അദ്യ കൈകേയി ദൌര്ഭാഗ്യം രാജ്ഞാ തേ ഖ്യാപിതം മഹത്। ആശീവിഷസ്ത്വാം സംക്രുദ്ധശ്ഛന്നോ ദശതി ദുര്ഭഗേ
ഇന്ന്, കൈകേയി, രാജാവിന്റെ മുഖേന നിന്റെ വലിയ ദുർഭാഗ്യം വെളിപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ഒരു കോപിതനായ, മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന പാമ്പ് പോലെ, അതു നിന്നെ കടിച്ചിരിക്കുന്നു, ദുർഭാഗ്യവതിയായ നീ.
സുഭഗാ ഖലു കൌസല്യാ യസ്യാഃ പുത്രോഽഭിഷേക്ഷ്യതേ। കുതോ ഹി തവ സൌഭാഗ്യം യസ്യാഃ പുത്രോ ന രാജ്യഭാക്
കൗസല്യക്ക് ഭാഗ്യം ഉണ്ട്, കാരണം അവളുടെ മകനാണ് അഭിഷേകമാകുന്നത്. എന്നാൽ, നിന്റെ മകൻ രാജ്യം ലഭിക്കാത്തപ്പോഴെവിടെയാണ് നിന്റെ ഭാഗ്യം?
സാ തദ്വചനമാജ്ഞായ സര്വാഭരണഭൂഷിതാ। വേദീ വിലഗ്നമധ്യേന ബിഭ്രതീ രൂപമുത്തമമ്
അവൾ ആ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, എല്ലാ ആഭരണങ്ങളും അണിഞ്ഞ്, യാഗവേദിയുടെ നടുവിൽ കട്ടിബന്ധം ധരിച്ച്, അതുല്യമായ രൂപം പ്രദർശിപ്പിച്ചു.
വവിക്തേ പതിമാസാദ്യ ഹസന്തീവ ശുചിസ്മിതാ। രാജാനം തര്ജയന്തീവ മധുരം വാക്യമബ്രവീത്
അവൾ ഒറ്റയ്ക്കായി ഭർത്താവിനെ സമീപിച്ചു, ശുദ്ധമായ പുഞ്ചിരിയോടെ, രാജാവിനോട് മധുരമായി സംസാരിച്ചു, അൽപം പരിഭവം കാണിച്ചപോലെ.
സത്യപ്രതിജ്ഞ യന്മേ ത്വം കാമമേകം വിസൃഷ്ടവാന്। ഉപാകുരുഷ്വ തദ്രാജംസ്തസ്മാന്മുഞ്ചസ്വ സംകടാത്। `തദദ്യ കുരു സത്യം മേ വരം വരദ ഭൂപതേ
നീ എനിക്ക് ഒരിക്കൽ ഒരു മോഹം അനുവദിച്ചുവല്ലോ, വാക്ക് പാലിക്കുന്നവനേ, അതു ഇപ്പോൾ നിറവേറ്റൂ. രാജാവേ, അതിനാൽ നീ ഈ കഷ്ടതയിൽ നിന്ന് മോചിതനാകൂ. ഭൂമിയിലെ വരദനായ രാജാവേ, ഇന്ന് എനിക്ക് ആ വരം ദയവായി നൽകൂ.
വരം ദദാനി തേ ഹന്ത തദ്ഗൃഹാണ യദിച്ഛസി। അവധ്യോ വധ്യതാം കോദ്യ വധ്യഃ കോഽദ്യ വിമുച്യതാം
ഞാൻ നിന്നെ ഒരു വരം നൽകുന്നു; നീ എന്ത് ആഗ്രഹിക്കുന്നു എങ്കിൽ എടുക്കൂ. കൊല്ലാൻ കഴിയാത്തവനെ കൊല്ലാം, കൊല്ലേണ്ടവനെ ഇന്ന് വിടുതൽ നൽകാം.
ധനം ദദാനി കസ്യാദ് ഹ്രിയതാം കസ്യരവാപുനഃ। ബ്രാഹ്മണസ്വാദിഹാന്യത്രയത്കിംചിദ്വിത്തമസ്തി മേ
ധനം ഞാൻ നൽകാം; ആരുടേതു എടുത്താലോ, ആരുടേതു തിരികെ നൽകലോ? ബ്രാഹ്മണന്മാരെ ഒഴികെ, എന്റെ കൈവശമുള്ള എല്ലാ സമ്പത്തും നിനക്കാണ്.
