ്രിത്യ ന്യവസത്തദാ
ശരഭംഗനെ ആദരിച്ച ശേഷം, രാമൻ ദണ്ഡകാരണ്യത്തിൽ, മനോഹരമായ ഗോദാവരി നദിയുടെ തീരത്ത് താമസിച്ചു.
വസതസ്തസ്യ രാമസ്യ തതഃ ശൂര്പണഖാകൃതമ്। ഖരേണാസീന്മഹദ്വൈരം ജനസ്ഥാനനിവാസിനാ
അവിടെ രാമൻ താമസിക്കുമ്പോൾ, സൂർപ്പണഖയുടെ പ്രേരണയിൽ ജനസ്ഥാനത്തിലെ ഖരനുമായി വലിയ വൈരാഗ്യം ഉണ്ടായി.
രക്ഷാര്ഥം താപസാനാം തു രാഘവോ ധര്മവത്സലഃ। ചതുര്ദശസഹസ്രാണി ജഘാന ഭുവി രാക്ഷസാന്
തപസ്സുകാരെ രക്ഷിക്കാൻ, ധർമ്മപ്രിയനായ രാഘവൻ ഭൂമിയിൽ പതിനാലായിരം രാക്ഷസന്മാരെ സംഹരിച്ചു.
ദൂഷണം ച സ്വരം ചൈവനിഹത്യ സുമഹാബലൌ। ചക്രേ ക്ഷേമം പുനര്ധീമാന്ധര്മാരണ്യം സ രാഘവഃ
വലിയ ശക്തിയുള്ള ദൂഷണനെയും സ്വരനെയും കൊല്ലുകയും, ധീരനായ രാഘവൻ ആ കാടിൽ വീണ്ടും സുരക്ഷ ഉറപ്പാക്കി.
ഹതേഷു തേഷു രക്ഷഃസു തതഃ ശൂര്പണഖാ പുനഃ। യയൌ നികൃത്തനാസോഷ്ഠീ ലങ്കാം ഭ്രാതുര്നിവേശനമ്
അവരെല്ലാം കൊല്ലപ്പെട്ടപ്പോൾ, മൂക്ക്-തൊണ്ട മുറിഞ്ഞ സൂർപ്പണഖാ വീണ്ടും ലങ്കയിലേക്കു, സഹോദരന്റെ വീട്ടിലേക്കു പോയി.
തതോ രാവണമഭ്യേത്യ രാക്ഷസീ ദുഃഖമൂര്ച്ഛിതാ। പപാത പാദയോര്ഭ്രാതുഃ സംശുഷ്കരുധിരാനനാ
അവിടെ, അത്യന്തം ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങിയ രാക്ഷസിയായ സഹോദരി രാവണന്റെ അടുക്കൽ വന്നു, അവളുടെ മുഖം ഉണങ്ങിയ രക്തം ഇല്ലാത്തതുപോലെ ആയിരുന്നു. അവൾ സഹോദരന്റെ കാലുകളിൽ വീണു.
താം തഥാ വികൃതാം ദൃഷ്ട്വാ രാവണഃ ക്രോധമൂര്ച്ഛിതഃ। ഉത്പപാതാസനാത്ക്രുദ്ധോ ദന്തൈര്ദന്താനുപസ്പൃശന്
അവളെ അങ്ങനെ ദുർബലമായ നിലയിൽ കണ്ട രാവണൻ അതിവൈരാഗ്യത്തോടെ കോപത്തോടെ ഇരിപ്പിടത്തിൽ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റ്, ദന്തങ്ങൾ തമ്മിൽ കയറ്റി ദേഷ്യത്തോടെ നിന്നു.
സ്വാനമാത്യാന്വിസൃജ്യാഥ വിവിക്തേ താമുവാച സഃ। കേനാസ്യേവം കൃതാ ഭദ്രേ മാമചിന്ത്യാവമത്യ ച
അവൻ തന്റെ മന്ത്രിമാരെ അകറ്റി, ഒറ്റയ്ക്ക് അവളോട് പറഞ്ഞു: "സ്നേഹമേ, നിന്നെ ഇങ്ങനെ ആക്കിയത് ആരാണ്? എന്നെ അവഗണിച്ച്, ആരാണ് ഈ ദൗസാഹസ്യം ചെയ്തത്?"
കഃ ശൂലം തീക്ഷ്ണമാസാദ്യ സര്വഗാത്രേഷു സേവതേ। കഃ ശിരസ്യഗ്നിമാധായ വിശ്വസ്തഃ സ്വപതേ സുഖമ്
"തീവ്രമായ ഒരു കുന്തം കണ്ടിട്ട് അതിനെ ശരീരമാകെ സ്പർശിക്കുന്നവൻ ആരാണ്? തലയിൽ തീ വെച്ച് വിശ്വസിച്ച് ആരാണ് നിർഭയമായി ഉറങ്ങുന്നത്?"
ആശീവിഷം ഘോരതരം പാദേന സ്പൃശതീഹ കഃ। സിംഹം കേസരിണം മത്തഃ സ്പൃഷ്ട്വാ ദംഷ്ട്രാസു തിഷ്ഠതി
"ഇവിടെ ആരാണ് ഭയങ്കരമായ ഒരു പാമ്പിനെ കാൽകൊണ്ടു തൊടുന്നത്? ആരാണ് ക്രുദ്ധനായ സിംഹത്തെ ഉണർത്തി അതിന്റെ പല്ലുകൾക്കു മുന്നിൽ നില്ക്കുന്നത്?"
ഇത്യേവം ബ്രുവതസ്തസ്യ നേത്രേഭ്യസ്തേജസോഽര്ചിഷഃ। നിശ്ചേരുര്ദഹ്യതോ രാത്രൌ വൃക്ഷസ്യേവ സ്വരന്ധ്രതഃ
അവൻ ഇങ്ങനെ സംസാരിക്കുമ്പോൾ, രാത്രിയിൽ അവന്റെ കണ്ണുകളിൽ നിന്ന് തീയുടെ കണങ്ങൾ പുറത്ത് പൊട്ടിത്തെറിച്ചു, മരത്തിന്റെ കുഴിയിൽ നിന്ന് തീ ഉയരുന്നതുപോലെ.