പൃഥിവ്യാം രാജരാജോസ്മി ചാതുര്വര്ണ്യസ് രിതാ। യസ്തേഽഭിലപിതഃ കാമോ ബ്രൂഹി കല്യാണി മാചിരം
ഭൂമിയിലെ രാജാക്കന്മാരിൽ ഞാൻ നാലു വർണങ്ങളുടെ അധിപനാണ്. നീ ആഗ്രഹിച്ചിരിക്കുന്നതു എന്താണോ, അതു പറയൂ, ഭാഗ്യവതിയായവളേ, വൈകാതെ.
സാതദ്വചനമാജ്ഞായ പരിഗൃഹ്യ നരാധിപമ്। ആത്മനോ ബലമാജ്ഞായ തത ഏനമുവാച ഹ
അവൾ ആ വാക്കുകൾ കേട്ടു, രാജാവിനെ ആലിംഗനം ചെയ്തു, സ്വന്തം ശക്തി മനസ്സിലാക്കി, പിന്നെ അവനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ആഭിഷേചനികം യത്തേ രാമാര്ഥമുപകല്പിതമ്। ഭരതസ്തദവാപ്നോതു വനം ഗച്ഛതു രാഘവഃ
രാമനുവേണ്ടി ഒരുക്കിയിരിക്കുന്ന അഭിഷേകം ഭാരതന് നൽകണം; രാഘവൻ കാടിലേക്ക് പോകണം.
നവ പഞ്ച ച വര്ഷാണി ദണ്ഡകാരണ്യമാശ്രിതഃ। ചീരാജിനജടാധാരീ രാമോ ഭവതു താപസഃ
പന്ത്രണ്ടു വർഷം രാമൻ ദണ്ഡകാരണ്യത്തിൽ വസിക്കണം, വൃക്ഷതന്തു, മൃഗചർമ്മം, ജട തുടങ്ങിയവ ധരിച്ച്, വനംവാസിയായിരിക്കണം.
സ തം രാജാ വരം ശ്രുത്വാ വിപ്രിയം ദാരുണോദയമ്। ദുഃഖാര്തോ ഭരതശ്രേഷ്ഠ ന കിംചിദ്വ്യാജഹാര ഹ
ആ ദാരുണവും മനസ്സിനെ വേദനിപ്പിക്കുന്നതുമായ വരം രാജാവ് കേട്ടപ്പോൾ, ഭാരതന്റെ കാര്യം ചിന്തിച്ച് ദുഃഖിതനായ രാജാവ് ഒന്നും സംസാരിച്ചില്ല.
തതസ്തഥോക്തം പിതരം രാമോ വിജ്ഞായ വീര്യവാന്। വനം പ്രതസ്ഥേ ധര്മാത്മാ രാജാ സത്യോ ഭവത്വിതി
അപ്പൊ, അച്ഛന്റെ ആജ്ഞ മനസ്സിലാക്കി, ധൈര്യശാലിയും ധർമ്മനിഷ്ഠനുമായ രാമൻ കാടിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു, 'രാജാവ് സത്യവാനാകട്ടെ' എന്നു പറഞ്ഞു.
തമന്വഗച്ഛല്ലക്ഷ്മീവാന്ധനുഷ്മാഁല്ലക്ഷ്മണസ്തദാ। സീതാ ച ഭാര്യാ ഭദ്രം തേ വൈദേഹീ ജനകാത്മജാ
അപ്പോൾ, ഐശ്വര്യവാനായ ലക്ഷ്മണൻ വില്ലുമായി രാമനെ പിന്തുടർന്നു; കൂടെ, ഭാര്യയായ സീതയും, ഭാഗ്യവതിയായ വൈദേഹിയും, ജനകന്റെ മകളും ചേർന്നു.
തതോ വനം ഗതേരാമേ രാജാ ദശരഥസ്തദാ। സമയുജ്യത ദേഹസ്യ കാലപര്യായധര്മണാ
അങ്ങനെ രാമൻ കാടിലേക്ക് പോയപ്പോൾ, രാജാവ് ദശരഥൻ, കാലചക്രത്തിന്റെ നിയമം പ്രകാരം, ശരീരം വിട്ടു.
രാമം തു ഗതമാജ്ഞായ രാജാനം ച തഥാഗതമ്। അനാര്യാ ഭരതം ദേവീ കൈകേയീ വാക്യമബ്രവീത്
രാമൻ പോയതും, രാജാവും അങ്ങനെ യാത്രയായതും അറിഞ്ഞപ്പോൾ, അയോഗ്യയായ കൈകേയി, തന്റെ മകനായ ഭാരതനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ഗതോദശരഥഃ സ്വര്ഗം വനസ്ഥൌ രാമലക്ഷ്മണൌ। ഗൃഹാണ രാജ്യംവിപുലം ക്ഷേമം നിഹതകണ്ടകമ്
ദശരഥൻ സ്വർഗത്തിൽ ചേർന്നപ്പോൾ, രാമനും ലക്ഷ്മണനും കാട്ടിൽ താമസിക്കുമ്പോൾ, നീ ഇപ്പോൾ എല്ലാ തടസ്സങ്ങളും നീങ്ങിയ ഈ വിശാലമായ സുരക്ഷിതമായ രാജ്യം ഏറ്റെടുക്കൂ.
താമുവാച സ ധര്മാത്മാ നൃശംസം ബത തേ കൃതമ്। പതിം ഹത്വാകുലം ചേദമുത്സാദ്യ ധനലുബ്ധയാ
അവളോടു ധർമ്മനിഷ്ഠനായ അവൻ പറഞ്ഞു: 'അയ്യോ, നീ ചെയ്തതെന്തൊരു ക്രൂരതയാണ്! ഭർത്താവിനെ കൊല്ലുകയും, സ്വർണ്ണലോഭത്തിൽ ഈ കുടുംബം നശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു.'
അയശഃ പാതയിത്വാ മേ മൂര്ധ്നി ത്വം കുലപാംസനേ। സകാമാ ഭവ മേ മാതരിത്യുക്ത്വാ പ്രരുരോദ ഹ
'എന്റെ തലയിൽ അപകീർത്തി വീഴ്ത്തിയതിനു ശേഷം, കുടുംബത്തെ അപമാനിച്ചവളേ, അമ്മേ, ഇപ്പോൾ സന്തോഷിക്കൂ,' എന്ന് പറഞ്ഞ് അവൻ കരയാൻ തുടങ്ങി.
സ ചാരിത്രം വിശോധ്യാഥ സര്വപ്രകൃതിസന്നിധൌ। അന്വയാദ്ധാതരം രാമം വിനിവര്തനലാലസഃ
അവൻ തന്റെ നല്ല സ്വഭാവം എല്ലാവർക്കും മുന്നിൽ തെളിയിച്ച ശേഷം, രാമനെ തിരികെ കൊണ്ടുവരാൻ ആഗ്രഹിച്ച്, മൂത്ത സഹോദരനെ പിന്തുടർന്നു.
കൌസല്യാം ച സുമിത്രാം ച കൈകേയീം ച സുദുഃഖിതഃ। അഗ്രേ പ്രസ്ഥാപ്യ യാനൈഃ സ ശത്രുഘ്നസഹിതോ യയൌ
വലിയ ദുഃഖത്തോടെ, കൗസല്യ, സുമിത്ര, കൈകേയി എന്നിവരെ രഥങ്ങളിൽ മുന്നോട്ട് അയച്ചു, ശത്രുഘ്നനോടൊപ്പം അവൻ പുറപ്പെട്ടു.
വസിഷ്ഠവാമദേവാഭ്യാം വിപ്രൈശ്ചാന്യൈഃ സഹസ്രശഃ। പൌരജാനപദൈഃ സാര്ധം രാമാനയനകാങ്ക്ഷയാ
വസിഷ്ഠനും വാമദേവനും ആയിരക്കണക്കിന് മറ്റുഭ്രാഹ്മണന്മാരും, നഗരവാസികളും ഗ്രാമവാസികളും, എല്ലാവരും രാമനെ തിരികെ കൊണ്ടുവരാൻ ആഗ്രഹിച്ച് കൂട്ടായി പുറപ്പെട്ടു.
ദദര്ശ ചിത്രകൂടസ്ഥം സ രാമം സഹലക്ഷ്മണമ്। താപസാനാമലംകാരം ധാരയന്തം ധനുര്ധരമ്
അവൻ ചിത്രകൂടത്തിൽ താമസിക്കുന്ന രാമനെയും ലക്ഷ്മണനെയും കണ്ടു; ഇരുവരും തപസ്സുകാരുടെ വേഷം ധരിച്ച് വില്ലുമായി നിന്നു.
ഉവാച പ്രാഞ്ജലിര്ഭൂത്വാപ്രണിപത്യ രഘൂത്തമമ്। ശശംസ മരണം രാജ്ഞഃ സോഽനാഥാംശ്ചാപി കോസലാന്
കൈകൂപ്പി, രഘുവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനോട് നമസ്കരിച്ചു, രാജാവിന്റെ മരണം അറിയിക്കുകയും, കോശലരാജ്യത്തിന് ഇനി രക്ഷകൻ ഇല്ലെന്നതും അറിയിച്ചു.
നാഥ ത്വം പ്രതിപദ്യസ്വ സ്വരാജ്യമിതി ചോക്തവാന്
'പ്രഭുവേ, നിങ്ങൾ നിങ്ങളുടെ രാജ്യം ഏറ്റെടുക്കണം,' എന്നും അവൻ പറഞ്ഞു.
സ തസ്യ വചനം ശ്രുത്വാ രാമഃ പരമദുഃഖിതഃ। ചകാര ദേവകല്പസ്യ പിതുഃ സ്നാത്വോദകക്രിയാമ്
അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട രാമൻ അതീവ ദുഃഖത്തോടെ, ദൈവസമാനനായ അച്ഛനു വേണ്ടി കുളിച്ച് ജലകർമ്മം ചെയ്തു.
അബ്രവീത്സ തദാരാമോ ഭ്രാതരം ഭ്രാതൃവത്സലമ്। പാദുകേ മേ ഭവിഷ്യേതേ രാജ്യഗോപ്ത്ര്യൌ പരംതപ। ഏവമസ്ത്വിതി തം പ്രാഹ ഭരതഃ പ്രണതസ്തദാ
അപ്പോൾ രാമൻ സഹോദരനോടു പറഞ്ഞു: 'എന്റെ രാജ്യം കാത്തുസൂക്ഷിക്കാൻ പാദുകകൾ മതിയാകട്ടെ, ശത്രുക്കളെ ജയിക്കുന്നവനേ.' ഭരതൻ നമസ്കരിച്ച്, 'അങ്ങനെയാകട്ടെ,' എന്നു ഉത്തരം പറഞ്ഞു.
വിസര്ജിതഃ സ രാമേണ പിതുര്വചനകാരിണാ। നന്ദിഗ്രാമേഽകരോദ്രാജ്യം പുരസ്കൃത്യാസ്യ പാദുകേ
പിതാവിന്റെ ആജ്ഞ പാലിച്ച രാമൻ ഭരതനെ വിടപറഞ്ഞു. ഭരതൻ നന്ദിഗ്രാമത്തിൽ രാമന്റെ പാദുകകൾ മുന്നിൽ വെച്ച് രാജ്യം ഭരിച്ചു.
രാമസ്തു പുനരാശങ്ക്യ പൌരജാനപദാഗമമ്। പ്രവിവേശ മഹാരണ്യം ശരഭങ്ഗാശ്രമം പ്രതി
പട്ടണക്കാരും ഗ്രാമവാസികളും വരുമെന്ന് സംശയിച്ച രാമൻ, വലിയ കാടിലേക്ക്, ശരഭംഗന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് കടന്നു.
സത്കൃത്യ ശരഭങ്ഗം സ ദണ്ഡകാരണ്യമാശ്രിതഃ। നദീം ഗോദാവരീം രമ്യാമാശ്രിത്യ ന്യവസത്തദാ
ശരഭംഗനെ ആദരിച്ച ശേഷം, രാമൻ ദണ്ഡകാരണ്യത്തിൽ, മനോഹരമായ ഗോദാവരി നദിയുടെ തീരത്ത് താമസിച്ചു.